Baza wiedzy A-Ż

Baza wiedzy · Ból i układ nerwowy

Czerwone flagi w bólu kręgosłupa

Inne nazwy: red flags, objawy alarmowe, sygnały alarmowe w bólu pleców, czerwone flagi w bólu krzyża

Czerwone flagi (ang. red flags) to objawy i informacje z wywiadu, które u osoby z bólem kręgosłupa przemawiają za poważniejszą przyczyną, na przykład nowotworem, złamaniem albo zakażeniem. Nie są rozpoznaniem, tylko sygnałem, że potrzebna jest szersza diagnostyka u lekarza.

  • Sprawdziła: Agnieszka, fizjoterapeutka
  • Ostatnia weryfikacja merytoryczna:
  • Opublikowano:
  • Sprawdzenie danych bibliograficznych:
  • Źródła: 17
Ilustracja: Fizjoterapeutka notuje na podkładce opartej na kozetce, a pacjent siedzi na taborecie
Spis treści (5)
  1. Definicja i historia pojęcia
  2. Mechanizm
  3. Znaczenie kliniczne
  4. Kontrowersje i ograniczenia wiedzy
  5. Źródła

Definicja i historia pojęcia

Czerwona flaga to objaw albo informacja zgłaszana przez pacjenta, która przemawia za poważniejszym problemem niż zwykły ból pleców z przeciążenia, na przykład za nowotworem, i powinna skłonić do szerszej diagnostyki [1]. Większość bólów kręgosłupa ma łagodny przebieg, a poważna choroba zdarza się rzadko [2]. Czerwone flagi pomagają wyłowić te nieliczne przypadki.

Do czerwonych flag należą przede wszystkim:

  • ból stały, całodobowy, niezależny od ruchu i pozycji, który budzi także w nocy [3],
  • gorączka razem z bólem pleców [4, 5],
  • niewyjaśniony spadek masy ciała [4, 6],
  • nowotwór obecnie albo w przeszłości [7, 8],
  • ubytki neurologiczne: osłabienie siły w nogach, drętwienie, trudności z chodzeniem, zaburzenia oddawania moczu lub stolca, drętwienie krocza [3, 9],
  • nagły, bardzo silny ból brzucha lub pleców, zwłaszcza u osoby z tętniakiem aorty [4],
  • ból po urazie, szczególnie po 70. roku życia albo przy długim przyjmowaniu sterydów [10].

Pojedyncza flaga nie przesądza o chorobie. Liczy się połączenie kilku objawów i cały obraz, a nie jeden objaw w oderwaniu od reszty [1, 11]. Pojęcie upowszechniły wytyczne leczenia bólu krzyża wydawane od lat 90. [12]; dziś fizjoterapeuci korzystają z międzynarodowych ram IFOMPT z 2020 roku [1].

Czerwone a żółte flagi

Żółte flagi to coś innego: czynniki psychologiczne, które zwiększają ryzyko, że ból się przedłuży i utrwali [13]. Czerwone flagi odpowiadają więc na pytanie, czy za bólem stoi poważna choroba, a żółte na pytanie, czy ból może przejść w przewlekły.

Mechanizm

Czerwone flagi to objawy chorób, które dają ból pleców, ale wymagają innego leczenia niż fizjoterapia. Mogą się wiązać:

  • z nowotworem, najczęściej z przerzutami do kręgosłupa; wtedy ból bywa silny, stały, narastający i budzi w nocy [3],
  • ze złamaniem kręgu, także po drobnym urazie u osoby z osteoporozą albo długo przyjmującej sterydy [10],
  • z zakażeniem kręgosłupa, którego najczęstszymi objawami są ból i gorączka [5],
  • z chorobą reumatologiczną, przede wszystkim zapaleniem stawów kręgosłupa (osiową spondyloartropatią), które bywa mylone ze zwykłym bólem krzyża [14],
  • z uciskiem nerwów w kanale kręgowym, na przykład w zespole ogona końskiego [9].

