Baza wiedzy · Kręgosłup i miednica
Staw krzyżowo-biodrowy
Inne nazwy: articulatio sacroiliaca, sacroiliac joint, SIJ, stawy krzyżowo-biodrowe, staw krzyżowo-biodrowy
Staw krzyżowo-biodrowy (łac. articulatio sacroiliaca, ang. sacroiliac joint, SIJ) to parzyste połączenie kości krzyżowej z kośćmi biodrowymi. Przenosi ciężar tułowia na miednicę i nogi, jest otoczony silnymi więzadłami i porusza się tylko o pojedyncze stopnie.

Budowa
Staw łączy kość krzyżową, czyli dolną część kręgosłupa, z kośćmi biodrowymi po obu stronach miednicy. Kość krzyżowa jest wklinowana od góry i od tyłu między kości biodrowe, a stabilność dają jej więzadła i mięśnie [1]. Powierzchnie stawowe mają drobne bruzdy i wyniosłości, które do siebie pasują jak elementy układanki. Ich kształt bardzo różni się między ludźmi [1].
Budowa zależy też od płci: u kobiet powierzchnia przenosząca obciążenie jest mniejsza, a kość krzyżowa ustawiona bardziej poziomo [1].
Głównym źródłem stabilności są więzadła: krzyżowo-biodrowe przednie, międzykostne i tylne, a także biodrowo-lędźwiowe, krzyżowo-guzowe i krzyżowo-kolcowe [2]. Wzmacniają je powięzi i mięśnie [2]. Z okolicą stawu łączy się gruba powięź piersiowo-lędźwiowa, która otacza mięśnie pleców [3]. Dlatego napięcie mięśni pleców i pośladków wpływa na pracę stawu.
Unerwienie i unaczynienie
Staw jest unerwiony przez kilka nerwów: od tyłu głównie przez gałązki nerwów krzyżowych S1-S3, a od przodu w większości przez gałązki nerwu L5 [4, 5]. Unerwione są także otaczające staw więzadła [4].
Takie złożone unerwienie tłumaczy, dlaczego ból ze stawu bywa odczuwany w różnych miejscach, nie tylko nad samym stawem [6]. W pobliżu stawu przebiegają też gałęzie tętnicy pośladkowej górnej [7].
Funkcja
Staw przenosi obciążenie między kręgosłupem a nogami [8]. Kość krzyżowa, miednica i kręgosłup łączą się z kończynami przez mięśnie, powięzi i więzadła. O stabilności stawu decyduje więc nie tylko kształt powierzchni, ale też docisk wytwarzany przez te tkanki; niekorzystny jest zarówno jego niedobór, jak i nadmiar [8].
Ruchomość stawu jest bardzo mała, zwykle poniżej 2 stopni w każdym kierunku [9]. Ruch pochylania kości krzyżowej ku przodowi nazywa się nutacją, a ruch odwrotny kontrnutacją.
Znaczenie kliniczne
Ból ze stawu krzyżowo-biodrowego
Staw jest jednym ze źródeł bólu dolnej części pleców, zwłaszcza bólu poniżej ostatniego kręgu lędźwiowego [10]. Boleć może sam staw albo unerwione więzadła wokół niego [4, 10].
Ból ze stawu nie ma jednego typowego obrazu. Najczęściej obejmuje pośladek i dolną część lędźwi, czasem pachwinę, a u części osób promieniuje do nogi, nawet poniżej kolana [6]. Dlatego może przypominać radikulopatię albo ból pośladka przypisywany mięśniowi gruszkowatemu.
Fizjoterapeuta sprawdza staw kilkoma testami prowokacyjnymi: obciąża staw i pyta, czy pojawia się znany Ci ból [11]. Pojedynczy test niewiele mówi, ważny jest zestaw kilku. Gdy żaden test nie wywołuje znanego bólu, staw raczej nie jest jego źródłem [12]. Testy lepiej więc wykluczają niż potwierdzają staw jako przyczynę, dlatego liczy się też wywiad [12].
