Baza wiedzy A-Ż

Baza wiedzy · Bark, łokieć i ręka

Kości nadgarstka

Inne nazwy: ossa carpi, carpal bones, carpus, kości ręki, kość łódeczkowata, kość księżycowata

Kości nadgarstka (łac. ossa carpi, ang. carpal bones) to osiem drobnych kości ułożonych w dwóch szeregach między kośćmi przedramienia a kośćmi śródręcza. Razem z więzadłami tworzą szkielet nadgarstka i dno kanału nadgarstka.

  • Sprawdziła: Agnieszka, fizjoterapeutka
  • Ostatnia weryfikacja merytoryczna:
  • Opublikowano:
  • Sprawdzenie danych bibliograficznych:
  • Źródła: 19
Ilustracja: Pacjent i fizjoterapeutka unoszą dłonie w nadgarstkach, opierając przedramiona na ręcznikach na kozetce
Spis treści (6)
  1. Budowa
  2. Unerwienie i unaczynienie
  3. Funkcja
  4. Znaczenie kliniczne
  5. Najczęstsze pytania
  6. Źródła

Budowa

Kości nadgarstka łączą dalsze końce kości promieniowej i łokciowej z podstawami pięciu kości śródręcza [1]. Tworzą dwa szeregi. W szeregu bliższym, licząc od strony kciuka, leżą kości łódeczkowata, księżycowata, trójgraniasta i grochowata. W szeregu dalszym, w tej samej kolejności, kości czworoboczna większa, czworoboczna mniejsza, główkowata i haczykowata [1, 2]. Kość grochowata jest trzeszczką, czyli kością leżącą w ścięgnie, i nie uczestniczy w ruchach nadgarstka jak pozostałe [2].

Oba szeregi różnią się zachowaniem. Kości szeregu dalszego są mocno związane więzadłami ze sobą i z podstawami kości śródręcza, więc działają jak jedna całość poruszana przez mięśnie przedramienia. Do kości szeregu bliższego nie przyczepia się żaden mięsień; poruszają się wyłącznie pod wpływem sił przenoszonych z sąsiednich stawów, a między nimi zachodzi wyraźny ruch [2].

Nadgarstek ma kilka połączeń stawowych: promieniowo-nadgarstkowe między kością promieniową a szeregiem bliższym, śródnadgarstkowe między szeregami i nadgarstkowo-śródręczne. Po stronie łokciowej leży kompleks chrząstki trójkątnej (ang. triangular fibrocartilage complex, TFCC), który stabilizuje tę część nadgarstka i przenosi na kość łokciową część obciążenia z nadgarstka [2].

Więzadła

W nadgarstku opisano 33 więzadła śródstawowe i torebkowe, a ich nazewnictwo w piśmiennictwie jest niejednolite [2]. Dzieli się je na zewnętrzne, łączące kości nadgarstka z kością promieniową lub z kośćmi śródręcza, i wewnętrzne, biegnące między samymi kośćmi nadgarstka. Najważniejsze więzadła wewnętrzne łączą kość łódeczkowatą z księżycowatą oraz księżycowatą z trójgraniastą. Oba mają kształt litery C. Między kością księżycowatą a główkowatą więzadła nie ma [2].

Od strony dłoni łuk kości nadgarstka zamyka troczek zginaczy. Powstaje w ten sposób kanał nadgarstka, przez który biegnie dziewięć ścięgien zginaczy i nerw pośrodkowy [3]. Ucisk tego nerwu opisuje hasło o zespole cieśni nadgarstka.

Unerwienie i unaczynienie

Torebkę stawową nadgarstka od strony grzbietu ręki unerwia głównie nerw międzykostny tylny, a w mniejszym stopniu gałązki nerwu promieniowego i nerwu skórnego przedramienia [4]. Włókna tego nerwu wnikają w głąb torebki i prawdopodobnie przewodzą informacje z receptorów czucia głębokiego w więzadłach. Dzięki nim mózg „wie”, jak ustawiony jest nadgarstek (więcej w haśle o propriocepcji) [5].

Ukrwienie ma duże znaczenie przy urazach. Kość łódeczkowata dostaje krew głównie z tętnicy promieniowej, przez naczynia wnikające od strony grzbietu ręki [6, 7]. Część kości położona najbliżej przedramienia zależy całkowicie od tych naczyń, dlatego po złamaniu może obumrzeć [6]. Ukrwienie kości księżycowatej też bywa skąpe i zależy od drobnych naczyń torebki stawowej [8].

Funkcja

Nadgarstek zgina się i prostuje oraz odchyla w stronę kciuka i małego palca [2]. W codziennych czynnościach często wykonujemy ruch skośny, od wyprostu z odchyleniem w stronę kciuka do zgięcia w stronę małego palca, jak przy rzucaniu lotką [2]. Ten ruch towarzyszy na przykład wbijaniu gwoździa czy nalewaniu wody.

