Baza wiedzy A-Ż

Baza wiedzy · Bark, łokieć i ręka

Zespół cieśni nadgarstka

Inne nazwy: carpal tunnel syndrome, CTS, cieśń nadgarstka, zespół kanału nadgarstka, neuropatia uciskowa nerwu pośrodkowego

Zespół cieśni nadgarstka (ang. carpal tunnel syndrome, CTS) to zespół objawów wywołanych uciskiem nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka. Typowe są mrowienie i drętwienie kciuka, palca wskazującego i środkowego, często nasilone w nocy.

  • Sprawdziła: Agnieszka, fizjoterapeutka
  • Ostatnia weryfikacja merytoryczna:
  • Opublikowano:
  • Sprawdzenie danych bibliograficznych:
  • Źródła: 24
Palce fizjoterapeutki badają dłoniową stronę nadgarstka pacjenta, którego przedramię spoczywa na ręczniku
Obraz wygenerowany przez AI
Spis treści (9)
  1. Epidemiologia
  2. Przyczyny i mechanizm
  3. Objawy
  4. Rozpoznanie i diagnostyka różnicowa
  5. Kiedy pilnie do lekarza
  6. Postępowanie i co mówią badania
  7. Rokowanie
  8. Najczęstsze pytania
  9. Źródła

Epidemiologia

To najczęstsza neuropatia uciskowa. Występuje najczęściej między 40. a 60. rokiem życia i częściej u kobiet niż u mężczyzn [1].

W szwedzkim badaniu populacyjnym z 1999 roku ból, drętwienie lub mrowienie w obszarze nerwu pośrodkowego zgłaszało 14,4% z 2466 dorosłych. Klinicznie pewny zespół rozpoznano u 3,8% badanych, a potwierdzony także badaniem przewodnictwa nerwowego u 2,7% [2].

Szczególną grupą są kobiety w ciąży. W przeglądzie systematycznym z 2010 roku zespół rozpoznawany klinicznie dotyczył od 31% do 62% ciężarnych, a potwierdzony badaniem neurofizjologicznym od 7% do 43%, zależnie od metody rozpoznawania [3].

Przyczyny i mechanizm

Kanał nadgarstka to przestrzeń między kośćmi nadgarstka a więzadłem poprzecznym nadgarstka, czyli środkową częścią troczka zginaczy. Przechodzi przez nią dziewięć ścięgien zginaczy z pochewkami oraz nerw pośrodkowy. Nerw zaopatruje czuciowo kciuk, palec wskazujący, środkowy i połowę serdecznego od strony kciuka, a jego gałąź ruchowa unerwia mięśnie kłębu kciuka [4]. Gałąź skórna dłoniowa, unerwiająca skórę kłębu, odchodzi przed kanałem, dlatego czucie na samym kłębie jest w tym zespole zwykle zachowane [5].

Według przeglądu patofizjologii z 2015 roku większość przypadków ma charakter idiopatyczny, czyli bez uchwytnej przyczyny [4]. Wspólnym ogniwem jest wzrost ciśnienia w kanale. Prawidłowo wynosi ono 2-10 mm Hg. U osób z zespołem cieśni zmierzono średnio 32 mm Hg przy neutralnym ustawieniu nadgarstka, 94 mm Hg w zgięciu i 110 mm Hg w wyproście. Przypuszcza się, że podwyższone ciśnienie upośledza mikrokrążenie w nerwie, a z czasem prowadzi do uszkodzenia osłonki mielinowej i aksonów [4].

Nocne nasilenie objawów tłumaczy się między innymi przemieszczaniem płynów w pozycji leżącej i układaniem nadgarstka w zgięciu podczas snu [4].

Metaanalizy opisują kilka czynników ryzyka:

  • cukrzycę typu 1 i 2: w badaniach uwzględniających czynniki zakłócające iloraz szans wynosił 1,69 [6],
  • niedoczynność tarczycy: w metaanalizie z 2014 roku związek niewielki (1,44 po uwzględnieniu czynników zakłócających), który częściowo mogą tłumaczyć czynniki zakłócające i błąd publikacji [7],
  • pracę z narzędziami wibrującymi: iloraz szans 2,9 w badaniach o niskim ryzyku błędu [8].

Ten sam przegląd patofizjologii wymienia też ciążę, otyłość, niewydolność nerek, złamania dalszego końca kości promieniowej oraz powtarzalną pracę ręką z użyciem siły [4]. Pracy przy klawiaturze wytyczne AAOS i ASSH z 2024 roku nie uznają za czynnik ryzyka, choć to opinia grupy roboczej wobec braku wiarygodnych badań [1].