„Zablokowany” staw
Pacjenci często słyszą, że mają „zablokowany” albo „przemieszczony” staw krzyżowo-biodrowy. Ruch w stawie jest jednak tak mały, że kości nie „wyskakują” ze swojego miejsca [9]. W badaniu z dokładnym pomiarem położenia kości manipulacja zmieniała wyniki testów, ale nie zmieniała ustawienia kości [13].
Nie znaczy to, że terapia manualna nie działa. Terapia manualna stawu zmniejszała niepełnosprawność u osób z bólem w tej okolicy [14]. Jej efekt nie wynika z „nastawienia” kości [13]. W gabinecie przy bólu tej okolicy stosuje się terapię manualną, suche igłowanie, akupunkturę i pinoterapię, dobierane po wywiadzie i badaniu.
Sklerotyzacja i zmiany zwyrodnieniowe w opisie badania
„Sklerotyzacja” czy „zmiany zwyrodnieniowe” stawów krzyżowo-biodrowych w opisie badania same nie oznaczają choroby. Często widać je u osób bez żadnych dolegliwości, także młodych, a z wiekiem są coraz częstsze [1]. Wynik ocenia się więc zawsze razem z objawami.
Zapalenie stawów krzyżowo-biodrowych
Zapalenie stawów krzyżowo-biodrowych jest typowe dla osiowej spondyloartropatii, choroby reumatycznej, którą łatwo pomylić ze zwykłym bólem pleców. Podejrzenie budzi zwłaszcza ból i sztywność, które budzą w drugiej połowie nocy i zmniejszają się przy ruchu, u osoby przed 45. rokiem życia; rozpoznanie należy do reumatologa [15]. Więcej w haśle o czerwonych flagach.
Ból obręczy miednicznej w ciąży
Ból obręczy miednicznej to szczególna postać bólu w okolicy stawów krzyżowo-biodrowych, najczęściej związana z ciążą. Dotyczy mniej więcej co piątej kobiety w ciąży [16]. Wytyczne zalecają w ciąży informację, uspokojenie i indywidualnie dobrane ćwiczenia [16].
Praktyczne wnioski:
- ból w okolicy stawu nie zawsze pochodzi z samego stawu: liczy się wywiad i badanie [6, 12],
- „zablokowany staw” to skrót myślowy, a nie przesunięta kość [9, 13],
- zmiany w opisie badania często występują także u osób bez bólu [1],
- nocny ból ze sztywnością, który mija przy ruchu, warto pokazać reumatologowi [15].
W gabinecie: terapia manualna.
Najczęstsze pytania
Jak samemu odblokować staw krzyżowo-biodrowy?
Staw krzyżowo-biodrowy nie „blokuje się” przez przemieszczenie kości: porusza się o mniej niż 2 stopnie, a manipulacja nie zmienia położenia kości [9, 13]. Ból w tej okolicy może mieć różne źródła, w samym stawie i poza nim, dlatego ustala się je w badaniu, a nie przez samodzielne „nastawianie” [6, 10].
Jakie są objawy zablokowania stawu krzyżowo-biodrowego?
Tym potocznym określeniem zwykle opisuje się ból ze stawu krzyżowo-biodrowego. Obejmuje on najczęściej pośladek i dolną część lędźwi, ale może promieniować do pachwiny, uda, a nawet poniżej kolana [6, 10]. Objawy nie są swoiste, dlatego rozpoznanie opiera się na zestawie testów i wykluczeniu innych przyczyn [12].
Wizyta w gabinecie
Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.
- Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł
Powiązane hasła
Źródła
- Jurik AG, Herregods N. The sacroiliac joint across ages - what is normal? Ther Adv Musculoskelet Dis. 2024;16:1759720X241241126. doi:10.1177/1759720X241241126. PMID: 38559314
- Ashby K, Yilmaz E, Mathkour M, i wsp. Ligaments stabilizing the sacrum and sacroiliac joint: a comprehensive review. Neurosurg Rev. 2022;45(1):357-364. doi:10.1007/s10143-021-01625-y. PMID: 34432162
- Willard FH, Vleeming A, Schuenke MD, i wsp. The thoracolumbar fascia: anatomy, function and clinical considerations. J Anat. 2012;221(6):507-36. doi:10.1111/j.1469-7580.2012.01511.x. PMID: 22630613
- Völker A, Steinke H, Heyde CE. The Sacroiliac Joint as a Cause of Pain - Review of the Sacroiliac Joint Morphology and Models for Pain Genesis. Z Orthop Unfall. 2022;160(5):507-516. doi:10.1055/a-1398-6055. PMID: 33940639
- Cox M, Ng G, Mashriqi F, i wsp. Innervation of the Anterior Sacroiliac Joint. World Neurosurg. 2017;107:750-752. doi:10.1016/j.wneu.2017.08.062. PMID: 28838880
- Slipman CW, Jackson HB, Lipetz JS, i wsp. Sacroiliac joint pain referral zones. Arch Phys Med Rehabil. 2000;81(3):334-8. doi:10.1016/s0003-9993(00)90080-7. PMID: 10724079
- Mahato NK. Topographic localization of the sacroiliac joint and superior gluteal artery branches on the posterolateral ilium. Clin Anat. 2023;36(7):971-976. doi:10.1002/ca.24005. PMID: 36601727
- Vleeming A, Schuenke MD, Masi AT, i wsp. The sacroiliac joint: an overview of its anatomy, function and potential clinical implications. J Anat. 2012;221(6):537-67. doi:10.1111/j.1469-7580.2012.01564.x. PMID: 22994881
- Cardwell MC, Meinerz CM, Martin JM, i wsp. Systematic review of sacroiliac joint motion and the effect of screw fixation. Clin Biomech (Bristol). 2021;85:105368. doi:10.1016/j.clinbiomech.2021.105368. PMID: 33940477
- McCormick ZL, Hurley RW, Anitescu M, i wsp. Consensus practice guidelines on sacroiliac joint complex pain from a multispecialty, international working group. Pain Med. 2025;26(12):817-917. doi:10.1093/pm/pnaf129. PMID: 41318933
- Laslett M. Evidence-based diagnosis and treatment of the painful sacroiliac joint. J Man Manip Ther. 2008;16(3):142-52. doi:10.1179/jmt.2008.16.3.142. PMID: 19119403
- Saueressig T, Owen PJ, Diemer F, i wsp. Diagnostic Accuracy of Clusters of Pain Provocation Tests for Detecting Sacroiliac Joint Pain: Systematic Review With Meta-analysis. J Orthop Sports Phys Ther. 2021;51(9):422-431. doi:10.2519/jospt.2021.10469. PMID: 34210160
- Tullberg T, Blomberg S, Branth B, i wsp. Manipulation does not alter the position of the sacroiliac joint. A roentgen stereophotogrammetric analysis. Spine (Phila Pa 1976). 1998;23(10):1124-8; discussion 1129. doi:10.1097/00007632-199805150-00010. PMID: 9615363
- Trager RJ, Baumann AN, Rogers H, i wsp. Efficacy of manual therapy for sacroiliac joint pain syndrome: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. J Man Manip Ther. 2024;32(6):561-572. doi:10.1080/10669817.2024.2316420. PMID: 38353102
- National Institute for Health and Care Excellence. Spondyloarthritis in over 16s: diagnosis and management (NG65). 2017. https://www.nice.org.uk/guidance/ng65
- Vleeming A, Albert HB, Ostgaard HC, i wsp. European guidelines for the diagnosis and treatment of pelvic girdle pain. Eur Spine J. 2008;17(6):794-819. doi:10.1007/s00586-008-0602-4. PMID: 18259783
Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.