Baza wiedzy A-Ż

Baza wiedzy · Badanie kliniczne

Objaw Mackiewicza (test rozciągania nerwu udowego)

Inne nazwy: femoral nerve stretch test, FNST, femoral stretch test, test Mackiewicza, objaw Wassermana, test rozciągania nerwu udowego

Objaw Mackiewicza (ang. femoral nerve stretch test, FNST) to test, w którym leżącemu na brzuchu pacjentowi zgina się biernie kolano, napinając nerw udowy. Ból z przodu uda przemawia za podrażnieniem górnych korzeni lędźwiowych (L2-L4), a nie korzeni nerwu kulszowego.

  • Sprawdziła: Agnieszka, fizjoterapeutka
  • Ostatnia weryfikacja merytoryczna:
  • Opublikowano:
  • Sprawdzenie danych bibliograficznych:
  • Źródła: 10
Ilustracja: Fizjoterapeutka zgina kolano pacjentki leżącej na brzuchu, podtrzymując kostkę i stabilizując miednicę
Spis treści (7)
  1. Cel badania
  2. Wykonanie
  3. Interpretacja wyniku
  4. Czułość i swoistość
  5. Ograniczenia
  6. Najczęstsze pytania
  7. Źródła

Cel badania

Nerw udowy, podobnie jak nerw zasłonowy, powstaje z korzeni rdzeniowych L2, L3 i L4 [1]. Odpowiada przede wszystkim za prostowanie kolana i zginanie biodra, a także za czucie części kończyny dolnej [1]. Test sprawdza, czy napięcie tego nerwu i jego korzeni odtwarza ból, z którym pacjent się zgłasza [2]. Dodatni wynik przemawia za podrażnieniem korzeni środkowego odcinka lędźwiowego, czyli za radikulopatią na poziomie wyższym niż w typowej rwie kulszowej [2]. Potocznie mówi się wtedy o rwie udowej.

Test uzupełnia objaw Lasègue'a, który napina korzenie L5 i S1 [3]. W badaniu na czterech preparatach anatomicznych zginanie kolana w leżeniu przodem wydłużało korzenie L2 i L3, uniesienie wyprostowanej nogi wydłużało korzenie L5 i S1, a korzeń L4 zachowywał się różnie: u części preparatów napinał go jeden test, u części drugi [3].

W piśmiennictwie anglojęzycznym używa się nazw femoral nerve stretch test albo femoral stretch test, a odmianę wykonywaną w pozycji z pochylonym tułowiem nazywa się slump knee bend [2, 4]. W polskiej praktyce przyjęła się nazwa „objaw Mackiewicza”, a w części podręczników test występuje jako objaw Wassermana.

Wykonanie

W klasycznej wersji pacjent leży na brzuchu [2]. Badający chwyta kostkę po stronie objawów i łagodnie zgina kolano [2]. Wynik jest dodatni, gdy pojawia się typowy dla pacjenta ból kończyny [2]. W badaniu na preparatach porównano zginanie kolana przy biodrze ustawionym neutralnie z wersją, w której biodro jest dodatkowo wyprostowane o 15° [3]. Wersja z wyprostem biodra i zgięciem kolana do 135° silniej napinała korzenie L2 i L3, dlatego autorzy ją zalecają; ten wniosek opiera się jednak na czterech preparatach [3].

W badaniach opisano też dwie odmiany testu [2, 4, 5]:

  • test skrzyżowany, w którym zgięcie kolana po stronie zdrowej wywołuje typowy ból po stronie objawowej [2],
  • test w leżeniu na boku z pochyleniem tułowia i głowy (ang. slump femoral, slump knee bend), w którym do zgięcia kolana dodaje się ruchy kręgosłupa zmieniające napięcie układu nerwowego [4, 5].

