Baza wiedzy A-Ż

Baza wiedzy · Kręgosłup i miednica

Niespecyficzny ból dolnego odcinka kręgosłupa

Inne nazwy: non-specific low back pain, NSLBP, chronic primary low back pain, ból krzyża, ból lędźwiowy, lumbago, przewlekły pierwotny ból krzyża

Niespecyficzny ból dolnego odcinka kręgosłupa (ang. non-specific low back pain) to ból w dole pleców, między dolnymi żebrami a fałdami pośladkowymi, którego nie da się przypisać swoistej przyczynie, takiej jak złamanie, nowotwór, zakażenie czy ucisk korzenia nerwowego.

  • Sprawdziła: Agnieszka, fizjoterapeutka
  • Ostatnia weryfikacja merytoryczna:
  • Opublikowano:
  • Sprawdzenie danych bibliograficznych:
  • Źródła: 20
Ilustracja: Pacjent pochyla tułów z dłońmi na własnych udach, a fizjoterapeutka obserwuje z boku
Spis treści (8)
  1. Epidemiologia
  2. Przyczyny i mechanizm
  3. Objawy
  4. Rozpoznanie i diagnostyka różnicowa
  5. Kiedy pilnie do lekarza
  6. Postępowanie i co mówią badania
  7. Rokowanie
  8. Źródła

Epidemiologia

Ból dolnego odcinka kręgosłupa jest główną przyczyną lat przeżytych z niesprawnością na świecie [1]. Według analizy Global Burden of Disease w 2020 roku dotyczył 619 milionów ludzi, a do 2050 roku liczba chorych może wzrosnąć do 843 milionów [1]. Częstość po standaryzacji na wiek w latach 1990-2020 nieco spadła, więc przyrost liczby chorych wynika głównie ze wzrostu liczebności i starzenia się populacji [1, 2].

Ból krzyża występuje w każdym wieku, od dzieci po osoby starsze, i w krajach o każdym poziomie dochodu. Niesprawność z jego powodu jest częstsza u osób o niskim statusie społeczno-ekonomicznym [2]. W analizie GBD 38,8% lat przeżytych z niesprawnością z powodu bólu krzyża przypisano czynnikom zawodowym, paleniu tytoniu i wysokiemu wskaźnikowi masy ciała [1].

Zdecydowana większość przypadków to ból niespecyficzny. W podstawowej opiece zdrowotnej stanowi on 90-95% zgłoszeń z bólem krzyża, zespół korzeniowy około 5-10%, a swoista choroba kręgosłupa mniej niż 1% [3]. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) przewlekły ból pierwotny, dawniej nazywany przewlekłym bólem niespecyficznym, to ponad 90% przypadków przewlekłego bólu krzyża w podstawowej opiece [4].

Przyczyny i mechanizm

U niemal wszystkich osób z bólem krzyża nie da się wskazać konkretnego źródła bodźców bólowych [2]. Określenie „niespecyficzny” nie znaczy więc, że ból jest wymyślony. Znaczy, że badanie nie wskazuje jednej struktury kręgosłupa, której leczenie usunęłoby dolegliwość, a rozpoznanie wymaga wcześniejszego wykluczenia przyczyn swoistych [3].

Jaki związek z bólem mają zmiany opisywane w rezonansie, na przykład uwypuklenie krążka (bulging) czy zwyrodnienie krążków nazywane w Polsce dyskopatią, opisują osobne hasła.

Przegląd parasolowy 15 przeglądów systematycznych (134 badania kohortowe) wykazał, że 38 z 54 badanych czynników wiązało się z większym ryzykiem bólu krzyża lub rwy kulszowej, z ilorazami szans od 1,26 do 13. Należały do nich cechy osoby (na przykład starszy wiek), gorszy ogólny stan zdrowia (palenie tytoniu), obciążenia fizyczne kręgosłupa (wibracje) i stres psychiczny (depresja) [5]. Najbardziej narażone są osoby wykonujące ciężką pracę fizyczną, z chorobami współistniejącymi, palące i z otyłością [2].

Wytyczne opisują ten ból w modelu biopsychospołecznym: na ból i niesprawność wpływają jednocześnie czynniki fizyczne, psychiczne i społeczne, a postępowanie dobiera się do tych, które u danej osoby przeważają [3, 4]. W utrwalaniu się bólu coraz większą rolę przypisuje się ośrodkowym mechanizmom modulacji bólu (szerzej w haśle o sensytyzacji centralnej) oraz przekonaniom na temat bólu [2].

