Baza wiedzy · Kręgosłup i miednica
Kifoza
Inne nazwy: kyphosis, kifoza piersiowa, hiperkifoza, hyperkyphosis, plecy okrągłe
Kifoza (ang. kyphosis) to wygięcie kręgosłupa w płaszczyźnie strzałkowej wypukłością skierowaną ku tyłowi. W odcinku piersiowym jest krzywizną prawidłową; jej nadmiar nazywa się hiperkifozą, a w mowie potocznej często po prostu kifozą.

Spis treści (7)
Definicja i historia pojęcia
Kręgosłup oglądany z boku nie jest prosty. W odcinku szyjnym i lędźwiowym wygina się do przodu, tworząc lordozę, a w odcinku piersiowym do tyłu, tworząc kifozę [1]. Kifozę piersiową ma więc każdy i sama w sobie nie jest wadą (więcej w haśle o budowie kręgosłupa).
Gdy w opisie zdjęcia RTG pojawia się słowo „kifoza”, zwykle chodzi o tę prawidłową krzywiznę i jej wielkość w stopniach. Nadmierne zaokrąglenie pleców to hiperkifoza [2], potocznie „okrągłe plecy”. Najlepiej znaną postacią utrwalonej hiperkifozy jest choroba Scheuermanna, opisana w 1920 roku [3].
Jak mierzy się kifozę
Kąt kifozy mierzy się na bocznym zdjęciu RTG metodą Cobba [2]. Za prawidłowy uznaje się najczęściej kąt 20-40° [4], ale kifoza naturalnie rośnie z wiekiem. U starszych osób kąt powyżej 40° jest częsty, dlatego proponuje się, by hiperkifozą nazywać u nich dopiero kąt co najmniej 50° [2, 4].
Ten sam obraz zmierzony dwukrotnie może dać wynik różniący się o kilka stopni [2]. Niewielka zmiana kąta między dwoma zdjęciami nie musi więc oznaczać pogorszenia. Bez zdjęcia kifozę ocenia się na przykład kątomierzem przykładanym do pleców (kifometrem) albo mierząc odległość potylicy od ściany [2].
Mechanizm
Kształt kifozy zależy od kształtu kręgów i krążków międzykręgowych, a w pozycji stojącej także od siły mięśni grzbietu [2]. Pogłębić ją może zmiana każdego z tych elementów, dlatego wyróżnia się kilka rodzajów hiperkifozy.
Kifoza posturalna wynika z nawykowego ustawienia ciała, a kręgi mają prawidłowy kształt [5]. Odróżnia się ją prostym testem: w skłonie tułowia w przód (teście Adamsa) zaokrąglenie posturalne znika, a w chorobie Scheuermanna się nasila [3].
Choroba Scheuermanna to kifoza sztywna: trzony kręgów mają kształt klina, a ich płytki graniczne są nieregularne [3, 5]. Przyczyna nie jest znana, ale duży udział mają geny [3, 6]. Choroba zaczyna się zwykle między 10. a 12. rokiem życia [3].
Hiperkifoza u osób starszych ma kilka przyczyn. Złamania kompresyjne trzonów kręgów, najczęściej w przebiegu osteoporozy, zmieniają ich kształt w klin. Złamania ma jednak tylko część osób z hiperkifozą; u pozostałych przyczyną jest obniżanie się krążków i słabnięcie mięśni prostowników grzbietu, których siła wiąże się z mniejszym kątem kifozy [2].
Znaczenie kliniczne
Kifoza u nastolatka
Choroba Scheuermanna dotyczy kilku procent populacji, częściej chłopców [3, 6]. Bywa rozpoznawana późno, bo zmianę przypisuje się złej postawie [3]. Dlatego szybko narastające zgarbienie u nastolatka warto pokazać lekarzowi.
Przy mniejszych kątach podstawą są ćwiczenia: wzmacnianie mięśni prostujących grzbiet, rozciąganie mięśni tylnej strony uda i samokontrola postawy. W okresie wzrostu przy większych kątach stosuje się gorset, a operację rozważa się rzadko, przy objawach neurologicznych albo dużym zniekształceniu [3]. Po zakończeniu wzrostu krzywizna zmienia się już bardzo powoli [5].
