Baza wiedzy · Metody terapii
Neuromobilizacja (techniki neurodynamiczne)
Inne nazwy: neural mobilization, neurodynamic techniques, neurodynamika, mobilizacja nerwów, nerve gliding, ślizgi nerwowe
Neuromobilizacja (ang. neural mobilization, neurodynamic techniques) to techniki ruchowe, w których ułożenie kilku stawów kolejno napina i rozluźnia nerw, tak by przesuwał się względem otaczających tkanek. Stosuje się je przy bólu z udziałem nerwu, na przykład promieniującym do ręki albo nogi.

Spis treści (8)
Na czym polega
Nerwy obwodowe muszą przystosowywać się do ruchów tułowia i kończyn: przesuwają się, wydłużają pod wpływem rozciągania i znoszą ucisk [1]. Według modelu, z którego wyrosła metoda, zaburzona ruchomość nerwu może wywoływać ból i inne objawy [2]. Ujęcie, które łączy mechanikę, fizjologię i budowę układu nerwowego, nazywa się neurodynamiką [3].
Część technik wykorzystuje pozycje testów neurodynamicznych, na przykład testu slump w siadzie z pochylonym tułowiem, pokrewnego objawowi Lasègue'a [4]. Rozróżnia się dwa podstawowe rodzaje technik [4]:
- ślizgowe (ang. sliders): ruch w jednym stawie napina nerw z jednej strony, a ruch w drugim równocześnie go rozluźnia, więc nerw przesuwa się przy względnie stałym napięciu [4],
- napinające (ang. tensioners): ruchy w kilku stawach wydłużają przebieg nerwu z obu stron, a napięcie narasta i maleje rytmicznie [4].
W badaniu przy technice ślizgowej nerw pośrodkowy w nadgarstku przesuwał się bardziej, a przy napinającej bardziej się wydłużał [5]. Techniki wykonuje terapeuta, który prowadzi kończynę pacjenta, albo sam pacjent jako ćwiczenie [4].
Mechanizm działania: hipotezy i dowody
Neuromobilizacji przypisuje się kilka działań: ułatwienie ślizgu nerwu, zmniejszenie jego przylegania do sąsiednich tkanek, rozproszenie płynu obrzękowego wokół nerwu, poprawę jego ukrwienia i transportu substancji we włóknach nerwowych [3].
W zespole cieśni nadgarstka opisano po neuromobilizacji mniejszy obrzęk wewnątrz nerwu [6]. W badaniu na zwierzętach z uciśniętym nerwem kilka sesji neuromobilizacji zmniejszyło nadwrażliwość na dotyk i ciepło [7]. Mechanizmy bólu związanego z uszkodzeniem lub chorobą nerwu opisuje hasło ból neuropatyczny.
Wskazania
Neuromobilizację badano w dolegliwościach, w których podejrzewa się udział nerwu [4, 6]:
- ból krzyża z bólem promieniującym do nogi, w tym radikulopatia lędźwiowa, czyli podrażnienie korzenia nerwowego [4, 8],
- przewlekły ból krzyża [6],
- ból szyi z bólem promieniującym do ręki, opisany w haśle rwa barkowa [6, 9],
- zespół cieśni nadgarstka, czyli ucisk nerwu pośrodkowego w nadgarstku [6, 10],
- rzadziej zespół rowka nerwu łokciowego i ból bocznej strony łokcia [6].
Przeciwwskazania i działania niepożądane
Jednolitej listy przeciwwskazań opartej na badaniach nie ma. Wytyczne NICE zalecają, by przy bólu krzyża i rwie kulszowej brano pod uwagę inne rozpoznania, takie jak nowotwór, zakażenie, uraz i choroby zapalne, zwłaszcza przy nowych lub zmieniających się objawach [11]. Zaburzenia oddawania moczu lub stolca, drętwienie okolicy krocza albo zaburzenia funkcji seksualnych przy bólu krzyża mogą oznaczać zespół ogona końskiego i wymagają pilnej pomocy na SOR [12]. Towarzyszyć im może osłabienie lub zaburzenia czucia w nodze [12].