W metaanalizie badań ilościowych czucia osoby z zespołem cieśni miały osłabione czucie także poza obszarem nerwu pośrodkowego, na przykład na małym palcu, ale dowody na udział sensytyzacji centralnej okazały się niejednoznaczne [9].

Objawy

Podstawowym objawem jest napadowe mrowienie (parestezje), z bólem albo bez, obejmujące kciuk, palec wskazujący, środkowy i połowę serdecznego. Często wybudza ono ze snu [5]. Objawy prowokuje dłuższe trzymanie ręki w jednej pozycji, na przykład trzymanie książki albo pisanie na klawiaturze, a łagodzi je potrząsanie dłońmi [5].

U 20-40% osób ból i mrowienie sięgają powyżej nadgarstka. Część osób ma wrażenie drętwienia całej dłoni, choć zaburzenia czucia w badaniu ograniczają się do obszaru nerwu pośrodkowego, a w łagodnym zespole badanie neurologiczne bywa prawidłowe [5].

Nieleczone objawy mogą się utrwalić. Mrowienie staje się wtedy stałe, słabnie chwyt kciukiem, a mięśnie kłębu kciuka zanikają, co widać jako spłaszczenie wzniesienia u jego podstawy. Zanik świadczy o zaawansowanym uszkodzeniu z utratą aksonów [5].

Rozpoznanie i diagnostyka różnicowa

Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na wywiadzie i badaniu. Wytyczne AAOS i ASSH z silną rekomendacją uznają, że do rozpoznania można używać skali CTS-6 zamiast rutynowego USG albo badania przewodnictwa nerwowego [1]. Skala łączy sześć cech: drętwienie głównie w obszarze nerwu pośrodkowego, drętwienie w nocy, zanik mięśni kłębu kciuka, zaburzone rozróżnianie dwóch punktów oraz dodatnie wyniki testu Phalena i objawu Tinela [10].

W teście Phalena badany utrzymuje nadgarstek w zgięciu, co ma odtworzyć objawy; optymalny czas trwania testu nie jest ustalony [10]. Objaw Tinela to mrowienie w obszarze unerwienia, wywołane opukiwaniem przebiegu nerwu [11]. Pojedyncze testy są mało dokładne. W metaanalizie z 2023 roku (31 badań) test Phalena miał czułość 0,57 i swoistość 0,67, a objaw Tinela czułość 0,45 i swoistość 0,78. Autorzy zalecają łączenie testów prowokacyjnych z badaniem czucia i siły, diagramem dłoni i kwestionariuszami [12].

Diagram dłoni to rysunek, na którym pacjent zaznacza miejsca drętwienia, mrowienia i bólu. W badaniu 251 osób skierowanych na badanie przewodnictwa miał czułość 0,72 i swoistość 0,90 [13].

Badanie przewodnictwa nerwowego (potocznie EMG) i USG wykonuje się, gdy obraz kliniczny jest niejednoznaczny. Rezonansu magnetycznego i testu napięciowego kończyny górnej wytyczne nie zalecają do rozpoznania (rekomendacja umiarkowana) [1]. Wynik badania przewodnictwa trzeba zestawić z objawami: w badaniu z 1999 roku nieprawidłowe przewodnictwo w kanale nadgarstka stwierdzono u 18,4% osób bez dolegliwości [2].

Podobne objawy mogą mieć inne przyczyny [5]:

  • ból szyi nasilany ruchami głowy i promieniujący do ręki przemawia za uciskiem korzenia nerwowego w odcinku szyjnym, czyli radikulopatią, opisaną w haśle o rwie barkowej,
  • ból barku przy ruchach ramienia wskazuje raczej na bark, na przykład zamrożony bark albo uszkodzenie stożka rotatorów,
  • tkliwość u podstawy kciuka albo nad ścięgnami kciuka sugeruje chorobę zwyrodnieniową stawu u podstawy kciuka albo zapalenie ścięgien (osobne hasło opisuje chorobę de Quervaina),
  • poranna sztywność i obrzęk drobnych stawów dłoni nasuwają podejrzenie reumatoidalnego zapalenia stawów,
  • zaburzenia czucia wszystkich palców mogą wynikać z polineuropatii, uszkodzenia splotu ramiennego albo rdzenia kręgowego.

Bezbolesne osłabienie ręki przy prawidłowym czuciu nie jest cechą zespołu cieśni i wymaga szukania innej przyczyny [5].

