Baza wiedzy A-Ż

Baza wiedzy · Kręgosłup i miednica

Mięśnie pośladkowe (wielki, średni, mały)

Inne nazwy: gluteal muscles, gluteus maximus, gluteus medius, gluteus minimus, mięsień pośladkowy wielki, mięsień pośladkowy średni, mięsień pośladkowy mały

Mięśnie pośladkowe (ang. gluteal muscles) to trzy mięśnie tworzące pośladek: mięsień pośladkowy wielki, średni i mały. Prostują i obracają biodro oraz stabilizują miednicę podczas chodzenia i stania na jednej nodze. Ich osłabienie i tkliwość są częste u osób z przewlekłym bólem odcinka lędźwiowego.

  • Sprawdziła: Agnieszka, fizjoterapeutka
  • Ostatnia weryfikacja merytoryczna:
  • Opublikowano:
  • Sprawdzenie danych bibliograficznych:
  • Źródła: 3
Spis treści (6)
  1. Budowa
  2. Unerwienie i unaczynienie
  3. Funkcja
  4. Znaczenie kliniczne
  5. Najczęstsze pytania
  6. Źródła

Budowa

Mięsień pośladkowy wielki jest największym i najbardziej powierzchownym z mięśni pośladkowych i nadaje kształt pośladkowi [1]. Zaczyna się na tylnej części kości biodrowej, kości krzyżowej, więzadle krzyżowo-guzowym i powięzi lędźwiowej [1]. Jego powierzchowne włókna przyczepiają się do pasma biodrowo-piszczelowego, a głębokie do kości udowej [1].

Mięsień pośladkowy średni leży pod wielkim i pokrywa mięsień pośladkowy mały [2]. Jest szerokim mięśniem na zewnętrznej powierzchni kości biodrowej, a jego ścięgno przyczepia się do krętarza większego kości udowej, czyli wyczuwalnego guza na boku biodra [2]. Tylną jedną trzecią mięśnia średniego przykrywa mięsień wielki, a przednie dwie trzecie leżą bezpośrednio pod powięzią [2].

W okolicy pośladka znajdują się też mniejsze mięśnie, między innymi mięsień gruszkowaty [2], opisany w osobnym haśle mięsień gruszkowaty. Między mięśniem wielkim a kośćmi leżą kaletki, w tym kaletka krętarzowa, oddzielająca mięsień od krętarza większego [1].

Unerwienie i unaczynienie

Mięsień pośladkowy wielki unerwia nerw pośladkowy dolny, który powstaje z korzeni L5, S1 i S2 i wychodzi z miednicy pod mięśniem gruszkowatym [1]. Mięsień pośladkowy średni zaopatruje nerw pośladkowy górny z korzeni L4, L5 i S1, wychodzący nad mięśniem gruszkowatym [2].

Krew doprowadzają tętnice pośladkowe górna i dolna [1]. Według nowszych badań nerw pośladkowy dolny może mieć gałęzie czuciowe do skóry, które mogą mieć udział w bólu pośladka przy przepuklinie krążka lędźwiowego [1].

Funkcja

Mięsień pośladkowy wielki prostuje i obraca na zewnątrz udo [1]. Jako prostownik pracuje przede wszystkim wtedy, gdy potrzebna jest siła: przy wstawaniu z krzesła, prostowaniu się ze skłonu, wchodzeniu po schodach albo pod górę i przy biegu [1].

Podtrzymuje też miednicę i tułów, co ma znaczenie przy staniu na jednej nodze [1]. Przy siadaniu działa jako główny mięsień, który kontroluje zgięcie biodra i nie pozwala „opaść” na krzesło [1]. Co ciekawe, przy chodzeniu po płaskim terenie pracuje tylko przez część kroku, dlatego jego osłabienie najbardziej widać przy wstawaniu, schodach i podchodzeniu pod górę [1].

