Baza wiedzy · Kręgosłup i miednica
Stenoza kanału kręgowego
Inne nazwy: lumbar spinal stenosis, LSS, spinal stenosis, zespół wąskiego kanału kręgowego, zwężenie kanału kręgowego, chromanie neurogenne, neurogenic claudication
Stenoza kanału kręgowego (ang. spinal stenosis) to zwężenie kanału kręgowego, zachyłków bocznych albo otworów międzykręgowych, przez które biegną korzenie nerwowe. W odcinku lędźwiowym typowo daje ból i drętwienie nóg przy chodzeniu, ustępujące po pochyleniu się do przodu albo w siadzie.

Spis treści (8)
Epidemiologia
Stenoza lędźwiowa to częsty problem osób starszych: objawy ma mniej więcej co dziesiąty dorosły, a z wiekiem coraz więcej osób [1, 2].
Zwężenie widoczne w badaniu obrazowym nie musi dawać objawów. Często widać je u osób, które nie mają żadnych dolegliwości, zwłaszcza po sześćdziesiątce [2, 3].
Przyczyny i mechanizm
Stenozę nazywa się też zespołem wąskiego kanału kręgowego [4]. Dzieli się ją według przyczyny na wrodzoną i nabytą, a według miejsca na centralną (zwężony kanał kręgowy i worek oponowy), boczną (zachyłek boczny) i otworową (otwór międzykręgowy) [4]. Najczęstsza jest stenoza nabyta, zwyrodnieniowa. Składają się na nią zwykle uwypuklenie lub przepuklina krążka, przerost albo pofałdowanie więzadła żółtego i przerost zwyrodniałych stawów międzywyrostkowych [4]. Opis tych zmian w rezonansie przybliża hasło o uwypukleniu i protruzji krążka. Zwężenie może też towarzyszyć kręgozmykowi [1], a wrodzone krótkie nasady łuków kręgów sprzyjają stenozie w młodszym wieku [4].
Objawy wiążą się z ustawieniem kręgosłupa. Przy wyproście brzegi łuków kręgów zachodzą na siebie, a więzadło żółte fałduje się do wnętrza kanału, więc jego przekrój maleje. Zgięcie zwiększa przekrój kanału, zachyłków i otworów międzykręgowych, dlatego chorzy często stoją lekko pochyleni do przodu, a ulgę przynosi im siedzenie albo oparcie się o wózek sklepowy lub rower [4]. Chromanie neurogenne tłumaczy się niedokrwieniem korzeni nerwowych (zastojem krwi żylnej i słabszym dopływem krwi tętniczej) albo ich mechanicznym uciskiem; podczas chodzenia zapotrzebowanie korzeni na tlen może przekraczać dopływ krwi [4].
Nie ma jednej, powszechnie przyjętej definicji stenozy. Według japońskich wytycznych z 2021 roku to nie jedna choroba, tylko zespół objawów wynikający z ucisku nerwów lub naczyń w zwężonym kanale albo otworze międzykręgowym [5].
Objawy
Typowym objawem stenozy lędźwiowej jest chromanie neurogenne: ból, drętwienie lub osłabienie nóg i pośladków pojawiające się przy staniu i chodzeniu, a ustępujące po pochyleniu się do przodu albo w siadzie. Może mu towarzyszyć ból krzyża, ale nie musi [4, 5]. Ból przy stenozie jest zwykle powyżej kolan, a schodzenie ze schodów bywa trudniejsze niż wchodzenie [4].
Specjaliści z wielu krajów za najważniejsze w wywiadzie uznali [6]:
- ból nóg lub pośladków przy chodzeniu,
- ulgę przy pochyleniu do przodu,
- ulgę przy prowadzeniu wózka sklepowego albo jeździe na rowerze,
- zaburzenia ruchu lub czucia podczas chodzenia,
- osłabienie nóg i ból odcinka lędźwiowego.
Badanie w siadzie, w tym odruchy, siła i czucie, często wychodzi prawidłowo, a test uniesienia wyprostowanej nogi i objawy korzeniowe bywają niejednoznaczne. Ucisk korzeni nerwowych może jednak dawać ból korzeniowy lub radikulopatię w pośladkach i nogach [4].
Rozpoznanie i diagnostyka różnicowa
Rozpoznanie stawia się na podstawie wywiadu, w którym ból nóg nasila wyprost, a łagodzi zgięcie kręgosłupa, i potwierdza tomografią komputerową albo rezonansem [1]. Japońskie kryteria wymagają bólu lub drętwienia od pośladków do nóg, nasilania się ich przy staniu lub chodzeniu i ulgi w pochyleniu lub siedzeniu oraz zmian w badaniu obrazowym, które tłumaczą objawy [5].