Nadgarstkiem poruszają mięśnie przedramienia: zginacze po stronie dłoni i prostowniki po stronie grzbietu ręki [2]. Same kości szeregu bliższego nie mają przyczepów mięśni i poruszają się dzięki sąsiednim stawom [2].

Nadgarstek przenosi też obciążenia z ręki na przedramię. Większość siły, na przykład przy podpieraniu się, przechodzi przez kość promieniową, głównie przez kość łódeczkowatą i księżycowatą [2]. Dlatego upadek na wyprostowaną rękę tak często uszkadza właśnie te kości.

Znaczenie kliniczne

Złamanie kości łódeczkowatej

To najczęściej łamana kość nadgarstka u dorosłych i dzieci [9]. Częściej łamią ją młodzi mężczyźni, a większość złamań dotyczy środkowej części kości [9]. Typowy przebieg to upadek na wyprostowaną rękę, ból po stronie kciuka i tkliwość w tabakierce anatomicznej, czyli zagłębieniu u nasady kciuka od strony grzbietowej [10].

Pierwsze zdjęcie RTG nie wyklucza złamania: u części osób z prawidłowym zdjęciem złamanie wychodzi później [11]. Najdokładniejszym badaniem przy prawidłowym RTG jest rezonans magnetyczny [12]. Brytyjskie towarzystwo chirurgii ręki (BSSH) zaleca przy podejrzeniu złamania zdjęcia RTG, unieruchomienie i skierowanie do specjalisty w ciągu 7 dni [10].

Przeoczone złamanie grozi martwicą kości i zwyrodnieniem nadgarstka [10]. Brak zrostu zdarza się rzadko [9], ale częściej przy złamaniu części kości najbliższej przedramienia [13]. Niewielkie złamania bez przemieszczenia dobrze goją się w gipsie, bez operacji [14].

Choroba Kienböcka

Choroba Kienböcka to martwica kości księżycowatej. Jest rzadka i często wychodzi przypadkiem, w badaniu robionym z innego powodu [15]. Przyczyna nie jest znana; znaczenie mogą mieć długość kości łokciowej, kształt kości księżycowatej i jej skąpe ukrwienie [16]. Nieleczona choroba postępuje latami, od zmian widocznych tylko w rezonansie po zapadnięcie kości. Nastolatki i osoby starsze rokują lepiej i u nich najpierw próbuje się leczenia bez operacji [16].

Uszkodzenia więzadeł i zwyrodnienie

Choroba zwyrodnieniowa nadgarstka rzadko pojawia się samoistnie. Najczęściej jest następstwem uszkodzeń więzadeł albo powikłań złamań, które zmieniają ruch kości nadgarstka i prowadzą do stopniowego zapadania się nadgarstka [17]. Typowe wzorce to zwyrodnienie po uszkodzeniu więzadła łódeczkowato-księżycowatego (ang. scapholunate advanced collapse, SLAC) i po braku zrostu kości łódeczkowatej (SNAC) [17]. Przegląd z 2015 roku wymienia też choroby metaboliczne i zapalne stawów jako przyczyny, a operację zaleca dopiero wtedy, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi ulgi [18].

Nie każdy ból nadgarstka wynika z kości. Tkliwość nad ścięgnami kciuka po stronie promieniowej przemawia raczej za zapaleniem ścięgien [19], opisanym w haśle o chorobie de Quervaina.

Najczęstsze pytania

Jakie są objawy złamania kości łódeczkowatej?

Typowo ból po stronie kciuka po upadku na wyprostowaną rękę i tkliwość w tabakierce anatomicznej [10]. Pierwsze zdjęcie RTG może nie pokazać złamania [11]. Dlatego przy takich objawach rękę się unieruchamia i wykonuje dalsze badania, a nieleczone złamanie grozi brakiem zrostu i martwicą kości [10].

Skąd bierze się zwyrodnienie nadgarstka?

Najczęściej z dawnych urazów, a nie z samego wieku. Choroba zwyrodnieniowa nadgarstka rozwija się zwykle po uszkodzeniach więzadeł albo powikłaniach złamań, na przykład po braku zrostu kości łódeczkowatej [17]. Może też towarzyszyć chorobom metabolicznym i zapalnym stawów, a postać samoistna dotyczy niewielkiej części chorych [18]. Operację rozważa się, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi ulgi [18].

