Baza wiedzy · Kręgosłup i miednica
Mięśnie kulszowo-goleniowe (dwugłowy uda, półścięgnisty, półbłoniasty)
Inne nazwy: hamstrings, mięśnie tylnej grupy uda, mięsień dwugłowy uda, biceps femoris, mięsień półścięgnisty, mięsień półbłoniasty
Mięśnie kulszowo-goleniowe (ang. hamstrings) to grupa mięśni tylnej części uda: mięsień dwugłowy uda, półścięgnisty i półbłoniasty. Prostują biodro i zginają kolano, a ich napięcie i przeciążenie bywa źródłem bólu z tyłu uda i głęboko w pośladku.
Budowa
Do grupy kulszowo-goleniowej należą mięsień dwugłowy uda (z głową długą i krótką), mięsień półścięgnisty i mięsień półbłoniasty [1]. Zajmują tylną część uda.
Wszystkie, z wyjątkiem głowy krótkiej mięśnia dwugłowego, zaczynają się zwykle wspólnym ścięgnem na guzie kulszowym, czyli kości, na której siedzimy [1]. Głowa krótka zaczyna się niżej, na tylnej powierzchni kości udowej [1]. Ponieważ większość tych mięśni biegnie od miednicy do podudzia, przechodzą przez dwa stawy: biodrowy i kolanowy [1].
Najdłuższy w grupie jest mięsień półścięgnisty, mierzący średnio ok. 44 cm, a niewiele krótsza jest głowa długa mięśnia dwugłowego [1]. W dolnej części ścięgna tych mięśni tworzą górne granice dołu podkolanowego: mięsień dwugłowy po stronie zewnętrznej, a półścięgnisty i półbłoniasty po stronie wewnętrznej [1].
Unerwienie i unaczynienie
Mięśnie kulszowo-goleniowe unerwia nerw kulszowy, który powstaje z korzeni od L4 do S3, opuszcza miednicę zwykle pod mięśniem gruszkowatym i biegnie przez tylną część uda [1]. Część piszczelowa nerwu zaopatruje mięsień półbłoniasty, półścięgnisty i głowę długą mięśnia dwugłowego, a nerw strzałkowy wspólny głowę krótką [1]. Więcej o przebiegu nerwu w haśle nerw kulszowy.
Krew doprowadzają głównie gałęzie tętnicy głębokiej uda, z dodatkiem tętnicy pośladkowej dolnej [1].
Funkcja
Mięśnie kulszowo-goleniowe prostują biodro, odciągając udo do tyłu, i zginają kolano [1]. Podczas chodu pracują najmocniej w końcowej fazie przenoszenia nogi, hamując wyprost kolana przed postawieniem stopy [1]. Razem z więzadłem krzyżowym przednim stabilizują kolano, ograniczając przesuwanie się kości piszczelowej do przodu [1].
Ponieważ biegną od miednicy, ich napięcie może wpływać na ruch miednicy i kręgosłupa przy skłonie w przód. Dlatego w badaniu bólu odcinka lędźwiowego sprawdza się zwykle także rozciągliwość tylnej części uda.
Znaczenie kliniczne
Ból głęboko w pośladku
Przeciążenie ścięgna przy guzie kulszowym, czyli tendinopatia przyczepu bliższego, objawia się zwykle bólem głęboko w pośladku, w miejscu wspólnego przyczepu tych mięśni [2]. Dotyczy zarówno osób aktywnych, jak i niećwiczących, często trwa długo i ogranicza zarówno sport, jak i codzienne czynności [2]. Ból może nasilać się przy dłuższym siedzeniu, bo przyczep znajduje się na kości, na której się siedzi. Więcej o przeciążeniach ścięgien w haśle tendinopatia.
Podobny ból może pochodzić z kręgosłupa, stawu krzyżowo-biodrowego albo mięśnia gruszkowatego, dlatego rozstrzyga badanie. O przyczynach bólu w tej okolicy piszę we wpisie ból w pośladku.