Podobne do cieśni drętwienie kciuka i palców może też dawać ucisk nerwu pośrodkowego wyżej, na przedramieniu albo w okolicy łokcia. Przy takim ucisku obiektywne objawy bywają mało wyraźne, dlatego badanie obejmuje cały przebieg nerwu [23]. W koncepcji, w której pracuję, ten obraz nazywa się pseudocieśnią nadgarstka; opisuje go wpis o ćwiczeniach i terapii przy cieśni nadgarstka.

Kiedy pilnie do lekarza

Pilnej pomocy wymagają przede wszystkim sytuacje, w których liczy się czas:

  • narastający ból i drętwienie palców po urazie nadgarstka, na przykład po złamaniu albo przy unieruchomieniu ręki w zgięciu: może to być ostry zespół cieśni nadgarstka, który wymaga pilnego odbarczenia chirurgicznego, więc trzeba od razu jechać na SOR [14],
  • nagły ból z osłabieniem ręki bez urazu: lekarz tego samego dnia, bo przyczyną może być zapalenie naczyń zajmujące nerwy, zespół Parsonage'a-Turnera albo zerwanie ścięgna [5],
  • zanik mięśni kłębu kciuka albo stałe drętwienie: lekarz w ciągu kilku dni, bo zanik oznacza utratę aksonów i gorsze rokowanie przy leczeniu zachowawczym [5, 15],
  • zaburzenia czucia wszystkich palców albo objawy w obu rękach i w stopach: ocena lekarska w ciągu kilku dni, bo przyczyną może być polineuropatia albo ucisk rdzenia kręgowego [5].

Postępowanie i co mówią badania

Według przeglądu Cochrane z 2024 roku osoby z objawami do zniesienia mogą zacząć od leczenia nieoperacyjnego i poddać się operacji tylko w razie potrzeby [16]. Podstawą leczenia zachowawczego w gabinecie jest terapia manualna, a przy napiętych mięśniach przedramienia także suche igłowanie; ich celem jest zmniejszenie bólu i odciążenie nerwu, a ćwiczenia do domu uzupełniają terapię.

Terapia manualna, suche igłowanie i ćwiczenia

Metaanaliza 6 badań z randomizacją (401 osób) wykazała zmniejszenie bólu i poprawę funkcji ręki po serii terapii manualnej, obejmującej techniki tkanek miękkich i mobilizację nerwu [18]. Przegląd 22 badań (1203 osoby) nad technikami neurodynamicznymi, czyli neuromobilizacją, również znalazł poprawę bólu i funkcji [19].

W badaniu z randomizacją 120 kobiet porównano trzy sesje terapii manualnej z operacją, w obu grupach z domowymi ćwiczeniami ślizgowymi ścięgien i nerwu. Po roku i po 4 latach ból i funkcja nie różniły się między grupami [20]. W australijskim badaniu 105 osób czekających na konsultację chirurgiczną jedno grupowe spotkanie z edukacją, szyną nocną i ćwiczeniami zmniejszyło odsetek kierowanych na operację po 24 tygodniach z 80% do 59% [21].

Suche igłowanie stosuję przy cieśni nadgarstka w napiętych mięśniach przedramienia, które mogą uciskać nerw pośrodkowy. Metodę opisuje hasło o suchym igłowaniu.

Orteza na nadgarstek

Można rozważyć ortezę (szynę) zakładaną na noc, która utrzymuje nadgarstek w ustawieniu neutralnym. Szyna jest tania i bez prawdopodobnych długotrwałych szkód, więc według autorów przeglądu Cochrane nawet mały efekt może uzasadniać jej użycie [17].

Zastrzyki sterydowe

Decyzję o iniekcji kortykosteroidu podejmuje lekarz, ale warto wiedzieć, jak steryd działa na tkanki. W przeglądzie systematycznym 50 badań, w większości na zwierzętach i na komórkach ścięgien, miejscowo podany steryd zmniejszał wytwarzanie kolagenu i namnażanie komórek ścięgna, a włókna kolagenu układały się mniej regularnie [24].

Operacja

Operacja, czyli przecięcie więzadła poprzecznego nadgarstka [4], to ostateczność. Rozważa się ją przy ciężkich objawach i dużych ubytkach neurologicznych, takich jak zanik mięśni kłębu kciuka czy stałe drętwienie, bo zanik oznacza utratę aksonów i gorsze rokowanie przy leczeniu zachowawczym [5, 16].

W gabinecie: terapia manualna.

