Baza wiedzy · Bark, łokieć i ręka
Stożek rotatorów
Inne nazwy: rotator cuff, pierścień rotatorów, mankiet rotatorów, SITS
Stożek rotatorów (ang. rotator cuff), nazywany też pierścieniem rotatorów, to cztery mięśnie biegnące od łopatki do głowy kości ramiennej: nadgrzebieniowy, podgrzebieniowy, obły mniejszy i podłopatkowy. Ich ścięgna otaczają staw ramienny i stabilizują go w czasie ruchu.

Budowa
Staw ramienny łączy dużą, kulistą głowę kości ramiennej ze stosunkowo małą panewką łopatki. Taki układ daje duży zakres ruchu, ale małą stabilność własną, dlatego staw zależy od stabilizatorów biernych (torebki, obrąbka, więzadeł) i czynnych, do których należą mięśnie stożka rotatorów [1]. W piśmiennictwie anglojęzycznym zapamiętuje się je skrótem SITS, od pierwszych liter nazw supraspinatus, infraspinatus, teres minor i subscapularis [1].
Wszystkie cztery mięśnie zaczynają się na łopatce, a kończą na kości ramiennej [2]:
- mięsień nadgrzebieniowy leży w dole nadgrzebieniowym łopatki; jego ścięgno biegnie pod wyrostkiem barkowym, nad głową kości ramiennej, łączy się z torebką stawu i przyczepia do górnej powierzchni guzka większego [3],
- mięsień podgrzebieniowy wypełnia dół podgrzebieniowy i przyczepia się do tylno-górnej części guzka większego; ma drugą co do wielkości powierzchnię przyczepu w stożku [2],
- mięsień obły mniejszy biegnie od bocznego brzegu łopatki do tylnej części guzka większego [2],
- mięsień podłopatkowy zajmuje większość dołu podłopatkowego na przedniej powierzchni łopatki i jako jedyny w stożku przyczepia się do guzka mniejszego; stanowi około 40% objętości mięśni stożka [2].
Ścięgna nie są od siebie oddzielone. Ścięgna mięśni nadgrzebieniowego i podgrzebieniowego przeplatają się w tylnej części przyczepu, a ich głębokie włókna łączą się z torebką stawową [2]. Każdy mięsień składa się też z części o różnym przebiegu włókien i ramionach działania, co tłumaczy, dlaczego ta sama grupa mięśni może jednocześnie poruszać i stabilizować bark [2].
Nad ścięgnami, pod wyrostkiem barkowym, leży kaletka podbarkowa, opisana w osobnym haśle o kaletce podbarkowej.
Unerwienie i unaczynienie
Mięśnie stożka unerwiają głównie nerw nadłopatkowy, nerw pachowy i nerwy podłopatkowe:
- nerw nadłopatkowy zaopatruje mięsień nadgrzebieniowy, dzieląc się na pień przyśrodkowy i boczny, oraz mięsień podgrzebieniowy [2]; w badaniu 40 preparatów mięsień podgrzebieniowy otrzymywał od 2 do 4 głównych gałęzi tego nerwu [4],
- nerw pachowy oddaje jedną gałąź do mięśnia obłego mniejszego [4],
- nerwy podłopatkowe górny i dolny unerwiają mięsień podłopatkowy, a jego dolną część częściowo także nerwy piersiowo-grzbietowy i pachowy [2].
Ścięgna stożka od strony kaletki zaopatrują w krew te same tętnice co kaletkę podbarkową: piersiowo-barkowa, nadłopatkowa oraz przednia i tylna okalająca ramię. W badaniu 14 preparatów kaletka okazała się dobrze ukrwiona [5].
Funkcja
Najważniejszą funkcją stożka jest dynamiczna stabilizacja stawu ramiennego. Mięśnie dociskają głowę kości ramiennej do panewki, a skoordynowane napięcie sąsiadujących mięśni tworzy wokół stawu tak zwaną parę sił. Ta równowaga utrzymuje głowę kości w panewce i nie pozwala jej przesuwać się ku górze [6].
Poszczególne mięśnie mają też własne zadania. Mięsień nadgrzebieniowy wspomaga odwodzenie ramienia [3]. Mięśnie podgrzebieniowy i obły mniejszy odpowiadają za rotację zewnętrzną, a mięsień podłopatkowy jest jedynym rotatorem wewnętrznym w stożku [2]. Gdy równowaga między nimi zostaje zaburzona, głowa kości ramiennej może przemieszczać się nadmiernie, co zmienia obciążenia stawu i może prowadzić do bólu i dysfunkcji barku [6].
