Baza wiedzy · Biodro i kolano
Zespół pasma biodrowo-piszczelowego (kolano biegacza)
Inne nazwy: iliotibial band syndrome, ITBS, iliotibial band friction syndrome, zespół tarcia pasma biodrowo-piszczelowego, kolano biegacza, pasmo Maissiata
Zespół pasma biodrowo-piszczelowego (ang. iliotibial band syndrome, ITBS), potocznie kolano biegacza, to przeciążeniowy ból bocznej strony kolana w miejscu, gdzie pasmo biodrowo-piszczelowe przebiega nad bocznym kłykciem kości udowej. Dotyczy głównie biegaczy i kolarzy.

Spis treści (9)
Epidemiologia
Zespół rozpoznaje się najczęściej u biegaczy długodystansowych, kolarzy i narciarzy, a także u graczy w hokeja, koszykówkę i piłkę nożną [1]. To najczęstsza przyczyna bólu bocznej strony kolana u biegaczy [2].
Wśród dolegliwości biegaczy częstsze są tylko ból z przodu kolana i ból wzdłuż piszczeli [3]. Biegaczki chorują częściej niż biegacze [4].
Przyczyny i mechanizm
Budowa pasma
Pasmo biodrowo-piszczelowe, nazywane też pasmem Maissiata, to podłużne pasmo włókniste po bocznej stronie uda. U góry przyjmuje włókna powięzi szerokiej uda, mięśnia pośladkowego wielkiego i mięśnia napinacza powięzi szerokiej, a u dołu przyczepia się do guzka Gerdy'ego na bocznej części piszczeli [5]. Część włókien kończy się na kości udowej nad kłykciem bocznym [1]. Pasmo nie jest odrębną strukturą, tylko pogrubioną częścią powięzi szerokiej uda, połączoną z kością udową przegrodą międzymięśniową i grubymi pasmami włóknistymi [6]. Przy zgięciu kolana mniejszym niż 30° działa jak prostownik, a przy większym jak zginacz [1]. Budowę całego stawu opisuje hasło staw kolanowy.
Tarcie czy ucisk
Klasycznie uważano, że przy zginaniu i prostowaniu kolana pasmo przesuwa się do przodu i do tyłu nad nadkłykciem bocznym kości udowej, a tarcie drażni pasmo albo kaletkę pod nim [6]. Badania anatomiczne pokazały jednak, że pasmo jest mocno przytwierdzone do kości udowej, a pod nim leży bogato unerwiona warstwa tkanki tłuszczowej [7].
Przy zgięciu kolana o około 30° pasmo jest dociskane do kości i uciska tę wrażliwą tkankę [7]. Przyczyną bólu jest więc raczej ucisk niż tarcie [6, 7].
W USG widać czasem obrzęk albo płyn między pasmem a kością [8, 9].
Czynniki ryzyka
Biegaczki, u których rozwinął się zespół, podczas biegu mocniej przywodziły biodro (kolano „uciekało” do środka) i bardziej skręcały kolano do wewnątrz [10]. Osoby z dolegliwościami mają często słabsze mięśnie odwodzące biodro, czyli mięśnie pośladkowe [4]. Znaczenie mają też budowa ciała, ustawienie stawów i napięcie mięśni przyczepiających się do pasma [11].
Objawy
Głównym objawem jest ból po bocznej stronie kolana, który pojawia się przy powtarzanym ruchu, zwłaszcza podczas biegu i jazdy na rowerze [8, 9]. Dolegliwości z okolicy pasma nasilają się typowo przy zgięciu kolana o 20-30° [12], czyli w zakresie, w którym pasmo jest dociskane do nadkłykcia [7].
Rozpoznanie i diagnostyka różnicowa
Rozpoznanie opiera się na wywiadzie i badaniu: kiedy kolano boli, przy jakiej aktywności i po jakim czasie. Badania obrazowe wykonuje się głównie przy objawach nawracających, żeby wykluczyć inne przyczyny [8, 9].
Popularny test Obera ocenia raczej mięśnie pośladkowe i staw biodrowy niż samo pasmo [13]. To kolejny argument, żeby przy bólu kolana oglądać też biodro.