Mięśnie kulszowo-goleniowe a ból odcinka lędźwiowego
W przeglądzie badań u osób z bólem odcinka lędźwiowego część testów wykazała mniejszą rozciągliwość albo większą sztywność tych mięśni, choć pomiary trudno porównać [3]. W metaanalizie 14 badań klinicznych rozciąganie mięśni kulszowo-goleniowych zmniejszało ból i poprawiało codzienne funkcjonowanie u osób z różnymi rodzajami bólu lędźwiowego [4]. U osób z bólem promieniującym do nogi zwiększało też zakres uniesienia wyprostowanej nogi [4].
To uniesienie wyprostowanej nogi to także test napięciowy nerwu kulszowego, opisany w haśle objaw Lasègue'a. W badaniu ważne jest więc odróżnienie, czy ogranicza go napięcie mięśni, czy podrażniony nerw.
W gabinecie
Napięte i bolesne miejsca w mięśniach kulszowo-goleniowych opracowuje się technikami terapii manualnej, suchym igłowaniem albo pinoterapią, a w domu uzupełnia rozciąganiem. Przy bólu promieniującym do nogi najpierw ocenia się, czy to nie objawy korzeniowe.
W gabinecie: terapia manualna.
Praktyczne wnioski:
- ból głęboko w pośladku przy siedzeniu może pochodzić z przyczepu mięśni kulszowo-goleniowych [2],
- u osób z bólem lędźwiowym mięśnie te bywają mniej rozciągliwe niż u osób bez bólu [3],
- rozciąganie tych mięśni zmniejszało ból odcinka lędźwiowego w badaniach [4],
- ograniczone uniesienie wyprostowanej nogi może wynikać z napięcia mięśni albo podrażnienia nerwu; rozstrzyga badanie,
- przy drętwieniu, osłabieniu nogi albo zaburzeniach oddawania moczu idź do lekarza.
Najczęstsze pytania
Jak rozciągać mięśnie kulszowo-goleniowe?
Najprościej w leżeniu na plecach: unieś wyprostowaną nogę, na przykład z taśmą albo ręcznikiem zahaczonym o stopę, aż poczujesz rozciąganie z tyłu uda, i przytrzymaj kilkadziesiąt sekund, oddychając spokojnie. Rozciąganie nie powinno wywoływać bólu promieniującego do łydki ani drętwienia stopy. W badaniach takie ćwiczenia zmniejszały ból odcinka lędźwiowego [4].
Dlaczego boli mięsień dwugłowy uda?
Najczęściej z powodu przeciążenia albo napięcia, na przykład po nowym wysiłku, długim siedzeniu czy bieganiu. Ból z tyłu uda może też promieniować z kręgosłupa lub z nerwu kulszowego, który biegnie przez tylną część uda [1]. Jeśli ból schodzi poniżej kolana, towarzyszy mu drętwienie albo osłabienie, zgłoś się na badanie.
Wizyta w gabinecie
Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.
- Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł
Powiązane hasła
Na blogu
Źródła
- Hu Y, Raja A. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Hamstring Muscle. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. PMID: 31536294
- Goom TS, Malliaras P, Reiman MP, i wsp. Proximal Hamstring Tendinopathy: Clinical Aspects of Assessment and Management. J Orthop Sports Phys Ther. 2016;46(6):483-93. doi:10.2519/jospt.2016.5986. PMID: 27084841
- Hori M, Hasegawa H, Takasaki H. Comparisons of hamstring flexibility between individuals with and without low back pain: systematic review with meta-analysis. Physiother Theory Pract. 2021;37(5):559-582. doi:10.1080/09593985.2019.1639868. PMID: 31317831
- Gou Y, Lei H, Chen X, i wsp. The effects of hamstring stretching exercises on pain intensity and function in low back pain patients: A systematic review with meta-analysis of randomized controlled trials. SAGE Open Med. 2024;12:20503121241252251. doi:10.1177/20503121241252251. PMID: 39086556
Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.