Baza wiedzy · Kręgosłup i miednica
Bulging i protruzja krążka (opis rezonansu)
Inne nazwy: disc bulge, bulging disc, disc protrusion, uwypuklenie krążka, wypuklina krążka, okrężna wypuklina krążka, protruzja krążka
Bulging (ang. disc bulge, uwypuklenie krążka) to określenie z opisu rezonansu oznaczające rozległe wysunięcie krążka międzykręgowego poza krawędzie trzonów kręgów, na ponad jednej czwartej obwodu. Protruzja to postać przepukliny: wysunięcie ograniczone, o szerokiej podstawie.

Spis treści (5)
Definicja i historia pojęcia
Słowa „bulging”, „protruzja”, „ekstruzja” i „sekwestracja” pochodzą ze wspólnego słownika radiologów i chirurgów kręgosłupa. Dzięki niemu radiolog, lekarz i fizjoterapeuta rozumieją opis rezonansu tak samo [1].
Najprościej wyobrazić sobie krążek międzykręgowy jako poduszkę między kręgami: na zewnątrz ma twardszy pierścień, a w środku miękkie jądro. Kolejne nazwy opisują, jak bardzo i w jaki sposób ta poduszka wysuwa się poza kręgi [2]:
- bulging (uwypuklenie, „wypuklina”): krążek równomiernie wystaje na dużym odcinku obwodu, trochę jak przyciśnięta poduszka; to nie jest przepuklina,
- protruzja: krążek wysuwa się w jednym miejscu, a wysunięta część ma szeroką podstawę,
- ekstruzja: wysunięty fragment jest szerszy niż jego podstawa i może przesuwać się w górę lub w dół kanału kręgowego,
- sekwestracja: fragment krążka oddzielił się i leży osobno w kanale kręgowym.
Protruzja, ekstruzja i sekwestracja to odmiany przepukliny [2, 3]. Przepuklinę, jej objawy i leczenie opisuje hasło o przepuklinie krążka międzykręgowego.
Mechanizm
Uwypuklenie jest zwykle skutkiem naturalnego starzenia się krążka. Z wiekiem jądro traci wodę i ciśnienie, krążek się obniża, a obciążony pierścień wybrzusza się na zewnątrz [3].
W protruzji włókna pierścienia są uszkodzone niewiele albo wcale, a w ekstruzji pierścień jest przerwany na całej grubości [3]. Mimo potocznego określenia dysk nie „wypada”: zmienia kształt, a czasem jego fragment przemieszcza się poza obrys [1].
Znaczenie kliniczne
Uwypuklenia i protruzje ma bardzo wiele osób, które nie czują żadnego bólu. Mają je nawet ludzie dwudziestoletni: wśród osób bez bólu pleców uwypuklenie krążka ma mniej więcej co trzecia osoba w wieku 20 lat, a z wiekiem jest ich coraz więcej [5]. Autorzy uznają wiele takich zmian za część normalnego starzenia się [5].
Dlatego nie leczy się obrazka z rezonansu, tylko pacjenta. Zmiana w opisie nie dowodzi, że to ona jest przyczyną bólu [4, 5]. Najważniejszy jest dokładny wywiad: jak i kiedy boli, co nasila ból, czy były wcześniej urazy, jak pracują jelita.
Ból odcinka lędźwiowego może mieć zupełnie inne źródło niż krążek. Bywa rzutowany z narządów wewnętrznych, na przykład z jelit, macicy czy pęcherza, przez nerwy autonomiczne [8]. Może też wynikać z dawnej kontuzji, która zmieniła sposób poruszania się. Bez takich informacji łatwo leczyć wypuklinę, która w rzeczywistości nie jest problemem.
Przepuklina częściej niż uwypuklenie daje objawy, bo wysuwa się dalej i może drażnić korzeń nerwowy [2]; opisuje to hasło o radikulopatii.
Czy wypuklina albo protruzja może się wchłonąć?
Tak, przepuklina często zmniejsza się sama. W badaniach osób leczonych bez operacji przepuklina wchłaniała się częściowo albo całkowicie u większości chorych, zwykle w ciągu kilku miesięcy [6].