W odmianie na boku ruch szyi służy jako manewr różnicujący: u 32 zdrowych osób zmniejszenie napięcia nerwów przez wyprost szyi zwiększało zakres wyprostu biodra i zmniejszało ból uda, niezależnie od gibkości mięśni [6]. U 30 zdrowych osób zgięcie szyi w tej pozycji nie przesuwało jednak nerwu udowego w pachwinie wzdłuż jego przebiegu, a jedynie o około 1 mm przyśrodkowo; zgięcie kolana w leżeniu na plecach przesuwało go o 3,6 mm [5].

Interpretacja wyniku

Za dodatni uznaje się wynik, który odtwarza znany pacjentowi ból kończyny [2]. Miejsce bólu pomaga ocenić poziom [2]. W badaniu 54 osób z uciskiem korzenia w rezonansie ból przedniej części uda miały wszystkie osoby z uciskiem korzeni L2 i L3, a przy korzeniu L4 ból częściej obejmował boczną część uda (62%) i przód podudzia (54%) [2].

Pewne odczucia w udzie w czasie testu mają też osoby zdrowe [6]. Test może dać wynik fałszywie dodatni przy napiętych lub uszkodzonych mięśniach przedniej części uda i przy chorobach stawu biodrowego lub okolicy biodra [7]. Przednią torebkę stawu biodrowego, najbogatszą w zakończenia bólowe, unerwiają gałęzie nerwu udowego i zasłonowego [8]. Pieczenie i drętwienie bocznej części uda sugeruje z kolei neuralgię nerwu skórnego bocznego uda (ang. meralgia paresthetica), która nie jest problemem korzeniowym [9].

Dodatni wynik nie wskazuje przyczyny ucisku: w badaniu 54 osób była nią u 51 przepuklina krążka międzykręgowego, u jednej torbiel maziówkowa, a u dwóch zwężenie kostne, czyli postać stenozy kanału kręgowego [2]. Wynik ocenia się razem z odruchem kolanowym, czuciem i siłą mięśnia czworogłowego, bo łączenie testów zwiększało trafność oceny [2]. W tym samym badaniu łączna ocena testu i odruchu kolanowego dawała wyższą wiarygodność rozpoznania ucisku korzeni L2-L4 (iloraz wiarygodności 7,0) niż sam test [2].

Czułość i swoistość

Mówiąc prosto: gdy test jest dodatni, ucisk wyższych korzeni lędźwiowych (L2-L4) jest bardzo prawdopodobny. U osób z uciskiem niższych korzeni, L5 i S1, test praktycznie nie wychodzi dodatni [2]. Wynik ujemny nie wyklucza jednak problemu: u części osób z uciskiem wyższych korzeni test wypada prawidłowo [2].

Dlatego objaw Mackiewicza traktuje się jako jeden z elementów badania, razem z wywiadem, oceną czucia, siły i odruchów [2, 10]. Badań nad tym testem jest niewiele [10].

Ograniczenia

Pierwszym ograniczeniem jest brak jednolitego wykonania: badania stosują zgięcie kolana przy neutralnym ustawieniu biodra, wersję z wyprostem biodra i odmianę na boku, a zakres zgięcia kolana bywa różny [2-4].

Drugim ograniczeniem są populacje: dane pochodzą z ośrodków specjalistycznych, od osób z potwierdzonym uciskiem korzenia, więc nie wiadomo, jak test działa u pacjentów z bólem uda zgłaszających się do lekarza rodzinnego albo fizjoterapeuty [2, 4]. Nie jest też rozstrzygnięte, czy testy napięciowe wykrywają sam ucisk korzenia, czy raczej nadwrażliwość mechaniczną nerwów i splotów [10].

Trzecim ograniczeniem jest to, że test nie odróżnia bólu korzeniowego od bólu z mięśni uda czy stawu biodrowego bez dodatkowych elementów badania [7, 8]. Objawy, które wymagają szybkiej konsultacji lekarskiej, opisuje hasło o czerwonych flagach.

Najczęstsze pytania

Co oznacza dodatni objaw Mackiewicza?

