Baza wiedzy A-Ż

Baza wiedzy · Biodro i kolano

Zespół bólowy krętarza większego

Inne nazwy: greater trochanteric pain syndrome, GTPS, tendinopatia mięśni pośladkowych, gluteal tendinopathy, zapalenie kaletki krętarzowej, trochanteric bursitis, entezopatia krętarza większego

Zespół bólowy krętarza większego (ang. greater trochanteric pain syndrome, GTPS) to ból bocznej strony biodra nad krętarzem, zwykle z przeciążenia ścięgien mięśni pośladkowych średniego i małego. Zastąpił nazwę „zapalenie kaletki krętarzowej”, bo kaletka rzadko jest głównym źródłem bólu.

  • Sprawdziła: Agnieszka, fizjoterapeutka
  • Ostatnia weryfikacja merytoryczna:
  • Opublikowano:
  • Sprawdzenie danych bibliograficznych:
  • Źródła: 19
Ilustracja: Fizjoterapeutka siedząca na taborecie obserwuje pacjentkę stojącą na jednej nodze z dłońmi na biodrach
Spis treści (9)
  1. Epidemiologia
  2. Przyczyny i mechanizm
  3. Objawy
  4. Rozpoznanie i diagnostyka różnicowa
  5. Kiedy pilnie do lekarza
  6. Postępowanie i co mówią badania
  7. Rokowanie
  8. Najczęstsze pytania
  9. Źródła

Epidemiologia

Dolegliwość pojawia się najczęściej w średnim wieku, szczególnie u kobiet po menopauzie [1, 2]. Kobiety chorują kilka razy częściej niż mężczyźni [3]. To jedna z najczęstszych przyczyn bólu biodra [4]. Zespół dotyczy zarówno osób aktywnych sportowo, jak i tych, które regularnie nie ćwiczą [2].

Przyczyny i mechanizm

Do krętarza większego kości udowej przyczepiają się mięśnie pośladkowe średni i mały, a w okolicy leżą trzy kaletki [5]. Przez lata ból boczny biodra przypisywano zapaleniu kaletki [1]. Dziś za główne źródło bólu uważa się tendinopatię mięśni pośladkowych, czyli przeciążenie ich ścięgien [1]. Ogólne mechanizmy przeciążenia ścięgien opisuje hasło tendinopatia.

Ścięgnom najbardziej szkodzi połączenie ucisku i rozciągania [2]. Ścięgna są dociskane do krętarza, gdy biodro jest mocno przywiedzione, czyli kolano i udo przesuwają się w stronę linii środkowej ciała, na przykład przy siedzeniu z nogą założoną na nogę albo staniu z biodrem wysuniętym w bok [1, 2].

Zespół częściej współistnieje z tkliwością pasma biodrowo-piszczelowego, chorobą zwyrodnieniową kolana i bólem odcinka lędźwiowego [3].

Objawy

Głównym objawem jest ból po bocznej stronie biodra, który przeszkadza w leżeniu na chorym boku i nasila się przy czynnościach w obciążeniu, na przykład w staniu na jednej nodze [2, 7]. Ucisk krętarza jest zwykle bolesny [3, 7].

Dolegliwość wyraźnie obniża jakość życia, między innymi przez zaburzenia snu [1, 2].

Rozpoznanie i diagnostyka różnicowa

Rozpoznanie jest przede wszystkim kliniczne; zdjęcie RTG ani rezonans nie są do niego konieczne i służą głównie wykluczeniu innych przyczyn [8]. Badający szuka bólu przy ucisku krętarza i przy testach, które obciążają ścięgna uciskiem albo napięciem [2].

W badaniu ocenia się między innymi, czy ból wywołuje ucisk krętarza, odwodzenie biodra z oporem i stanie na jednej nodze przez 30 sekund [7, 9]. Rezonans trzeba czytać ostrożnie: zmiany w ścięgnach pośladkowych widuje się także u wielu osób bez żadnych dolegliwości [10].

Ból w okolicy biodra ma też inne przyczyny [6, 8]:

Kiedy pilnie do lekarza

Konsultacji lekarskiej wymagają objawy, które nie pasują do przeciążenia ścięgien:

  • gwałtowny ból boku biodra z zaczerwienieniem, ociepleniem, obrzękiem albo gorączką: głęboko położone kaletki rzadko ulegają zakażeniu, ale takie zakażenie bywa rozpoznawane z opóźnieniem, a potwierdza je dopiero nakłucie kaletki; lekarz jeszcze tego dnia [11],
  • podobnie ostro, z obrzękiem i zaczerwienieniem, przebiega wapniowe zapalenie okołostawowe: mija samo w ciągu 3-4 tygodni, ale bywa mylone z zakażeniem, więc również wymaga oceny lekarskiej [12],
  • ból w pachwinie lub głęboko w biodrze, który u osoby biegającej długie dystanse albo po nagłym zwiększeniu marszów narasta z każdym krokiem: złamanie zmęczeniowe szyjki kości udowej łatwo przeoczyć, bo zwykłe zdjęcie RTG bywa prawidłowe; ocena lekarska w ciągu 1-2 dni [13],
  • nowy ból biodra po przebytym nowotworze złośliwym albo przy chudnięciu bez wyraźnej przyczyny: wizyta u lekarza w najbliższych dniach [14],
  • ból krzyża schodzący do nogi razem z drętwieniem krocza, trudnością w oddaniu moczu albo słabnięciem nogi: SOR; szczegóły zawiera hasło o czerwonych flagach [14].

Objawy alarmowe wspólne z chorobami samego stawu biodrowego, na przykład ból po upadku czy ból pachwiny u osób leczonych sterydami, omawia hasło o koksartrozie.

Postępowanie i co mówią badania

W gabinecie podstawą są terapia manualna, suche igłowanie, akupunktura, pinoterapia i hirudoterapia, dobierane po wywiadzie i badaniu. Ich celem jest zmniejszenie bólu i napięcia mięśni pośladkowych i okolicy biodra, żeby chodzenie i leżenie na boku były łatwiejsze. Ćwiczenia wzmacniające mięśnie pośladkowe, wykonywane w domu, utrwalają efekt [15, 16].

W badaniu osoby, które dostały wskazówki na co dzień i ćwiczenia, częściej miały wyraźną poprawę niż osoby, które czekały na samoistne ustąpienie bólu [15]. Praktyczne wskazówki [1, 15]:

  • nie zakładaj nogi na nogę,
  • nie stój długo z biodrem wysuniętym w bok, z ciężarem na jednej nodze,
  • śpiąc na boku, włóż poduszkę między kolana,
  • nie rozciągaj mocno bolącego boku biodra.

O zastrzyku sterydowym decyduje lekarz. Działa on krótko [17, 18], a sterydy zmieniają strukturę ścięgna: w badaniach, głównie na zwierzętach i komórkach, po ich podaniu było mniej kolagenu, a włókna były gorzej ułożone [19]. Leczenie operacyjne rozważa się tylko przy długotrwałych objawach, które nie ustąpiły po leczeniu zachowawczym [2, 8].

Rokowanie

Ból krętarzowy często trwa długo: u części osób utrzymuje się po roku i dłużej [4]. Po programie wskazówek i ćwiczeń wyraźną poprawę po 8 tygodniach miała większość osób, a po roku nadal więcej niż u osób, które tylko czekały [15].

Najczęstsze pytania

Czy zapalenie kaletki biodrowej to to samo co zespół bólowy krętarza większego?

Nie całkiem. „Zapalenie kaletki krętarzowej” to dawna nazwa bólu bocznej strony biodra, gdy za jego przyczynę uważano stan zapalny kaletki [1]. Obecnie za główne źródło bólu uważa się przeciążone ścięgna mięśni pośladkowych, a kaletka jest tylko jednym z możliwych źródeł [1, 6]. Dlatego używa się szerszej nazwy: zespół bólowy krętarza większego [1, 6].

Co to jest krętarz większy kości udowej?

To wyniosłość kostna kości udowej w okolicy bocznej strony biodra, dostępna w badaniu palpacyjnym [3, 5]. Przyczepiają się do niej ścięgna mięśni pośladkowych średniego i małego, a pod ścięgnami i wokół nich leżą kaletki maziowe [5]. Ból w tej okolicy najczęściej pochodzi z tych ścięgien [1].

Jakie są objawy zapalenia kaletki biodrowej?

Najczęściej ból z boku biodra, nasilający się przy leżeniu na tym boku i staniu na jednej nodze, oraz tkliwość przy ucisku krętarza [2, 3, 7]. W badaniu pomaga ocena kilku testów naraz: gdy ucisk krętarza i odwodzenie biodra z oporem są bolesne, zespół jest bardzo prawdopodobny [9]. Podobne objawy mogą dawać kręgosłup i staw biodrowy [6].