Mięśnie pośladkowe średni i mały wspólnie podtrzymują miednicę [2]. Gdy stoisz na jednej nodze, nie pozwalają, żeby miednica opadła po stronie nogi uniesionej [2]. Gdy są osłabione, miednica opada po stronie nieobciążonej, co nazywa się objawem Trendelenburga [2].

Znaczenie kliniczne

Mięśnie pośladkowe a ból odcinka lędźwiowego

W badaniu porównującym osoby z przewlekłym bólem odcinka lędźwiowego i bez bólu mięsień pośladkowy średni był słabszy u osób z bólem, a objaw Trendelenburga występował u nich częściej [3]. Osoby z bólem miały też większą tkliwość przy ucisku mięśni pośladkowych, okolicy krętarza większego i mięśni przykręgosłupowych [3]. Autorzy uznali osłabienie i tkliwość mięśni pośladkowych za częste objawy przewlekłego bólu lędźwiowego [3].

Dlatego przy bólu odcinka lędźwiowego fizjoterapeuta sprawdza zwykle także siłę i napięcie mięśni pośladkowych. O bólu w tej okolicy piszę we wpisach ból w pośladku i ból lędźwi.

Ból na boku biodra

Przeciążenie ścięgien mięśni pośladkowych średniego i małego przy krętarzu większym daje ból na boku biodra. Opisuje to hasło zespół bólowy krętarza większego.

W gabinecie

Napięte i bolesne miejsca w mięśniach pośladkowych opracowuje się terapią manualną, suchym igłowaniem albo pinoterapią, a ćwiczenia do domu pomagają odbudować ich siłę. Przy bólu pośladka promieniującym do nogi najpierw ocenia się, czy to nie objawy korzeniowe.

W gabinecie: terapia manualna.

Praktyczne wnioski:

  • osłabienie mięśnia pośladkowego średniego jest częste przy przewlekłym bólu lędźwiowym [3],
  • mięśnie pośladkowe stabilizują miednicę przy staniu na jednej nodze i chodzeniu [2],
  • tkliwe miejsca w pośladkach to częsty element przewlekłego bólu pleców [3],
  • przy wstawaniu z krzesła i wchodzeniu po schodach pracuje przede wszystkim mięsień pośladkowy wielki [1],
  • ból na boku biodra może pochodzić ze ścięgien mięśni pośladkowych.

Najczęstsze pytania

Jak sprawdzić, czy mięśnie pośladkowe są słabe?

Prostą wskazówką jest stanie na jednej nodze: jeśli miednica wyraźnie opada po stronie uniesionej nogi, może to oznaczać osłabienie mięśnia pośladkowego średniego, czyli dodatni objaw Trendelenburga [2]. Dokładną ocenę siły przeprowadza fizjoterapeuta w badaniu.

Dlaczego bolą mięśnie pośladkowe po siedzeniu?

Przy długim siedzeniu mięśnie pośladkowe są uciskane, a mięsień wielki pracuje jako główny mięsień kontrolujący zgięcie biodra przy siadaniu i wstawaniu [1]. Ból po siedzeniu może jednak pochodzić także z kręgosłupa, mięśnia gruszkowatego albo mięśni kulszowo-goleniowych, dlatego rozstrzyga badanie.

Wizyta w gabinecie

Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.

  • Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł

Rezerwacja wizyty (otwiera się w nowej karcie)powered by Booksy

Powiązane hasła

Na blogu

Źródła

  1. Elzanie A, Borger J. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Gluteus Maximus Muscle. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. PMID: 30855781
  2. Shah A, Bordoni B. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Gluteus Medius Muscle. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. PMID: 32491441
  3. Cooper NA, Scavo KM, Strickland KJ, i wsp. Prevalence of gluteus medius weakness in people with chronic low back pain compared to healthy controls. Eur Spine J. 2016;25(4):1258-65. doi:10.1007/s00586-015-4027-6. PMID: 26006705

Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.

Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.

Rezerwacja wizyty (otwiera się w nowej karcie) Zadzwoń