Oznacza, że zgięcie kolana w leżeniu na brzuchu wywołało znany Ci ból z przodu uda albo w okolicy kolana [2]. Przemawia to za podrażnieniem korzeni L2-L4, najczęściej przez przepuklinę krążka, ale nie przesądza o przyczynie ani o dokładnym poziomie [2]. Samo uczucie rozciągania mięśni uda nie jest wynikiem dodatnim, a podobny ból może też pochodzić z mięśni lub stawu biodrowego [7].

Jak wygląda test Mackiewicza w badaniu fizjoterapeutycznym?

Leżysz na brzuchu, a fizjoterapeuta łagodnie zgina Twoje kolano, czasem przy lekkim wyproście biodra, i pyta, czy pojawia się znany Ci ból [2, 3]. Może też wykonać odmianę w leżeniu na boku z pochylonym tułowiem [4]. Wynik ocenia razem z odruchem kolanowym, czuciem i siłą mięśnia czworogłowego, bo pojedynczy test u połowy osób z uciskiem górnych korzeni wypada ujemnie [2].

Powiązane hasła

Źródła

  1. Chalk C, Zaloum A. Femoral and obturator neuropathies. Handb Clin Neurol. 2024;201:183-194. doi:10.1016/B978-0-323-90108-6.00007-7. PMID: 38697739
  2. Suri P, Rainville J, Katz JN, i wsp. The accuracy of the physical examination for the diagnosis of midlumbar and low lumbar nerve root impingement. Spine (Phila Pa 1976). 2011;36(1):63-73. doi:10.1097/BRS.0b013e3181c953cc. PMID: 20543768
  3. Ogon I, Takebayashi T, Chiba H, i wsp. Does the L4 nerve root extend during femoral nerve stretch test? A cadaveric study of four cases analyzing the extension rates of the lumbar nerve root. J Orthop Sci. 2024;29(3):762-768. doi:10.1016/j.jos.2023.05.001. PMID: 37271673
  4. Trainor K, Pinnington MA. Reliability and diagnostic validity of the slump knee bend neurodynamic test for upper/mid lumbar nerve root compression: a pilot study. Physiotherapy. 2011;97(1):59-64. doi:10.1016/j.physio.2010.05.004. PMID: 21295239
  5. Sierra-Silvestre E, Bosello F, Fernández-Carnero J, i wsp. Femoral nerve excursion with knee and neck movements in supine, sitting and side-lying slump: An in vivo study using ultrasound imaging. Musculoskelet Sci Pract. 2018;37:58-63. doi:10.1016/j.msksp.2018.06.007. PMID: 29986192
  6. Lai WH, Shih YF, Lin PL, i wsp. Normal neurodynamic responses of the femoral slump test. Man Ther. 2012;17(2):126-132. doi:10.1016/j.math.2011.10.003. PMID: 22056894
  7. Nadler SF, Malanga GA, Stitik TP, i wsp. The crossed femoral nerve stretch test to improve diagnostic sensitivity for the high lumbar radiculopathy: 2 case reports. Arch Phys Med Rehabil. 2001;82(4):522-523. doi:10.1053/apmr.2001.22343. PMID: 11295015
  8. Laumonerie P, Dalmas Y, Tibbo ME, i wsp. Sensory Innervation of the Hip Joint and Referred Pain: A Systematic Review of the Literature. Pain Med. 2021;22(5):1149-1157. doi:10.1093/pm/pnab061. PMID: 33565587
  9. Scholz C, Hohenhaus M, Pedro MT, i wsp. Meralgia Paresthetica: Relevance, Diagnosis, and Treatment. Dtsch Arztebl Int. 2023;120(39):655-661. doi:10.3238/arztebl.m2023.0170. PMID: 37534445
  10. Tawa N, Rhoda A, Diener I. Accuracy of clinical neurological examination in diagnosing lumbo-sacral radiculopathy: a systematic literature review. BMC Musculoskelet Disord. 2017;18(1):93. doi:10.1186/s12891-016-1383-2. PMID: 28231784

Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.

Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.

Rezerwacja wizyty (otwiera się w nowej karcie) Zadzwoń