Skuteczność w świetle przeglądów systematycznych
Neuromobilizację badano najczęściej przy bólu promieniującym do nogi albo ręki. W przeglądach badań po neuromobilizacji zmniejszały się ból i niepełnosprawność w przewlekłym bólu odcinka lędźwiowego i w bólu szyi promieniującym do ręki [6]. Przy bólu promieniującym do nogi poprawę bólu i sprawności opisano w większości badań, gdy neuromobilizację dodawano do innego leczenia [4, 8].
Przy bólu szyi promieniującym do ręki ból zmniejszało najbardziej połączenie neuromobilizacji z technikami na stawy [9]. W zespole cieśni nadgarstka ćwiczenia neuromobilizacyjne zmniejszały objawy i poprawiały przewodnictwo w nerwie [13].
W praktyce neuromobilizacja jest jedną z technik terapii manualnej: łączy się ją z pracą na stawach i mięśniach, a ćwiczenia ślizgowe można potem wykonywać samodzielnie w domu.
Najczęstsze pytania
Jak wygląda neuromobilizacja na wizycie?
Najpierw fizjoterapeuta pyta, kiedy pojawia się ból, mrowienie albo drętwienie, co je nasila, a co łagodzi. Potem sprawdza ruchomość, siłę i czucie w kończynie oraz to, czy objawy zmieniają się przy ruchach, które napinają nerw. Na tej podstawie dobiera techniki i ich siłę.
Terapeuta układa Twoją kończynę i prowadzi ruch w kilku stawach naraz, tak żeby nerw przesuwał się albo rytmicznie napinał [4]. Przy bólu promieniującym do ręki ruch obejmuje zwykle szyję, bark, łokieć i nadgarstek, a przy bólu promieniującym do nogi tułów, biodro, kolano i stopę [4, 5]. Ruchy są płynne i powtarzane kilka razy w serii, bez gwałtownych szarpnięć.
Neuromobilizację łączy się zwykle z pracą na stawach i mięśniach, czyli z innymi technikami terapii manualnej [4, 8].
Czy neuromobilizacja boli?
Przy technikach napinających możesz czuć ciągnięcie albo mrowienie wzdłuż kończyny. Techniki dobiera się tak, żeby nie nasilały objawów: przy bardzo podrażnionym nerwie zaczyna się od technik ślizgowych, które przesuwają nerw przy względnie stałym napięciu [4, 5].
Jeśli po zabiegu mrowienie albo drętwienie nasila się i nie mija, powiedz o tym przy kolejnej wizycie.
Czym neuromobilizacja różni się od rozciągania?
Celem rozciągania jest wydłużenie mięśnia, a celem neuromobilizacji przesunięcie nerwu względem otaczających tkanek [4]. Dlatego ruchy są krótkie, powtarzane, a napięcie nerwu narasta i maleje, zamiast utrzymywać się długo [4].
Czy ćwiczenia ślizgowe można robić w domu?
Tak. Techniki może wykonywać sam pacjent jako ćwiczenie [4]. Ćwiczenia pokazuje się na wizycie i dobiera do objawów, a w domu wykonuje się je spokojnie, bez bólu, na przykład kilka serii w ciągu dnia.
Przy jakich objawach stosuje się neuromobilizację?
Przy bólu, mrowieniu albo drętwieniu promieniującym do ręki lub nogi, gdy podejrzewa się udział nerwu [4, 6]. Dotyczy to między innymi rwy kulszowej, rwy barkowej i zespołu cieśni nadgarstka [4, 6, 9].