Kifoza u osoby starszej
U starszych kobiet większy kąt kifozy wiąże się z gorszą sprawnością fizyczną [7], a w wielu badaniach także z upadkami [2]. Hiperkifoza bywa widocznym znakiem osteoporozy, którą można leczyć [2], dlatego pogłębiające się zgarbienie warto omówić z lekarzem.
Co pomaga
Ćwiczenia i fizjoterapia u osób po 45. roku życia zmniejszały kąt kifozy, poprawiały jakość życia i zmniejszały ból, bez poważnych działań niepożądanych [8]. Najczęściej są to ćwiczenia wzmacniające mięśnie grzbietu połączone z treningiem postawy. W badaniu z randomizacją osoby po 60. roku życia, które ćwiczyły tak z fizjoterapeutą trzy razy w tygodniu przez pół roku, miały mniejszą kifozę niż grupa, która dostała tylko edukację [9].
Z tego wynikają praktyczne wskazówki:
- regularne ćwiczenia wzmacniające mięśnie grzbietu i praca nad postawą [8, 9],
- u nastolatka obserwacja sylwetki w okresie wzrostu [3],
- u osoby starszej z narastającym zgarbieniem sprawdzenie w kierunku osteoporozy [2],
- przy nagłym pogłębieniu zgarbienia z bólem pilna wizyta u lekarza [10].
Kiedy do lekarza
Nagłe pogłębienie zgarbienia albo nowy ból pleców u osoby starszej każe wykluczyć złamanie kręgu, zwłaszcza po urazie, po 70. roku życia i u osób przyjmujących kortykosteroidy [10].
- ból pleców po upadku u osoby po 70. roku życia albo przyjmującej kortykosteroidy: lekarz tego samego dnia [10],
- ból kręgosłupa po poważnym urazie, zwłaszcza z osłabieniem albo drętwieniem kończyn: SOR lub 112 [3, 10],
- zgarbienie narastające z gorączką albo stałym bólem niezależnym od ruchu, bo trzeba wykluczyć zakażenie kręgosłupa i nowotwór: lekarz tego samego dnia [3],
- szybko pogłębiające się zgarbienie u nastolatka: lekarz w ciągu kilku dni [3].
Szerzej o objawach alarmowych w haśle o czerwonych flagach.
Kontrowersje i ograniczenia wiedzy
Nie ma zgody, gdzie kończy się kifoza prawidłowa, a zaczyna hiperkifoza, zwłaszcza u osób starszych [2, 4].
Kifoza nie zawsze boli. Osoby z bólem barku nie miały większej kifozy niż osoby bez bólu [11], a u starszych mężczyzn choroba Scheuermanna nie wiązała się z bólem szyi ani pleców [12]. Sam kąt na zdjęciu nie wystarcza więc do oceny; liczą się też objawy i sprawność. Mięśnie grzbietu omawia hasło o mięśniach pleców, a krzywiznę lędźwiową hasło o lordozie.
Najczęstsze pytania
Co to jest kifoza szyjna?
To odwrócenie prawidłowej lordozy szyjnej, czyli wygięcie odcinka szyjnego wypukłością do tyłu, widoczne na bocznym zdjęciu RTG. Nie musi oznaczać choroby: w badaniu dorosłych bez dolegliwości takie ustawienie miała mniej więcej co czwarta osoba, częściej starsza [13]. Wynik zdjęcia ocenia się więc razem z objawami. Więcej w haśle o zniesieniu lordozy szyjnej.
Jak leczy się kifozę?
To zależy od przyczyny, a prawidłowej kifozy piersiowej się nie leczy. W chorobie Scheuermanna przy mniejszych kątach stosuje się ćwiczenia, w okresie wzrostu przy większych gorset, a operację rozważa się przy objawach neurologicznych albo postępie krzywizny [3, 14]. U dorosłych i starszych osób ćwiczenia wzmacniające mięśnie grzbietu i trening postawy zmniejszają kąt kifozy [8, 9], a hiperkifoza bywa sygnałem osteoporozy, którą ocenia lekarz [2].