Powiązane hasła

Źródła

  1. Grimaldi A, Fearon A. Gluteal Tendinopathy: Integrating Pathomechanics and Clinical Features in Its Management. J Orthop Sports Phys Ther. 2015;45(11):910-922. doi:10.2519/jospt.2015.5829. PMID: 26381486
  2. Grimaldi A, Mellor R, Hodges P, i wsp. Gluteal Tendinopathy: A Review of Mechanisms, Assessment and Management. Sports Med. 2015;45(8):1107-1119. doi:10.1007/s40279-015-0336-5. PMID: 25969366
  3. Segal NA, Felson DT, Torner JC, i wsp. Greater trochanteric pain syndrome: epidemiology and associated factors. Arch Phys Med Rehabil. 2007;88(8):988-992. doi:10.1016/j.apmr.2007.04.014. PMID: 17678660
  4. Lievense A, Bierma-Zeinstra S, Schouten B, i wsp. Prognosis of trochanteric pain in primary care. Br J Gen Pract. 2005;55(512):199-204. PMID: 15808035
  5. Pfirrmann CW, Chung CB, Theumann NH, i wsp. Greater trochanter of the hip: attachment of the abductor mechanism and a complex of three bursae--MR imaging and MR bursography in cadavers and MR imaging in asymptomatic volunteers. Radiology. 2001;221(2):469-477. doi:10.1148/radiol.2211001634. PMID: 11687692
  6. Chamberlain R. Hip Pain in Adults: Evaluation and Differential Diagnosis. Am Fam Physician. 2021;103(2):81-89. PMID: 33448767
  7. Grimaldi A, Mellor R, Nicolson P, i wsp. Utility of clinical tests to diagnose MRI-confirmed gluteal tendinopathy in patients presenting with lateral hip pain. Br J Sports Med. 2017;51(6):519-524. doi:10.1136/bjsports-2016-096175. PMID: 27633027
  8. Pianka MA, Serino J, DeFroda SF, i wsp. Greater trochanteric pain syndrome: Evaluation and management of a wide spectrum of pathology. SAGE Open Med. 2021;9:20503121211022582. doi:10.1177/20503121211022582. PMID: 34158938
  9. Kinsella R, Semciw AI, Hawke LJ, i wsp. Diagnostic Accuracy of Clinical Tests for Assessing Greater Trochanteric Pain Syndrome: A Systematic Review With Meta-analysis. J Orthop Sports Phys Ther. 2024;54(1):26-49. doi:10.2519/jospt.2023.11890. PMID: 37561820
  10. Ganderton C, Semciw A, Cook J, i wsp. Demystifying the Clinical Diagnosis of Greater Trochanteric Pain Syndrome in Women. J Womens Health (Larchmt). 2017;26(6):633-643. doi:10.1089/jwh.2016.5889. PMID: 28263673
  11. Lormeau C, Cormier G, Sigaux J, i wsp. Management of septic bursitis. Joint Bone Spine. 2019;86(5):583-588. doi:10.1016/j.jbspin.2018.10.006. PMID: 31615686
  12. Dimmick S, Hayter C, Linklater J. Acute calcific periarthritis-a commonly misdiagnosed pathology. Skeletal Radiol. 2022;51(8):1553-1561. doi:10.1007/s00256-022-04006-8. PMID: 35149896
  13. Dutton RA. Stress Fractures of the Hip and Pelvis. Clin Sports Med. 2021;40(2):363-374. doi:10.1016/j.csm.2020.11.007. PMID: 33673892
  14. Finucane LM, Downie A, Mercer C, i wsp. International Framework for Red Flags for Potential Serious Spinal Pathologies. J Orthop Sports Phys Ther. 2020;50(7):350-372. doi:10.2519/jospt.2020.9971. PMID: 32438853
  15. Mellor R, Bennell K, Grimaldi A, i wsp. Education plus exercise versus corticosteroid injection use versus a wait and see approach on global outcome and pain from gluteal tendinopathy: prospective, single blinded, randomised clinical trial. BMJ. 2018;361:k1662. doi:10.1136/bmj.k1662. PMID: 29720374
  16. Kjeldsen T, Hvidt KJ, Bohn MB, i wsp. Exercise compared to a control condition or other conservative treatment options in patients with Greater Trochanteric Pain Syndrome: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Physiotherapy. 2024;123:69-80. doi:10.1016/j.physio.2024.01.001. PMID: 38295551
  17. Bremer T, Nicklen P, Fearon A, i wsp. The efficacy of gluteal tendinopathy treatments: A systematic review. Clin Rehabil. 2025;39(5):600-617. doi:10.1177/02692155251327298. PMID: 40223303
  18. Barratt PA, Brookes N, Newson A. Conservative treatments for greater trochanteric pain syndrome: a systematic review. Br J Sports Med. 2017;51(2):97-104. doi:10.1136/bjsports-2015-095858. PMID: 27834675
  19. Dean BJF, Lostis E, Oakley T, Rombach I, Morrey ME, Carr AJ. The risks and benefits of glucocorticoid treatment for tendinopathy: a systematic review of the effects of local glucocorticoid on tendon. Semin Arthritis Rheum. 2014;43(4):570-576. doi:10.1016/j.semarthrit.2013.08.006. PMID: 24074644

Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.

Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.

Rezerwacja wizyty (otwiera się w nowej karcie) Zadzwoń