Ból bocznej strony kolana może mieć inne źródła. Zapalenie kaletki pod więzadłem pobocznym strzałkowym naśladuje uszkodzenie tego więzadła [12]. Blokowanie się kolana, ból i obrzęk stawu mogą wynikać z uszkodzenia łąkotki [14]. U biegaczy najczęstszą dolegliwością kolana jest ból rzepkowo-udowy [3]. Ból po przyśrodkowej stronie piszczeli, poniżej kolana, może pochodzić z okolicy gęsiej stopki [12].
Kiedy pilnie do lekarza
Zespół pasma nie jest stanem nagłym. Pilnej oceny wymagają objawy, które wskazują na inną przyczynę:
- gorączka z obrzękiem, zaczerwienieniem i ograniczeniem ruchu kolana: podejrzenie zakażenia stawu, SOR [15],
- niemożność obciążenia nogi po urazie: SOR [15],
- silny ból, obrzęk i niestabilność kolana po urazie, na przykład skręceniu: lekarz tego samego dnia [15],
- blokowanie się kolana z bólem i obrzękiem: lekarz w ciągu kilku dni [14].
Ból, który utrzymuje się mimo przerwy w obciążeniach i leczenia, wymaga oceny lekarskiej i zwykle badań obrazowych, by wykluczyć inne przyczyny [8, 9].
Postępowanie i co mówią badania
W gabinecie podstawą są akupunktura, suche igłowanie, terapia manualna i pinoterapia, dobierane po wywiadzie i badaniu. Ich celem jest zmniejszenie bólu i napięcia mięśni uda i pośladka, żeby powrót do biegania był łatwiejszy.
Wzmacnianie mięśni odwodzących biodro zmniejszało ból i poprawiało sprawność biegaczy w ciągu kilku tygodni; autorzy uznali takie leczenie za uzasadnione, a jako uzupełnienie wymienili terapię manualną [16]. Dlatego ćwiczenia pośladków do domu są dobrym dodatkiem do terapii.
Pomaga też praca nad techniką biegu [11]. Znaczenie mają koordynacja ruchu biodra i kolana, a także dobór obuwia i nawierzchni [2].
Co możesz zrobić sam:
- zmniejsz na kilka tygodni dystans i tempo, zamiast całkiem przestawać się ruszać [2],
- wzmacniaj pośladki, jeśli fizjoterapeuta zada Ci ćwiczenia [16],
- zwróć uwagę na technikę biegu, buty i nawierzchnię [2, 11],
- wracaj do biegania stopniowo, kiedy ból przy codziennym chodzeniu minie.
W gabinecie: terapia manualna.
Rokowanie
U większości osób objawy ustępują bez operacji [5]. Ponieważ dolegliwości lubią nawracać [11], warto po powrocie do biegania utrzymać ćwiczenia pośladków i rozsądnie zwiększać obciążenia. Operację rozważa się dopiero przy objawach przewlekłych, opornych na kilkumiesięczne leczenie [5].
Najczęstsze pytania
Jakie są objawy zespołu pasma biodrowo-piszczelowego?
Głównym objawem jest ból po bocznej stronie kolana, który pojawia się przy powtarzanym ruchu, najczęściej podczas biegu albo jazdy na rowerze [8, 9]. Nasila się typowo przy zgięciu kolana o 20-30°, gdy pasmo jest dociskane do kości udowej [7, 12]. Blokowanie się kolana i obrzęk stawu mogą świadczyć o innej przyczynie, na przykład uszkodzeniu łąkotki [14].
Czy rozciąganie pasma biodrowo-piszczelowego pomaga?
Pasmo to gruba, mocna część powięzi uda, przytwierdzona do kości [6]. Samo rozciąganie raczej nie zmienia jego długości [11]. Lepiej działa praca nad tym, co pasmo napina: mięśniami pośladka i uda, ich siłą i napięciem, a także nad sposobem biegania [11, 16].
Ile trwa ból kolana po bieganiu?