Objawy

Podstawowym objawem jest ból w okolicy od dolnych żeber do fałdów pośladkowych. W badaniach epidemiologicznych epizodem nazywa się ból w tej okolicy trwający co najmniej dobę [1]. Może mu towarzyszyć ból promieniujący do nogi; wytyczne WHO obejmują osoby z takim bólem i bez niego [4].

Wytyczne NICE dzielą ból według czasu trwania. Ostry trwa krócej niż 3 miesiące, przewlekły 3 miesiące lub dłużej, a jego nasilenie może się w tym czasie zmieniać [6]. Osoby z bólem przewlekłym często mają ograniczoną sprawność fizyczną i psychiczną, co odbija się na jakości życia, pracy i kontaktach społecznych [4].

Ból nogi nie zawsze oznacza ucisk nerwu. Zespół korzeniowy obejmuje trzy obrazy: ból korzeniowy, radikulopatię z ubytkami neurologicznymi i stenozę kanału kręgowego. Odróżnia się je od bólu niespecyficznego po charakterystycznym wywiadzie i wynikach badania, zwłaszcza neurologicznego [3]. Praktyczne pytania o ból promieniujący do nogi omawia wpis na blogu o rwie kulszowej.

Rozpoznanie i diagnostyka różnicowa

Rozpoznanie stawia się przez wykluczenie. Wytyczne zalecają triaż: najpierw wykluczenie przyczyn pozakręgosłupowych, potem przydział do jednej z trzech grup. Są to swoista choroba kręgosłupa (złamanie, nowotwór, zakażenie, osiowa spondyloartropatia, zespół ogona końskiego), zespół korzeniowy i ból niespecyficzny [3]. NICE przypomina, by wracać do innych rozpoznań zwłaszcza wtedy, gdy pojawiają się nowe lub zmienione objawy [6].

Ból w okolicy lędźwiowej może pochodzić z narządów jamy brzusznej i przestrzeni zaotrzewnowej. Odmiedniczkowe zapalenie nerek daje ból boku z wysoką gorączką i tkliwością nad jedną nerką, kolka nerkowa ból promieniujący do pachwiny, a bólem krzyża może się też objawiać tętniak aorty brzusznej [7]. Ból po jednej stronie, na przykład w lędźwiach po prawej albo ból pleców na dole po lewej stronie, bywa więc także objawem choroby nerki.

Badania obrazowe zwykle nie są potrzebne. NICE nie zaleca rutynowego obrazowania poza opieką specjalistyczną, a w niej tylko wtedy, gdy wynik może zmienić postępowanie [6]. W metaanalizie z 2009 roku (6 badań z randomizacją, 1804 osoby) natychmiastowe zdjęcie RTG, rezonans lub tomografia u osób bez cech poważnej choroby nie poprawiały bólu ani funkcji w porównaniu ze zwykłą opieką [8].

Przy każdym nowym epizodzie NICE proponuje rozważyć ocenę ryzyka złego przebiegu, na przykład kwestionariuszem STarT Back. Osobom z dobrym rokowaniem wystarcza zwykle prostsze wsparcie: uspokojenie, zachęta do aktywności i wskazówki do samodzielnego radzenia sobie.

Kiedy pilnie do lekarza

Poważne przyczyny bólu krzyża są rzadkie: w podstawowej opiece zdrowotnej nowotwór stwierdza się u 0-0,7% osób z bólem krzyża [9]. Pojedyncze objawy alarmowe, czyli czerwone flagi, mają ograniczoną trafność, dlatego ocenia się je łącznie z całym obrazem [9, 10]. Pilnej pomocy wymagają:

  • zaburzenia oddawania moczu lub stolca, osłabienie czucia w okolicy krocza albo zaburzenia funkcji seksualnych, czasem z osłabieniem nóg: to objawy zespołu ogona końskiego, przy których trzeba od razu jechać na SOR [11, 12],
  • nagły, bardzo silny ból pleców i brzucha, zwłaszcza u osoby z rozpoznanym tętniakiem aorty: numer 112 [7],
  • ból po urazie, zwłaszcza u osoby po 70. roku życia albo przyjmującej kortykosteroidy (podejrzenie złamania): lekarz tego samego dnia, a po poważnym wypadku SOR [10],
  • nowy ból pleców u osoby, która chorowała na nowotwór: lekarz tego samego dnia [9],
  • ból u osoby przyjmującej narkotyki dożylnie, z cewnikiem w naczyniu albo z zakażeniem w innym miejscu ciała (możliwy ropień nadtwardówkowy): lekarz tego samego dnia [13],
  • ból boku z gorączką albo ból promieniujący do pachwiny: lekarz tego samego dnia [7],
  • podejrzenie choroby zapalnej kręgosłupa, takiej jak spondyloartropatia: lekarz w ciągu kilku dni, który w razie potrzeby kieruje do reumatologa [6].