Powiązane hasła
Źródła
- Le Huec JC, Thompson W, Mohsinaly Y, i wsp. Sagittal balance of the spine. Eur Spine J. 2019;28(9):1889-1905. doi:10.1007/s00586-019-06083-1. PMID: 31332569
- Koelé MC, Lems WF, Willems HC. The Clinical Relevance of Hyperkyphosis: A Narrative Review. Front Endocrinol (Lausanne). 2020;11:5. doi:10.3389/fendo.2020.00005. PMID: 32038498
- Sebaaly A, Farjallah S, Kharrat K, i wsp. Scheuermann's kyphosis: update on pathophysiology and surgical treatment. EFORT Open Rev. 2022;7(11):782-791. doi:10.1530/EOR-22-0063. PMID: 36475554
- Zappalá M, Lightbourne S, Heneghan NR. The relationship between thoracic kyphosis and age, and normative values across age groups: a systematic review of healthy adults. J Orthop Surg Res. 2021;16(1):447. doi:10.1186/s13018-021-02592-2. PMID: 34243795
- Bennett DM. The Natural History of Scheuermann's Kyphosis. J Pediatr Soc North Am. 2025;13:100263. doi:10.1016/j.jposna.2025.100263. PMID: 41126901
- Damborg F, Engell V, Andersen M, i wsp. Prevalence, concordance, and heritability of Scheuermann kyphosis based on a study of twins. J Bone Joint Surg Am. 2006;88(10):2133-6. doi:10.2106/JBJS.E.01302. PMID: 17015588
- Roghani T, Allen DD, Gladin A, i wsp. The Association Between Physical Function and Hyperkyphosis in Older Females: A Systematic Review and Meta-analysis. J Geriatr Phys Ther. 2024;47(2):85-96. doi:10.1519/JPT.0000000000000371. PMID: 36827693
- Ponzano M, Tibert N, Bansal S, i wsp. Exercise for improving age-related hyperkyphosis: a systematic review and meta-analysis with GRADE assessment. Arch Osteoporos. 2021;16(1):140. doi:10.1007/s11657-021-00998-3. PMID: 34546447
- Katzman WB, Vittinghoff E, Lin F, i wsp. Targeted spine strengthening exercise and posture training program to reduce hyperkyphosis in older adults: results from the study of hyperkyphosis, exercise, and function (SHEAF) randomized controlled trial. Osteoporos Int. 2017;28(10):2831-2841. doi:10.1007/s00198-017-4109-x. PMID: 28689306
- Han CS, Hancock MJ, Downie A, i wsp. Red flags to screen for vertebral fracture in people presenting with low back pain. Cochrane Database Syst Rev. 2023;8(8):CD014461. doi:10.1002/14651858.CD014461.pub2. PMID: 37615643
- Barrett E, O'Keeffe M, O'Sullivan K, i wsp. Is thoracic spine posture associated with shoulder pain, range of motion and function? A systematic review. Man Ther. 2016;26:38-46. doi:10.1016/j.math.2016.07.008. PMID: 27475532
- Jönsson A, Damm H, Hofvander M, i wsp. In old men Scheuermann's disease is not associated with neck or back pain: a Swedish cohort study. Acta Orthop. 2023;94:236-242. doi:10.2340/17453674.2023.12358. PMID: 37170780
- Kim SW, Kim TH, Bok DH, i wsp. Analysis of cervical spine alignment in currently asymptomatic individuals: prevalence of kyphotic posture and its relationship with other spinopelvic parameters. Spine J. 2018;18(5):797-810. doi:10.1016/j.spinee.2017.09.008. PMID: 28962913
- Huq S, Ehresman J, Cottrill E, i wsp. Treatment approaches for Scheuermann kyphosis: a systematic review of historic and current management. J Neurosurg Spine. 2020;32(2):235-247. doi:10.3171/2019.8.SPINE19500. PMID: 31675699
Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.