Zależy to od przyczyny. W zespole pasma biodrowo-piszczelowego ból zwykle zmniejsza się w ciągu kilku tygodni leczenia [16]. U większości osób objawy ustępują bez operacji [5], ale często nawracają [11]. Ból, który nie mija mimo leczenia, wymaga oceny w kierunku innych przyczyn [8].
Wizyta w gabinecie
Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.
- Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł
Powiązane hasła
Źródła
- Hadeed A, Tapscott DC. Iliotibial Band Syndrome. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. PMID: 31194342
- van der Worp MP, van der Horst N, de Wijer A, i wsp. Iliotibial band syndrome in runners: a systematic review. Sports Med. 2012;42(11):969-92. doi:10.2165/11635400-000000000-00000. PMID: 22994651
- Kakouris N, Yener N, Fong DTP. A systematic review of running-related musculoskeletal injuries in runners. J Sport Health Sci. 2021;10(5):513-522. doi:10.1016/j.jshs.2021.04.001. PMID: 33862272
- Foch E, Brindle RA, Pohl MB. Lower extremity kinematics during running and hip abductor strength in iliotibial band syndrome: A systematic review and meta-analysis. Gait Posture. 2023;101:73-81. doi:10.1016/j.gaitpost.2023.02.001. PMID: 36758425
- Hyland S, Graefe SB, Varacallo MA. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Iliotibial Band (Tract). W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. PMID: 30725782
- Fairclough J, Hayashi K, Toumi H, i wsp. Is iliotibial band syndrome really a friction syndrome? J Sci Med Sport. 2007;10(2):74-6; discussion 77-8. doi:10.1016/j.jsams.2006.05.017. PMID: 16996312
- Fairclough J, Hayashi K, Toumi H, i wsp. The functional anatomy of the iliotibial band during flexion and extension of the knee: implications for understanding iliotibial band syndrome. J Anat. 2006;208(3):309-16. doi:10.1111/j.1469-7580.2006.00531.x. PMID: 16533314
- Strauss EJ, Kim S, Calcei JG, i wsp. Iliotibial band syndrome: evaluation and management. J Am Acad Orthop Surg. 2011;19(12):728-36. doi:10.5435/00124635-201112000-00003. PMID: 22134205
- Jiménez Díaz F, Gitto S, Sconfienza LM, i wsp. Ultrasound of iliotibial band syndrome. J Ultrasound. 2020;23(3):379-385. doi:10.1007/s40477-020-00478-3. PMID: 32514741
- Aderem J, Louw QA. Biomechanical risk factors associated with iliotibial band syndrome in runners: a systematic review. BMC Musculoskelet Disord. 2015;16:356. doi:10.1186/s12891-015-0808-7. PMID: 26573859
- Friede MC, Innerhofer G, Fink C, i wsp. Conservative treatment of iliotibial band syndrome in runners: Are we targeting the right goals? Phys Ther Sport. 2022;54:44-52. doi:10.1016/j.ptsp.2021.12.006. PMID: 35007886
- Hasan M, Berkovich Y, Khatib M, i wsp. Knee Bursae: A Comprehensive Review of Clinical Evaluation, Imaging Differentiation, and the Expanding Role of Biologic Therapies. Cartilage. 2025:19476035251362434. doi:10.1177/19476035251362434. PMID: 41239892
- Willett GM, Keim SA, Shostrom VK, i wsp. An Anatomic Investigation of the Ober Test. Am J Sports Med. 2016;44(3):696-701. doi:10.1177/0363546515621762. PMID: 26755689
- Kuczyński N, Boś J, Białoskórska K, i wsp. The Meniscus: Basic Science and Therapeutic Approaches. J Clin Med. 2025;14(6):2020. doi:10.3390/jcm14062020. PMID: 40142829
- Bunt CW, Jonas CE, Chang JG. Knee Pain in Adults and Adolescents: The Initial Evaluation. Am Fam Physician. 2018;98(9):576-585. PMID: 30325638
- Sanchez-Alvarado A, Bokil C, Cassel M, i wsp. Effects of conservative treatment strategies for iliotibial band syndrome on pain and function in runners: a systematic review. Front Sports Act Living. 2024;6:1386456. doi:10.3389/fspor.2024.1386456. PMID: 39247485
Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.