Ból pleców może też pochodzić z narządów wewnętrznych i naczyń [4]. Narządy mają unerwienie autonomiczne, które biegnie przy kręgosłupie. Na przykład żołądek i inne narządy górnej części jamy brzusznej unerwia współczulnie nerw trzewny większy. Odchodzi on od pnia współczulnego w odcinku piersiowym i przewodzi też ból z tych narządów do rdzenia kręgowego [15].

Dlatego, gdy ból pleców idzie w parze z dolegliwościami pokarmowymi, warto omówić je z lekarzem, który może zlecić na przykład USG jamy brzusznej albo skierować do gastroenterologa. Ból rzutowany z narządów omawia też hasło o niespecyficznym bólu dolnego odcinka kręgosłupa.

Znaczenie kliniczne

Czerwone flagi pomagają zdecydować, jak pilnie potrzebna jest ocena lekarska.

Od razu na SOR albo pod numer 112

  • zaburzenia oddawania moczu lub stolca, drętwienie krocza i pośladków („w kształcie siodła”), osłabienie obu nóg: objawy zespołu ogona końskiego, przy których trzeba od razu jechać na SOR [4, 9],
  • nagłe osłabienie nóg i trudności z chodzeniem u osoby po nowotworze: stan nagły [3],
  • ból po poważnym urazie, na przykład wypadku komunikacyjnym albo upadku z wysokości: SOR [16],
  • nagły, bardzo silny ból pleców lub brzucha u osoby z tętniakiem aorty: dzwoń pod 112 [4].

Lekarz tego samego dnia

Gorączka z bólem pleców wymaga oceny lekarskiej tego samego dnia [4, 5]. Tak samo nowy, silny i stały ból u osoby po leczeniu nowotworu [3] oraz nagły ból po drobnym urazie u osoby starszej albo z osteoporozą [7, 10].

Zwykła wizyta u lekarza

Na chorobę zapalną kręgosłupa wskazuje ból, który zaczął się przed 45. rokiem życia i trwa ponad 3 miesiące, zwłaszcza gdy budzi w drugiej połowie nocy, zmniejsza się przy ruchu albo towarzyszy mu ból pośladków. To nie jest stan nagły: wystarczy wizyta u lekarza rodzinnego, który może skierować do reumatologa [14].

Mów fizjoterapeucie o wszystkich objawach

Idąc do fizjoterapeuty z bólem pleców, powiedz o wszystkich swoich objawach, także o tych, które wydają się niezwiązane z bólem, na przykład o chrypce, kłopotach z trawieniem czy spadku wagi. Czerwone flagi ocenia każdy, kto bada osobę z bólem kręgosłupa, także fizjoterapeuta [1].

Fizjoterapeuta bywa pierwszą osobą, która ocenia ból pleców, i przy podejrzeniu poważnej przyczyny kieruje do lekarza, żeby ją wykluczyć [1]. Jednorazowe badanie nie zawsze wystarcza, dlatego nowe albo zmieniające się objawy wymagają ponownej oceny [16]. Tak samo ocenia się ból promieniujący do nogi, opisany w haśle o radikulopatii i we wpisie o rwie kulszowej.

Kontrowersje i ograniczenia wiedzy

Czerwone flagi nie są doskonałe. Wiele z nich, oceniane pojedynczo, pojawia się też u osób bez poważnej choroby [2], a ich brak nie zawsze wyklucza chorobę [17]. Dlatego ocenia się je łącznie, razem z całym wywiadem, i ponownie przy zmianie objawów [1, 16].

Sam ból w nocy nie jest jeszcze czerwoną flagą. Niepokój budzi ból stały, niezależny od ruchu i pozycji, zwłaszcza w połączeniu z innymi objawami, na przykład z nowotworem w wywiadzie albo spadkiem masy ciała [3, 6, 11]. Mimo tych ograniczeń czerwone flagi pozostają w wytycznych, bo poważne choroby kręgosłupa są rzadkie, ale ich skutki bywają nieodwracalne [1].