Powiązane hasła

Źródła

  1. Tang A, Varacallo MA. Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Hand Carpal Bones. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022. PMID: 30571003
  2. Eschweiler J, Li J, Quack V, i wsp. Anatomy, Biomechanics, and Loads of the Wrist Joint. Life (Basel). 2022;12(2):188. doi:10.3390/life12020188. PMID: 35207475
  3. Deak N, Black AC, Bordoni B. Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Wrist Flexor Retinaculum. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. PMID: 31424782
  4. Bonczar T, Walocha JA, Bonczar M, i wsp. Assessing the innervation of the dorsal wrist capsule using modified Sihler's staining. Folia Morphol (Warsz). 2021;80(1):81-86. doi:10.5603/FM.a2020.0027. PMID: 32159843
  5. Bonczar M, Bonczar T, Ostrowski P, i wsp. Penetration of the posterior interosseous nerve fibers into the dorsal capsule of the wrist - a new perspective on wrist innervation. Folia Med Cracov. 2022;62(2):17-25. doi:10.24425/fmc.2022.141700. PMID: 36256892
  6. Gelberman RH, Menon J. The vascularity of the scaphoid bone. J Hand Surg Am. 1980;5(5):508-13. doi:10.1016/s0363-5023(80)80087-6. PMID: 7430591
  7. Morsy M, Sabbagh MD, van Alphen NA, i wsp. The Vascular Anatomy of the Scaphoid: New Discoveries Using Micro-Computed Tomography Imaging. J Hand Surg Am. 2019;44(11):928-938. doi:10.1016/j.jhsa.2019.08.001. PMID: 31543293
  8. Camus EJ, Van Overstraeten L. Kienböck's disease in 2021. Orthop Traumatol Surg Res. 2022;108(1S):103161. doi:10.1016/j.otsr.2021.103161. PMID: 34861414
  9. Jørgsholm P, Ossowski D, Thomsen N, i wsp. Epidemiology of scaphoid fractures and non-unions: A systematic review. Handchir Mikrochir Plast Chir. 2020;52(5):374-381. doi:10.1055/a-1250-8190. PMID: 32992390
  10. Imran B, Miller J, Moulton L. Current Trends in Scaphoid Fracture Management: An Update. Br J Hosp Med (Lond). 2026;87(3):52086. doi:10.31083/BJHM52086. PMID: 41913991
  11. Coventry L, Oldrini I, Dean B, i wsp. Which clinical features best predict occult scaphoid fractures? A systematic review of diagnostic test accuracy studies. Emerg Med J. 2023;40(8):576-582. doi:10.1136/emermed-2023-213119. PMID: 37169546
  12. Carpenter CR, Pines JM, Schuur JD, i wsp. Adult scaphoid fracture. Acad Emerg Med. 2014;21(2):101-21. doi:10.1111/acem.12317. PMID: 24673666
  13. Chong HH, Kulkarni K, Shah R, i wsp. A meta-analysis of union rate after proximal scaphoid fractures: terminology matters. J Plast Surg Hand Surg. 2022;56(5):298-309. doi:10.1080/2000656X.2021.1979016. PMID: 34550858
  14. Johnson NA, Fairhurst C, Brealey SD, i wsp. One-year outcome of surgery compared with immobilization in a cast for adults with an undisplaced or minimally displaced scaphoid fracture : a meta-analysis of randomized controlled trials. Bone Joint J. 2022;104-B(8):953-962. doi:10.1302/0301-620X.104B8.BJJ-2022-0085.R2. PMID: 35909381
  15. van Leeuwen WF, Janssen SJ, ter Meulen DP, i wsp. What Is the Radiographic Prevalence of Incidental Kienböck Disease? Clin Orthop Relat Res. 2016;474(3):808-13. doi:10.1007/s11999-015-4541-1. PMID: 26324836
  16. Lichtman DM, Pientka WF. Kienböck Disease: Recent Advances in Understanding and Management. J Bone Joint Surg Am. 2025;107(12):1389-1402. doi:10.2106/JBJS.24.01090. PMID: 40338997
  17. Cerezal Á, Canga A, Serrano-Belmar G, i wsp. Wrist Osteoarthritis Patterns: Diagnosis and Imaging-Guided Management. Magn Reson Imaging Clin N Am. 2026;34(3):405-420. doi:10.1016/j.mric.2026.05.006. PMID: 42442876
  18. Laulan J, Marteau E, Bacle G. Wrist osteoarthritis. Orthop Traumatol Surg Res. 2015;101(1 Suppl):S1-9. doi:10.1016/j.otsr.2014.06.025. PMID: 25596986
  19. Alanazy MH. Clinical and electrophysiological evaluation of carpal tunnel syndrome: approach and pitfalls. Neurosciences (Riyadh). 2017;22(3):169-180. doi:10.17712/nsj.2017.3.20160638. PMID: 28678210

Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.

Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.

Rezerwacja wizyty (otwiera się w nowej karcie) Zadzwoń