Co ciekawe, najczęściej wchłania się sekwestr, czyli fragment, który się oddzielił, choć brzmi to jak najgorszy etap. Wysunięty fragment trafia poza krążek, a organizm traktuje go jak ciało obce: wrastają do niego naczynia, a komórki odpornościowe (makrofagi) go rozkładają [7]. Im bardziej fragment jest odsłonięty, tym łatwiej im pracować. Uwypuklenia i małe protruzje wchłaniają się rzadziej [6].
Jak czytać opis rezonansu
Opis zmiany krążka zawiera zwykle kilka elementów:
- poziom, na przykład L4-L5 albo L5-S1 (krążek między ostatnim kręgiem lędźwiowym a kością krzyżową) [2],
- rodzaj zmiany: uwypuklenie, protruzja, ekstruzja albo sekwestracja [2],
- położenie: centralne, bliżej boku kanału albo w otworze, przez który wychodzi nerw [2],
- stosunek do nerwów: brak kontaktu, kontakt albo ucisk [2].
Te informacje mają znaczenie dopiero wtedy, gdy zgadzają się z objawami i wynikiem badania [5]. Jeśli opis brzmi groźnie, a Ty nie masz drętwienia ani osłabienia nogi, nie ma powodu do paniki: zabierz opis na wizytę i omów go z fizjoterapeutą. Płyty z badaniem zwykle nie trzeba przynosić.
Kontrowersje i ograniczenia wiedzy
Granice między nazwami nie są ostre: ten sam krążek jeden radiolog opisze jako uwypuklenie, a inny jako protruzję [2, 3]. To kolejny powód, żeby nie przywiązywać się do jednego słowa z opisu.
Fizjoterapia jest elementem leczenia zachowawczego. W gabinecie stosuje się suche igłowanie, akupunkturę, pinoterapię, terapię manualną i hirudoterapię, dobierane po wywiadzie i badaniu. Celem jest zmniejszenie bólu i napięcia, żeby ruch był łatwiejszy.
Praktyczne wnioski:
- wypuklina w opisie rezonansu to częsty, zwykle niegroźny wynik, także u osób bez bólu [5],
- liczy się wywiad i badanie, a nie sam obraz [4, 5],
- przepuklina często się wchłania, najczęściej sekwestr [6, 7],
- drętwienie krocza, zaburzenia oddawania moczu albo narastające osłabienie nogi wymagają pilnej wizyty u lekarza (więcej w haśle o czerwonych flagach).
W gabinecie: terapia manualna.
Wizyta w gabinecie
Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.
- Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł
Powiązane hasła
Źródła
- Fardon DF, Williams AL, Dohring EJ, i wsp. Lumbar disc nomenclature: version 2.0: Recommendations of the combined task forces of the North American Spine Society, the American Society of Spine Radiology and the American Society of Neuroradiology. Spine J. 2014;14(11):2525-45. doi:10.1016/j.spinee.2014.04.022. PMID: 24768732
- Winegar BA, Kay MD, Taljanovic M. Magnetic resonance imaging of the spine. Pol J Radiol. 2020;85:e550-e574. doi:10.5114/pjr.2020.99887. PMID: 33101557
- Kushchayev SV, Glushko T, Jarraya M, i wsp. ABCs of the degenerative spine. Insights Imaging. 2018;9(2):253-274. doi:10.1007/s13244-017-0584-z. PMID: 29569215
- Jensen MC, Brant-Zawadzki MN, Obuchowski N, i wsp. Magnetic resonance imaging of the lumbar spine in people without back pain. N Engl J Med. 1994;331(2):69-73. doi:10.1056/NEJM199407143310201. PMID: 8208267
- Brinjikji W, Luetmer PH, Comstock B, i wsp. Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations. AJNR Am J Neuroradiol. 2015;36(4):811-6. doi:10.3174/ajnr.A4173. PMID: 25430861
- Zou T, Liu XY, Wang PC, i wsp. Incidence of Spontaneous Resorption of Lumbar Disc Herniation: A Meta-analysis. Clin Spine Surg. 2024;37(6):256-269. doi:10.1097/BSD.0000000000001490. PMID: 37559207
- Zeng Z, Qin J, Guo L, i wsp. Prediction and Mechanisms of Spontaneous Resorption in Lumbar Disc Herniation: Narrative Review. Spine Surg Relat Res. 2024;8(3):235-242. doi:10.22603/ssrr.2023-0152. PMID: 38868799
- Sharabi AF, Carey FJ. Anatomy, Abdomen and Pelvis, Splanchnic Nerves. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024. PMID: 32809339
Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.