Rokowanie

Przebieg jest zmienny. Przegląd polskich autorów z 2010 roku opisuje trzy typy: postępujący, ustępujący samoistnie i stabilny z okresami zaostrzeń; co najmniej połowa przypadków nie postępuje. Objawy zmieniają się w czasie bardziej niż wynik badania przewodnictwa [22].

Przegląd systematyczny badań nad osobami leczonymi zachowawczo podał, że po 3 latach wynik niekorzystny miało od 23% do 89% z nich, a w 4 badaniach ostatecznie operowano 57-66%. Gorsze rokowanie wiązano z długim czasem trwania objawów, dodatnim testem Phalena i zanikiem kłębu kciuka, choć autorzy uznali te dowody za niejednoznaczne [15].

Zespół związany z ciążą nie zawsze mija po porodzie. W przeglądzie z 2010 roku objawy utrzymywały się u ponad połowy kobiet po roku i u około 30% po 3 latach [3].

Najczęstsze pytania

Jak spać przy zespole cieśni nadgarstka?

Z pomiarów wynika, że ciśnienie w kanale nadgarstka jest najniższe przy neutralnym ustawieniu nadgarstka, bez zgięcia i wyprostu, a zginanie nadgarstka we śnie jest jedną z przyczyn nocnych objawów [4]. Temu służą szyny zakładane na noc. W przeglądzie Cochrane szyna nocna wiązała się z większą szansą poprawy w krótkim okresie [17].

Czy nieleczona cieśń nadgarstka może minąć sama?

Czasem tak. U części osób objawy ustępują samoistnie albo pozostają stabilne, a co najmniej połowa przypadków nie postępuje [22]. U innych mrowienie staje się stałe, pojawia się osłabienie i zanik mięśni kłębu kciuka, co pogarsza rokowanie [5, 15]. Stałe drętwienie i zanik kłębu są powodem do oceny lekarskiej.

Wizyta w gabinecie

Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.

  • Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł

Rezerwacja wizyty (otwiera się w nowej karcie)powered by Booksy

Powiązane hasła

Źródła

  1. Shapiro LM, Kamal R, Brault J, i wsp. American Academy of Orthopaedic Surgeons/ASSH Clinical Practice Guideline Summary Management of Carpal Tunnel Syndrome. J Am Acad Orthop Surg. 2025;33(7):e356-e366. doi:10.5435/JAAOS-D-24-01179. PMID: 39637428
  2. Atroshi I, Gummesson C, Johnsson R, i wsp. Prevalence of carpal tunnel syndrome in a general population. JAMA. 1999;282(2):153-8. doi:10.1001/jama.282.2.153. PMID: 10411196
  3. Padua L, Di Pasquale A, Pazzaglia C, i wsp. Systematic review of pregnancy-related carpal tunnel syndrome. Muscle Nerve. 2010;42(5):697-702. doi:10.1002/mus.21910. PMID: 20976778
  4. Aboonq MS. Pathophysiology of carpal tunnel syndrome. Neurosciences (Riyadh). 2015;20(1):4-9. PMID: 25630774
  5. Alanazy MH. Clinical and electrophysiological evaluation of carpal tunnel syndrome: approach and pitfalls. Neurosciences (Riyadh). 2017;22(3):169-180. doi:10.17712/nsj.2017.3.20160638. PMID: 28678210
  6. Pourmemari MH, Shiri R. Diabetes as a risk factor for carpal tunnel syndrome: a systematic review and meta-analysis. Diabet Med. 2016;33(1):10-6. doi:10.1111/dme.12855. PMID: 26173490
  7. Shiri R. Hypothyroidism and carpal tunnel syndrome: a meta-analysis. Muscle Nerve. 2014;50(6):879-83. doi:10.1002/mus.24453. PMID: 25204641
  8. Nilsson T, Wahlström J, Burström L. Hand-arm vibration and the risk of vascular and neurological diseases-A systematic review and meta-analysis. PLoS One. 2017;12(7):e0180795. doi:10.1371/journal.pone.0180795. PMID: 28704466
  9. Sobeeh MG, Ghozy S, Elshazli RM, i wsp. Pain mechanisms in carpal tunnel syndrome: a systematic review and meta-analysis of quantitative sensory testing outcomes. Pain. 2022;163(10):e1054-e1094. doi:10.1097/j.pain.0000000000002566. PMID: 35050958
  10. Priya A, Bansal C, Mangla H, i wsp. Correlating symptom severity index, clinical diagnostic criteria of CTS-6 and timed Phalen's test in clinical evaluation of carpal tunnel syndrome. J Family Med Prim Care. 2024;13(11):5047-5051. doi:10.4103/jfmpc.jfmpc_541_24. PMID: 39722997
  11. Ho T, Braza ME. Hoffmann Tinel Sign. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022. PMID: 32310394
  12. Dabbagh A, MacDermid JC, Yong J, i wsp. Diagnostic Test Accuracy of Provocative Maneuvers for the Diagnosis of Carpal Tunnel Syndrome: A Systematic Review and Meta-Analysis. Phys Ther. 2023;103(6):pzad029. doi:10.1093/ptj/pzad029. PMID: 37366626
  13. Schulze DG, Nilsen KB, Killingmo RM, i wsp. Clinical Utility of the 6-Item CTS, Boston-CTS, and Hand-Diagram for Carpal Tunnel Syndrome. Front Neurol. 2021;12:683807. doi:10.3389/fneur.2021.683807. PMID: 34385969
  14. Holbrook HS, Hillesheim RA, Weller WJ. Acute Carpal Tunnel Syndrome and Median Nerve Neurapraxia: A Review. Orthop Clin North Am. 2022;53(2):197-203. doi:10.1016/j.ocl.2021.11.005. PMID: 35365264
  15. Burton CL, Chesterton LS, Chen Y, i wsp. Clinical Course and Prognostic Factors in Conservatively Managed Carpal Tunnel Syndrome: A Systematic Review. Arch Phys Med Rehabil. 2016;97(5):836-852.e1. doi:10.1016/j.apmr.2015.09.013. PMID: 26440776
  16. Lusa V, Karjalainen TV, Pääkkönen M, i wsp. Surgical versus non-surgical treatment for carpal tunnel syndrome. Cochrane Database Syst Rev. 2024;1(1):CD001552. doi:10.1002/14651858.CD001552.pub3. PMID: 38189479
  17. Karjalainen TV, Lusa V, Page MJ, i wsp. Splinting for carpal tunnel syndrome. Cochrane Database Syst Rev. 2023;2(2):CD010003. doi:10.1002/14651858.CD010003.pub2. PMID: 36848651
  18. Jiménez-Del-Barrio S, Cadellans-Arróniz A, Ceballos-Laita L, i wsp. The effectiveness of manual therapy on pain, physical function, and nerve conduction studies in carpal tunnel syndrome patients: a systematic review and meta-analysis. Int Orthop. 2022;46(2):301-312. doi:10.1007/s00264-021-05272-2. PMID: 34862562
  19. Núñez de Arenas-Arroyo S, Cavero-Redondo I, Torres-Costoso A, i wsp. Short-term Effects of Neurodynamic Techniques for Treating Carpal Tunnel Syndrome: A Systematic Review With Meta-analysis. J Orthop Sports Phys Ther. 2021;51(12):566-580. doi:10.2519/jospt.2021.10533. PMID: 34784245
  20. Fernández-de-Las-Peñas C, Arias-Buría JL, Cleland JA, i wsp. Manual Therapy Versus Surgery for Carpal Tunnel Syndrome: 4-Year Follow-Up From a Randomized Controlled Trial. Phys Ther. 2020;100(11):1987-1996. doi:10.1093/ptj/pzaa150. PMID: 32766779
  21. Lewis KJ, Coppieters MW, Ross L, i wsp. Group education, night splinting and home exercises reduce conversion to surgery for carpal tunnel syndrome: a multicentre randomised trial. J Physiother. 2020;66(2):97-104. doi:10.1016/j.jphys.2020.03.007. PMID: 32291222
  22. Zyluk A, Puchalski P. [Natural history of carpal tunnel syndrome--a review]. Chir Narzadow Ruchu Ortop Pol. 2010;75(4):261-6. PMID: 21375035
  23. Löppönen P, Hulkkonen S, Ryhänen J. Proximal Median Nerve Compression in the Differential Diagnosis of Carpal Tunnel Syndrome. J Clin Med. 2022;11(14):3988. doi:10.3390/jcm11143988. PMID: 35887752
  24. Dean BJF, Lostis E, Oakley T, Rombach I, Morrey ME, Carr AJ. The risks and benefits of glucocorticoid treatment for tendinopathy: a systematic review of the effects of local glucocorticoid on tendon. Semin Arthritis Rheum. 2014;43(4):570-576. doi:10.1016/j.semarthrit.2013.08.006. PMID: 24074644

Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.

Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.

Rezerwacja wizyty (otwiera się w nowej karcie) Zadzwoń