W opisie rezonansu radiolog podaje szerokość kanału w milimetrach; za zwężony uznaje się zwykle kanał węższy niż około 1 cm [4]. Sam wymiar nie przesądza o rozpoznaniu, bo zwężenie jest częste u osób bez objawów [2, 3].
Jednym z najważniejszych zadań jest odróżnienie chromania neurogennego od naczyniowego, wynikającego z choroby tętnic kończyn dolnych. Przy chromaniu naczyniowym ból pojawia się po przejściu pewnego dystansu, zwykle w łydkach, i szybko ustępuje po zatrzymaniu się, nawet na stojąco, a tętno na stopach bywa słabe. Obie choroby mogą występować u jednej osoby, dlatego badanie tętna na stopach należy do oceny [4]. Od przepukliny krążka stenozę odróżnia zwykle starszy wiek (zwykle ponad 50 lat), powolny początek i to, że siedzenie przynosi ulgę, a nie nasila bólu [4].
Stenoza kanału kręgowego w odcinku szyjnym ma inny obraz. Zwężenie może uciskać rdzeń kręgowy i powodować zwyrodnieniową mielopatię szyjną: drętwienie i mrowienie obu dłoni, zaburzenia chodu, osłabienie rąk i nóg, a w zaawansowanych przypadkach zaburzenia oddawania moczu i stolca. Tę chorobę często rozpoznaje się z opóźnieniem [7]. Szerzej opisuje ją hasło o dyskopatii szyjnej.
Kiedy pilnie do lekarza
Stenoza lędźwiowa rzadko prowadzi do ciężkich ubytków neurologicznych; jeśli się pogarsza, to zwykle przez skrócenie dystansu chodu [8]. Pilnej oceny wymagają:
- zaburzenia oddawania moczu lub stolca, osłabienie czucia w okolicy krocza albo zaburzenia funkcji seksualnych: objawy zespołu ogona końskiego, przy których trzeba od razu jechać na SOR [9],
- narastające osłabienie mięśni nogi: lekarz tego samego dnia [8],
- drętwienie i mrowienie obu dłoni, zaburzenia chodu albo osłabienie rąk lub nóg: możliwa mielopatia szyjna, lekarz w ciągu kilku dni, a przy szybkim narastaniu objawów tego samego dnia [7, 10],
- ból łydek przy chodzeniu, który szybko mija po zatrzymaniu się, ze słabym tętnem na stopach: lekarz w ciągu kilku dni, bo może to być choroba tętnic [4].
Inne objawy alarmowe, takie jak gorączka czy nowotwór w wywiadzie, opisuje hasło o czerwonych flagach.
Postępowanie i co mówią badania
Leczenie pierwszego wyboru jest zachowawcze: dostosowanie aktywności, leczenie bólu i fizjoterapia [1]. Wytyczne proponują na początek opiekę łączącą kilka elementów: edukację, porady, zmianę stylu życia, ćwiczenia w domu i terapię manualną [11]. Dopuszczają też akupunkturę [11].
Połączenie terapii manualnej i ćwiczeń poprawia objawy i sprawność [12]. U osób po sześćdziesiątce terapia manualna z indywidualnie dobranymi ćwiczeniami dawała większą poprawę objawów i dystansu chodu niż leczenie lekarskie albo ćwiczenia w grupie [13].
W gabinecie stosuje się terapię manualną, suche igłowanie, akupunkturę i pinoterapię, dobierane po wywiadzie i badaniu. Ich celem jest zmniejszenie bólu i napięcia, żeby chodzenie było łatwiejsze. Ćwiczenia do domu, często w pozycjach z lekkim pochyleniem do przodu, pomagają utrwalić efekt [4, 12].
Fizjoterapia może dać podobną poprawę jak operacja: w badaniu osób zakwalifikowanych do zabiegu po 2 latach sprawność była podobna po fizjoterapii i po odbarczeniu [14]. Operację rozważa się, gdy objawy mimo leczenia zachowawczego znacznie ograniczają chodzenie albo narasta osłabienie nóg [1].
W odcinku szyjnym, przy ucisku rdzenia z wyraźnymi objawami, wytyczne zalecają operację [10].
W gabinecie: terapia manualna.
Rokowanie
Przebieg bez operacji jest zwykle stabilny. U większości osób objawy przez lata nie zmieniają się albo się poprawiają, a pogorszenie dotyczy mniejszości [1, 15]. Przy łagodnej i umiarkowanej stenozie wyniki po wielu latach są zwykle zadowalające [5]. Gorzej rokuje bardzo wąski kanał, zwłaszcza wąski od urodzenia [8, 15].