Postępowanie i co mówią badania

W praktyce najważniejsze jest pytanie, skąd naprawdę pochodzi ból. Ból w okolicy lędźwiowej nie zawsze ma źródło w samym kręgosłupie, a gdy ma, rzadko chodzi o „dysk”.

Ból może pochodzić z narządów wewnętrznych. Jelita, macica i pęcherz moczowy mają unerwienie autonomiczne: włókna nerwów trzewnych biegną po obu stronach kręgosłupa i przewodzą także czucie z tych narządów [14]. Dlatego dolegliwości jelit, narządów rodnych czy dróg moczowych mogą być odczuwane jako ból w dole pleców, podobnie jak choroby nerek [7]. To jeden z powodów, dla których wywiad obejmuje też trawienie, oddawanie moczu i cykl miesiączkowy.

Źródłem bólu bywają też mięśnie i powięź, czyli przyczyny mechaniczne. Zmiany w głębokich mięśniach przykręgosłupowych, takie jak zanik mięśnia wielodzielnego, wiążą się z przewlekłym bólem i gorszą sprawnością [15]. W powięzi piersiowo-lędźwiowej, która pokrywa mięśnie grzbietu, są zakończenia nerwowe odbierające bodźce bólowe, a jej podrażnienie wywołuje ból pleców [16].

Zwykły ból odcinka lędźwiowego bywa bardzo silny i może promieniować do pośladka i uda. Taki ból rzutowany z tkanek kręgosłupa i mięśni odróżnia się od bólu korzeniowego, w którym podrażniony jest korzeń nerwu [17]. Dlatego często jest mylony z rwą kulszową, choć prawdziwy zespół korzeniowy, z rwą kulszową włącznie, to tylko około 5-10% przypadków bólu lędźwiowego [3]. Ból, który sięga pośladka czy uda, nie oznacza więc sam w sobie ucisku nerwu.

Z tego wynikają praktyczne wnioski:

  • pozostań aktywny i wracaj do zwykłych zajęć, bo tak zalecają wytyczne [6],
  • nie bój się „dysku”: przyczyna dyskowa jest rzadka, a zmiany w rezonansie często nie tłumaczą bólu [2, 3],
  • powiedz o objawach z innych narządów, na przykład brzucha, pęcherza czy cyklu, bo pomagają odróżnić ból rzutowany [7, 14],
  • przy objawach alarmowych najpierw lekarz, zgodnie z listą powyżej.

W gabinecie podstawą jest terapia manualna, której celem jest zmniejszenie bólu, żeby ruch był łatwiejszy; ćwiczenia do domu zadaje się, gdy są potrzebne.

W gabinecie: terapia manualna.

Rokowanie

Ostry ból odcinka lędźwiowego zwykle wyraźnie słabnie w ciągu kilku tygodni [18]. Nawroty są jednak częste, zwłaszcza u osób, które długo siedzą, często przyjmują niewygodne pozycje albo miały już kilka epizodów bólu [19]. Regularny marsz pomaga wydłużyć czas bez bólu: w badaniu z randomizacją program stopniowo wydłużanego chodzenia z edukacją opóźniał kolejny epizod [20].

Wizyta w gabinecie

Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.

  • Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł

Rezerwacja wizyty (otwiera się w nowej karcie)powered by Booksy

Powiązane hasła

Na blogu

Źródła

  1. GBD 2021 Low Back Pain Collaborators. Global, regional, and national burden of low back pain, 1990-2020, its attributable risk factors, and projections to 2050: a systematic analysis of the Global Burden of Disease Study 2021. Lancet Rheumatol. 2023;5(6):e316-e329. doi:10.1016/S2665-9913(23)00098-X. PMID: 37273833
  2. Hartvigsen J, Hancock MJ, Kongsted A, i wsp. What low back pain is and why we need to pay attention. Lancet. 2018;391(10137):2356-2367. doi:10.1016/S0140-6736(18)30480-X. PMID: 29573870
  3. Bardin LD, King P, Maher CG. Diagnostic triage for low back pain: a practical approach for primary care. Med J Aust. 2017;206(6):268-273. doi:10.5694/mja16.00828. PMID: 28359011
  4. World Health Organization. WHO guideline for non-surgical management of chronic primary low back pain in adults in primary and community care settings. 2023. https://www.who.int/publications/i/item/9789240081789
  5. Parreira P, Maher CG, Steffens D, i wsp. Risk factors for low back pain and sciatica: an umbrella review. Spine J. 2018;18(9):1715-1721. doi:10.1016/j.spinee.2018.05.018. PMID: 29792997
  6. National Institute for Health and Care Excellence. Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management (NG59). 2016, aktualizacja 2026. https://www.nice.org.uk/guidance/ng59
  7. Ferdinandov D, Yankov D, Trandzhiev M. Common differential diagnosis of low back pain in contemporary medical practice: a narrative review. Front Med (Lausanne). 2024;11:1366514. doi:10.3389/fmed.2024.1366514. PMID: 38379555
  8. Chou R, Fu R, Carrino JA, i wsp. Imaging strategies for low-back pain: systematic review and meta-analysis. Lancet. 2009;373(9662):463-72. doi:10.1016/S0140-6736(09)60172-0. PMID: 19200918
  9. Verhagen AP, Downie A, Maher CG, i wsp. Most red flags for malignancy in low back pain guidelines lack empirical support: a systematic review. Pain. 2017;158(10):1860-1868. doi:10.1097/j.pain.0000000000000998. PMID: 28708761
  10. Han CS, Hancock MJ, Downie A, i wsp. Red flags to screen for vertebral fracture in people presenting with low back pain. Cochrane Database Syst Rev. 2023;8(8):CD014461. doi:10.1002/14651858.CD014461.pub2. PMID: 37615643
  11. Lavy C, Marks P, Dangas K, i wsp. Cauda equina syndrome-a practical guide to definition and classification. Int Orthop. 2022;46(2):165-169. doi:10.1007/s00264-021-05273-1. PMID: 34862914
  12. Kuris EO, McDonald CL, Palumbo MA, i wsp. Evaluation and Management of Cauda Equina Syndrome. Am J Med. 2021;134(12):1483-1489. doi:10.1016/j.amjmed.2021.07.021. PMID: 34473966
  13. Galliker G, Scherer DE, Trippolini MA, i wsp. Low Back Pain in the Emergency Department: Prevalence of Serious Spinal Pathologies and Diagnostic Accuracy of Red Flags. Am J Med. 2020;133(1):60-72.e14. doi:10.1016/j.amjmed.2019.06.005. PMID: 31278933
  14. Sharabi AF, Carey FJ. Anatomy, Abdomen and Pelvis, Splanchnic Nerves. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024. PMID: 32809339
  15. Sawaf A. Re-examining the Disc-Centric Interpretation of Chronic Low Back Pain: A Narrative Review. Cureus. 2026;18(5):e109412. doi:10.7759/cureus.109412. PMID: 42333336
  16. Wilke J, Schleip R, Klingler W, i wsp. The Lumbodorsal Fascia as a Potential Source of Low Back Pain: A Narrative Review. Biomed Res Int. 2017;2017:5349620. doi:10.1155/2017/5349620. PMID: 28584816
  17. Bogduk N. On the definitions and physiology of back pain, referred pain, and radicular pain. Pain. 2009;147(1-3):17-9. doi:10.1016/j.pain.2009.08.020. PMID: 19762151
  18. da C Menezes Costa L, Maher CG, Hancock MJ, i wsp. The prognosis of acute and persistent low-back pain: a meta-analysis. CMAJ. 2012;184(11):E613-24. doi:10.1503/cmaj.111271. PMID: 22586331
  19. da Silva T, Mills K, Brown BT, i wsp. Recurrence of low back pain is common: a prospective inception cohort study. J Physiother. 2019;65(3):159-165. doi:10.1016/j.jphys.2019.04.010. PMID: 31208917
  20. Pocovi NC, Lin CC, French SD, i wsp. Effectiveness and cost-effectiveness of an individualised, progressive walking and education intervention for the prevention of low back pain recurrence in Australia (WalkBack): a randomised controlled trial. Lancet. 2024;404(10448):134-144. doi:10.1016/S0140-6736(24)00755-4. PMID: 38908392

Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.

Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.

Rezerwacja wizyty (otwiera się w nowej karcie) Zadzwoń