Znaczenie kliniczne
Zmiany w obrazowaniu a objawy
Zmiany w ścięgnach stożka są bardzo częste także u osób bez dolegliwości, a z wiekiem jest ich coraz więcej: u nastolatków to rzadkość, a po osiemdziesiątce ma je większość ludzi [7]. Nawet pełne przerwanie ścięgna widać w USG u części osób, którym bark w ogóle nie dokucza [8]. Sam opis „uszkodzenie stożka” w USG albo rezonansie nie przesądza więc o przyczynie bólu.
Z chorobami stożka wiąże się cukrzyca i podwyższony cholesterol [9]. Nadmiar cukru we krwi przyłącza się do kolagenu ścięgien i usztywnia jego włókna [10], dlatego dbanie o poziom cukru jest ważne także dla barku.
Ból barku przypisywany stożkowi rozpoznaje się przede wszystkim z wywiadu i badania. Typowe są ból przy obciążaniu ramienia, ból przy czynnościach nad głową i przy ruchach z oporem [11]. Ból barku może też promieniować z szyi, co opisuje hasło o rwie barkowej, albo wynikać ze zamrożonego barku. Szerzej o bólu przy unoszeniu ręki mówi hasło o zespole bolesnego barku, a o zmianach w samych ścięgnach hasło o tendinopatii.
Leczenie
Wytyczne zalecają przy chorobach stożka czynną rehabilitację z ćwiczeniami i edukacją [12]. W gabinecie stosuje się terapię manualną, suche igłowanie, akupunkturę i pinoterapię, dobierane po wywiadzie i badaniu. Ich celem jest zmniejszenie bólu i napięcia mięśni, żeby ruch ręki i ćwiczenia były łatwiejsze.
O zastrzykach ze sterydem trzeba wiedzieć, że niekorzystnie wpływają na strukturę ścięgna. Steryd podany w okolicę ścięgna zmniejsza wytwarzanie kolagenu, a jego włókna układają się mniej regularnie [13]. Zastrzyk może szybko zmniejszyć ból [12], ale decyzję o nim podejmuje lekarz, biorąc pod uwagę te minusy.
Operacja nie zawsze jest potrzebna. Zabieg poszerzenia przestrzeni pod wyrostkiem barkowym (dekompresja podbarkowa) nie zmniejszał bólu bardziej niż zabieg pozorowany [14]. Przy małych, zwyrodnieniowych przerwaniach ścięgna wyniki po roku były podobne po operacji i po ćwiczeniach [15]. Operację rozważa się u wybranych osób z pełnym przerwaniem ścięgna [12].
Przerwanie urazowe to osobna sytuacja: nagły ból, osłabienie i utrata funkcji po konkretnym urazie. Wtedy zaleca się szybką konsultację chirurga, bo z czasem ścięgna może nie dać się zszyć [16].
Praktyczne wnioski:
- zmiana w USG nie zawsze oznacza przyczynę bólu [7, 8],
- zacznij od fizjoterapii, a nie od operacji [12, 15],
- zastrzyk ze sterydem osłabia ścięgno, więc nie traktuj go jako pierwszego wyboru [13],
- nagła utrata siły po urazie wymaga szybkiej wizyty u lekarza [16].
W gabinecie: terapia manualna.
Najczęstsze pytania
Jakie są objawy uszkodzenia stożka rotatorów?
Najczęściej ból barku, osłabienie i trudność z czynnościami nad głową [1]. Ból zwykle nasila obciążanie ramienia i unoszenie ręki [11]. Po urazie przerwanie ścięgna daje nagły ból, osłabienie i utratę funkcji [16]. Zmiany w ścięgnach bywają jednak widoczne w badaniach obrazowych także u osób bez bólu, zwłaszcza starszych, więc o przyczynie dolegliwości decyduje obraz kliniczny, nie sam opis USG [7, 8].
Czy uszkodzony stożek rotatorów trzeba operować?
Nie zawsze. W małych, zwyrodnieniowych przerwaniach wyniki po roku były podobne po operacji i po ćwiczeniach [15], a wytyczne zalecają zaczynać od czynnej rehabilitacji [12]. Operację rozważa się u wybranych osób z pełnościennym przerwaniem [12], a po świeżym urazie z nagłą utratą siły zaleca się szybką konsultację chirurgiczną [16].
Wizyta w gabinecie
Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.
- Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł
Powiązane hasła
Źródła
- La Rose J, Madrazo-Ibarra A, Varacallo MA. Anatomy, Rotator Cuff. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. PMID: 28722874
- Cavanaugh E, Arcot Santillan A, Hoshikawa K, i wsp. Subregions of the Rotator Cuff Muscles Present Distinct Anatomy, Biomechanics, and Function. Sports (Basel). 2024;12(12):349. doi:10.3390/sports12120349. PMID: 39728889
- Jeno SH, Munjal A, Schindler GS. Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Arm Supraspinatus Muscle. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. PMID: 30725887
- Bacle G, Gregoire JM, Patat F, i wsp. Anatomy and relations of the infraspinatus and the teres minor muscles: a fresh cadaver dissection study. Surg Radiol Anat. 2017;39(2):119-126. doi:10.1007/s00276-016-1707-9. PMID: 27286948
- Põldoja E, Rahu M, Kask K, i wsp. Blood supply of the subacromial bursa and rotator cuff tendons on the bursal side. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2017;25(7):2041-2046. doi:10.1007/s00167-016-4379-4. PMID: 27872990
- Akhtar A, Richards J, Monga P. The biomechanics of the rotator cuff in health and disease - A narrative review. J Clin Orthop Trauma. 2021;18:150-156. doi:10.1016/j.jcot.2021.04.019. PMID: 34012769
- Teunis T, Lubberts B, Reilly BT, i wsp. A systematic review and pooled analysis of the prevalence of rotator cuff disease with increasing age. J Shoulder Elbow Surg. 2014;23(12):1913-1921. doi:10.1016/j.jse.2014.08.001. PMID: 25441568
- Sanders S, Ibounig T, Haas R, i wsp. Rotator Cuff Imaging Abnormalities in Asymptomatic Shoulders: A Systematic Review. J Orthop Sports Phys Ther. 2025;55(12):1-16. doi:10.2519/jospt.2025.13611. PMID: 41308021
- Giri A, O'Hanlon D, Jain NB. Risk factors for rotator cuff disease: A systematic review and meta-analysis of diabetes, hypertension, and hyperlipidemia. Ann Phys Rehabil Med. 2023;66(1):101631. doi:10.1016/j.rehab.2022.101631. PMID: 35257948
- Snedeker JG, Gautieri A. The role of collagen crosslinks in ageing and diabetes - the good, the bad, and the ugly. Muscles Ligaments Tendons J. 2014;4(3):303-8. PMID: 25489547
- Requejo-Salinas N, Lewis J, Michener LA, i wsp. International physical therapists consensus on clinical descriptors for diagnosing rotator cuff related shoulder pain: A Delphi study. Braz J Phys Ther. 2022;26(2):100395. doi:10.1016/j.bjpt.2022.100395. PMID: 35366589
- Lafrance S, Charron M, Roy JS, i wsp. Diagnosing, Managing, and Supporting Return to Work of Adults With Rotator Cuff Disorders: A Clinical Practice Guideline. J Orthop Sports Phys Ther. 2022;52(10):647-664. doi:10.2519/jospt.2022.11306. PMID: 35881707
- Dean BJF, Lostis E, Oakley T, Rombach I, Morrey ME, Carr AJ. The risks and benefits of glucocorticoid treatment for tendinopathy: a systematic review of the effects of local glucocorticoid on tendon. Semin Arthritis Rheum. 2014;43(4):570-576. doi:10.1016/j.semarthrit.2013.08.006. PMID: 24074644
- Karjalainen TV, Jain NB, Page CM, i wsp. Subacromial decompression surgery for rotator cuff disease. Cochrane Database Syst Rev. 2019;1(1):CD005619. doi:10.1002/14651858.CD005619.pub3. PMID: 30707445
- Karjalainen TV, Jain NB, Heikkinen J, i wsp. Surgery for rotator cuff tears. Cochrane Database Syst Rev. 2019;12(12):CD013502. doi:10.1002/14651858.CD013502. PMID: 31813166
- Lara PHS, Belangero PS, Schiefer M, i wsp. EVIDENCE-BASED REVIEWS & RECOMMENDATIONS FROM THE BRAZILIAN SOCIETY OF SHOULDER AND ELBOW SURGERY: EARLY VERSUS LATE REPAIR FOR TRAUMATIC ROTATOR CUFF TEARS. Acta Ortop Bras. 2026;34(spe1):e308952. doi:10.1590/1413-785220263401e308952. PMID: 42662982
Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.