Praktyczne wnioski:
- pozycja z lekkim pochyleniem do przodu zwykle przynosi ulgę: oparcie o wózek, rower, siedzenie [4],
- chodź regularnie, z przerwami, zanim ból się nasili,
- zwężenie w opisie badania nie zawsze oznacza chorobę [2, 3],
- zaburzenia oddawania moczu, drętwienie krocza albo narastające osłabienie nóg wymagają pilnej pomocy lekarskiej [9].
Wizyta w gabinecie
Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.
- Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł
Powiązane hasła
Źródła
- Katz JN, Zimmerman ZE, Mass H, i wsp. Diagnosis and Management of Lumbar Spinal Stenosis: A Review. JAMA. 2022;327(17):1688-1699. doi:10.1001/jama.2022.5921. PMID: 35503342
- Jensen RK, Jensen TS, Koes B, i wsp. Prevalence of lumbar spinal stenosis in general and clinical populations: a systematic review and meta-analysis. Eur Spine J. 2020;29(9):2143-2163. doi:10.1007/s00586-020-06339-1. PMID: 32095908
- Kalichman L, Cole R, Kim DH, i wsp. Spinal stenosis prevalence and association with symptoms: the Framingham Study. Spine J. 2009;9(7):545-50. doi:10.1016/j.spinee.2009.03.005. PMID: 19398386
- Deer T, Sayed D, Michels J, i wsp. A Review of Lumbar Spinal Stenosis with Intermittent Neurogenic Claudication: Disease and Diagnosis. Pain Med. 2019;20(Suppl 2):S32-S44. doi:10.1093/pm/pnz161. PMID: 31808530
- Sekiguchi M. The Essence of Clinical Practice Guidelines for Lumbar Spinal Stenosis, 2021: 1. Definition, Epidemiology, and Natural History. Spine Surg Relat Res. 2023;7(4):298-299. doi:10.22603/ssrr.2022-0079. PMID: 37636141
- Tomkins-Lane C, Melloh M, Lurie J, i wsp. ISSLS Prize Winner: Consensus on the Clinical Diagnosis of Lumbar Spinal Stenosis: Results of an International Delphi Study. Spine (Phila Pa 1976). 2016;41(15):1239-1246. doi:10.1097/BRS.0000000000001476. PMID: 26839989
- Tetreault L, Kalsi-Ryan S, Davies B, i wsp. Degenerative Cervical Myelopathy: A Practical Approach to Diagnosis. Global Spine J. 2022;12(8):1881-1893. doi:10.1177/21925682211072847. PMID: 35043715
- Ng SY, Wong JS, Wang G, i wsp. Mid- to long-term natural history of degenerative lumbar spinal stenosis and predictors for clinical deterioration. J Neurosurg Spine. 2025;43(6):641-650. doi:10.3171/2025.5.SPINE25215. PMID: 40939213
- Lavy C, Marks P, Dangas K, i wsp. Cauda equina syndrome-a practical guide to definition and classification. Int Orthop. 2022;46(2):165-169. doi:10.1007/s00264-021-05273-1. PMID: 34862914
- Fehlings MG, Tetreault LA, Riew KD, i wsp. A Clinical Practice Guideline for the Management of Patients With Degenerative Cervical Myelopathy: Recommendations for Patients With Mild, Moderate, and Severe Disease and Nonmyelopathic Patients With Evidence of Cord Compression. Global Spine J. 2017;7(3 Suppl):70S-83S. doi:10.1177/2192568217701914. PMID: 29164035
- Bussières A, Cancelliere C, Ammendolia C, i wsp. Non-Surgical Interventions for Lumbar Spinal Stenosis Leading To Neurogenic Claudication: A Clinical Practice Guideline. J Pain. 2021;22(9):1015-1039. doi:10.1016/j.jpain.2021.03.147. PMID: 33857615
- Ammendolia C, Hofkirchner C, Plener J, i wsp. Non-operative treatment for lumbar spinal stenosis with neurogenic claudication: an updated systematic review. BMJ Open. 2022;12(1):e057724. doi:10.1136/bmjopen-2021-057724. PMID: 35046008
- Schneider MJ, Ammendolia C, Murphy DR, i wsp. Comparative Clinical Effectiveness of Nonsurgical Treatment Methods in Patients With Lumbar Spinal Stenosis: A Randomized Clinical Trial. JAMA Netw Open. 2019;2(1):e186828. doi:10.1001/jamanetworkopen.2018.6828. PMID: 30646197
- Delitto A, Piva SR, Moore CG, i wsp. Surgery versus nonsurgical treatment of lumbar spinal stenosis: a randomized trial. Ann Intern Med. 2015;162(7):465-73. doi:10.7326/M14-1420. PMID: 25844995
- Wessberg P, Frennered K. Central lumbar spinal stenosis: natural history of non-surgical patients. Eur Spine J. 2017;26(10):2536-2542. doi:10.1007/s00586-017-5075-x. PMID: 28417234
Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.