Kiedy zgłosić się do fizjoterapeuty
Ból promieniujący do kończyny, który nasila się przy ruchach napinających nerw, jest powodem do badania fizjoterapeutycznego, jeśli nie towarzyszą mu objawy opisane wyżej jako wymagające pilnej pomocy. Na pierwszej, 60-minutowej wizycie w gabinecie na Mokotowie jest czas na wywiad, badanie funkcjonalne, terapię i zalecenia, a techniki pracy rękami opisuje część terapia manualna. Terminy wizyt pokazuje Booksy (otwiera się w nowej karcie).
Wizyta w gabinecie
Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.
- Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł
- Kolejna wizyta fizjoterapeutyczna45 min220 zł
Powiązane hasła
Na blogu
Źródła
- Topp KS, Boyd BS. Structure and biomechanics of peripheral nerves: nerve responses to physical stresses and implications for physical therapist practice. Phys Ther. 2006;86(1):92-109. doi:10.1093/ptj/86.1.92. PMID: 16386065
- Butler DS. Adverse mechanical tension in the nervous system: a model for assessment and treatment. Aust J Physiother. 1989;35(4):227-238. doi:10.1016/S0004-9514(14)60511-0. PMID: 25025621
- Ellis RF, Hing WA. Neural mobilization: a systematic review of randomized controlled trials with an analysis of therapeutic efficacy. J Man Manip Ther. 2008;16(1):8-22. doi:10.1179/106698108790818594. PMID: 19119380
- Peacock M, Douglas S, Nair P. Neural mobilization in low back and radicular pain: a systematic review. J Man Manip Ther. 2023;31(1):4-12. doi:10.1080/10669817.2022.2065599. PMID: 35583521
- Coppieters MW, Butler DS. Do 'sliders' slide and 'tensioners' tension? An analysis of neurodynamic techniques and considerations regarding their application. Man Ther. 2008;13(3):213-221. doi:10.1016/j.math.2006.12.008. PMID: 17398140
- Basson A, Olivier B, Ellis R, i wsp. The Effectiveness of Neural Mobilization for Neuromusculoskeletal Conditions: A Systematic Review and Meta-analysis. J Orthop Sports Phys Ther. 2017;47(9):593-615. doi:10.2519/jospt.2017.7117. PMID: 28704626
- Santos FM, Silva JT, Giardini AC, i wsp. Neural mobilization reverses behavioral and cellular changes that characterize neuropathic pain in rats. Mol Pain. 2012;8:57. doi:10.1186/1744-8069-8-57. PMID: 22839415
- Lin LH, Lin TY, Chang KV, i wsp. Neural Mobilization for Reducing Pain and Disability in Patients with Lumbar Radiculopathy: A Systematic Review and Meta-Analysis. Life (Basel). 2023;13(12):2255. doi:10.3390/life13122255. PMID: 38137856
- García-Juez S, Navarro-Santana MJ, Valera-Calero JA, i wsp. Effectiveness of Articular and Neural Mobilization for Managing Cervical Radicular Pain: A Systematic Review With Network Meta-Analysis. J Orthop Sports Phys Ther. 2025;55(7):1-14. doi:10.2519/jospt.2025.12757. PMID: 40576779
- Page MJ, O'Connor D, Pitt V, i wsp. Exercise and mobilisation interventions for carpal tunnel syndrome. Cochrane Database Syst Rev. 2012;2012(6):CD009899. doi:10.1002/14651858.CD009899. PMID: 22696387
- National Institute for Health and Care Excellence. Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management (NG59). 2016, aktualizacja 2026. https://www.nice.org.uk/guidance/ng59
- Fraser S, Roberts L, Murphy E. Cauda equina syndrome: a literature review of its definition and clinical presentation. Arch Phys Med Rehabil. 2009;90(11):1964-1968. doi:10.1016/j.apmr.2009.03.021. PMID: 19887225
- Zaheer SA, Ahmed Z. Neurodynamic Techniques in the Treatment of Mild-to-Moderate Carpal Tunnel Syndrome: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Clin Med. 2023;12(15):4888. doi:10.3390/jcm12154888. PMID: 37568290
Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.