Powiązane hasła

Na blogu

Źródła

  1. Finucane LM, Downie A, Mercer C, i wsp. International Framework for Red Flags for Potential Serious Spinal Pathologies. J Orthop Sports Phys Ther. 2020;50(7):350-372. doi:10.2519/jospt.2020.9971. PMID: 32438853
  2. Henschke N, Maher CG, Refshauge KM, i wsp. Prevalence of and screening for serious spinal pathology in patients presenting to primary care settings with acute low back pain. Arthritis Rheum. 2009;60(10):3072-80. doi:10.1002/art.24853. PMID: 19790051
  3. National Institute for Health and Care Excellence. Spinal metastases and metastatic spinal cord compression (NG234). 2023. https://www.nice.org.uk/guidance/ng234
  4. Shaw B, Kinsella R, Henschke N, i wsp. Back pain "red flags": which are most predictive of serious pathology in the Emergency Department? Eur Spine J. 2020;29(8):1870-1878. doi:10.1007/s00586-020-06452-1. PMID: 32495276
  5. Yusuf M, Finucane L, Selfe J. Red flags for the early detection of spinal infection in back pain patients. BMC Musculoskelet Disord. 2019;20(1):606. doi:10.1186/s12891-019-2949-6. PMID: 31836000
  6. Notarangelo G, Margelli M, Giovannico G, i wsp. Diagnostic Utility of Red Flags for Detecting Spinal Malignancies in Patients with Low Back Pain: A Scoping Review. J Clin Med. 2025;14(20):7174. doi:10.3390/jcm14207174. PMID: 41156041
  7. Downie A, Williams CM, Henschke N, i wsp. Red flags to screen for malignancy and fracture in patients with low back pain: systematic review. BMJ. 2013;347:f7095. doi:10.1136/bmj.f7095. PMID: 24335669
  8. Verhagen AP, Downie A, Maher CG, i wsp. Most red flags for malignancy in low back pain guidelines lack empirical support: a systematic review. Pain. 2017;158(10):1860-1868. doi:10.1097/j.pain.0000000000000998. PMID: 28708761
  9. Fraser S, Roberts L, Murphy E. Cauda equina syndrome: a literature review of its definition and clinical presentation. Arch Phys Med Rehabil. 2009;90(11):1964-8. doi:10.1016/j.apmr.2009.03.021. PMID: 19887225
  10. Han CS, Hancock MJ, Downie A, i wsp. Red flags to screen for vertebral fracture in people presenting with low back pain. Cochrane Database Syst Rev. 2023;8(8):CD014461. doi:10.1002/14651858.CD014461.pub2. PMID: 37615643
  11. Henschke N, Maher CG, Ostelo RW, i wsp. Red flags to screen for malignancy in patients with low-back pain. Cochrane Database Syst Rev. 2013;2013(2):CD008686. doi:10.1002/14651858.CD008686.pub2. PMID: 23450586
  12. Burton AK, Waddell G. Clinical guidelines in the management of low back pain. Baillieres Clin Rheumatol. 1998;12(1):17-35. doi:10.1016/s0950-3579(98)80004-6. PMID: 9668955
  13. Nicholas MK, Linton SJ, Watson PJ, i wsp. Early identification and management of psychological risk factors ("yellow flags") in patients with low back pain: a reappraisal. Phys Ther. 2011;91(5):737-53. doi:10.2522/ptj.20100224. PMID: 21451099
  14. National Institute for Health and Care Excellence. Spondyloarthritis in over 16s: diagnosis and management (NG65). 2017. https://www.nice.org.uk/guidance/ng65
  15. Ehrhardt JD, Weber C, Carey FJ, i wsp. Anatomy, Thorax, Greater Splanchnic Nerves. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024. PMID: 29763202
  16. National Institute for Health and Care Excellence. Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management (NG59). 2016, aktualizacja 2026. https://www.nice.org.uk/guidance/ng59
  17. Dionne N, Adefolarin A, Kunzelman D, i wsp. What is the diagnostic accuracy of red flags related to cauda equina syndrome (CES), when compared to Magnetic Resonance Imaging (MRI)? A systematic review. Musculoskelet Sci Pract. 2019;42:125-133. doi:10.1016/j.msksp.2019.05.004. PMID: 31132655

Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.

Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.

Rezerwacja wizyty (otwiera się w nowej karcie) Zadzwoń