Baza wiedzy A-Ż

Baza wiedzy · Kręgosłup i miednica

Krążek międzykręgowy

Inne nazwy: discus intervertebralis, intervertebral disc, dysk, jądro miażdżyste, nucleus pulposus, pierścień włóknisty, annulus fibrosus

Krążek międzykręgowy (łac. discus intervertebralis, ang. intervertebral disc), potocznie dysk, to chrzęstno-włóknista struktura łącząca trzony sąsiednich kręgów. Składa się z galaretowatego jądra miażdżystego, otaczającego je pierścienia włóknistego i dwóch chrzęstnych płytek granicznych.

  • Sprawdziła: Agnieszka, fizjoterapeutka
  • Ostatnia weryfikacja merytoryczna:
  • Opublikowano:
  • Sprawdzenie danych bibliograficznych:
  • Źródła: 15
Ilustracja: Fizjoterapeutka wskazuje metalowym wskaźnikiem krążek międzykręgowy na modelu opartym na kozetce
Spis treści (6)
  1. Budowa
  2. Unerwienie i unaczynienie
  3. Funkcja
  4. Znaczenie kliniczne
  5. Najczęstsze pytania
  6. Źródła

Budowa

Dorosły kręgosłup ma 23 krążki: 6 szyjnych, 12 piersiowych i 5 lędźwiowych. Między pierwszym a drugim kręgiem szyjnym krążka nie ma, a najniższy leży między ostatnim kręgiem lędźwiowym a kością krzyżową. Krążki stanowią mniej więcej jedną czwartą do jednej trzeciej długości kręgosłupa [1]. Ich miejsce w całym kręgosłupie opisuje hasło o budowie kręgosłupa.

Krążek najłatwiej wyobrazić sobie jako poduszkę z twardszą otoczką i miękkim środkiem.

Jądro miażdżyste

Jądro miażdżyste (łac. nucleus pulposus) to galaretowaty środek krążka, położony nieco do tyłu od jego środka. W większości składa się z wody: stanowi ona od dwóch trzecich do prawie 90% jego masy [1, 2]. Resztę tworzą głównie kolagen i cząsteczki, które wiążą wodę jak gąbka [1].

Pierścień włóknisty

Pierścień włóknisty (łac. annulus fibrosus) otacza jądro i składa się z kilkunastu do dwudziestu kilku warstw. Włókna kolagenowe w sąsiednich warstwach biegną skośnie względem siebie, podobnie jak warstwy w oponie samochodowej, co zwiększa wytrzymałość krążka [1]. Pierścień też zawiera dużo wody [2].

Płytki graniczne

Chrzęstne płytki graniczne to cienkie warstwy chrząstki pokrywające krążek od strony trzonów kręgów [2]. Łączą krążek z kośćmi i pośredniczą w jego odżywianiu.

Unerwienie i unaczynienie

Krążek bywa nazywany największą nieunaczynioną strukturą ciała, ale to uproszczenie. Jądro miażdżyste nie ma naczyń przez całe życie, a płytki graniczne i pierścień mają ich sporo we wczesnym dzieciństwie i z wiekiem coraz mniej [3].

Dlatego krążek odżywia się głównie przez przenikanie (dyfuzję): tlen i glukoza docierają do niego z naczyń trzonów kręgów przez płytki graniczne, a tą samą drogą odpływają produkty przemiany materii [2]. Częsta zmiana pozycji ciała sprzyja przepływowi płynu, a więc i odżywianiu krążka [4]. To jeden z powodów, dla których ruch w ciągu dnia jest ważny dla kręgosłupa.

Włókna nerwowe w zdrowym krążku leżą tylko w zewnętrznych warstwach pierścienia [5, 6]. Tylną część pierścienia unerwia drobny nerw zatokowo-kręgowy [7].

Funkcja

Krążki umożliwiają ruchy kręgosłupa, rozkładają i pochłaniają obciążenia oraz zapobiegają bezpośredniemu kontaktowi kości sąsiednich kręgów. Jądro przeciwstawia się ściskaniu [1], a płytki graniczne chronią przed wpuklaniem się krążka w trzon kręgu [2].

Obciążenie krążka zmienia się z pozycją ciała [4]:

  • najmniejsze jest w leżeniu,
  • rośnie w staniu, a jeszcze bardziej w staniu z pochyleniem do przodu,
  • przy podnoszeniu ciężaru z zaokrąglonymi plecami jest wyraźnie większe niż przy podnoszeniu z ugiętymi kolanami i z ciężarem blisko ciała.

Krążki „piją wodę” w nocy

W ciągu dnia, pod obciążeniem, krążki tracą trochę wody, a w nocy, w leżeniu, ją odzyskują [4, 8]. Dlatego rano jesteśmy nieco wyżsi niż wieczorem [8], a dolegliwości związane z krążkiem bywają silniejsze rano, gdy krążek jest najbardziej nawodniony [9]. Więcej o wodzie w krążku mówi hasło o dehydratacji krążka.

Znaczenie kliniczne

Starzenie się i zwyrodnienie

Zwyrodnienie krążka to naturalny skutek starzenia się i obciążeń w ciągu życia. Jądro traci wodę i ciśnienie, a w pierścieniu pojawiają się szczeliny i pęknięcia. Takie zmiany ułatwiają rozwój przepukliny krążka, stenozy kanału kręgowego i zwyrodnieniowego kręgozmyku. Dolegliwości z nimi związane często ustępują samoistnie, a podstawą leczenia jest postępowanie nieoperacyjne [10].

W opisach rezonansu zmiany nazywa się między innymi odwodnieniem (dehydratacją), uwypukleniem albo przepukliną krążka [11]. Znaczenie tych słów wyjaśniają hasła o bulgingu i protruzji i o dehydratacji krążka.

Zmiany Modic

Zmiany Modic to zmiany w kości kręgów tuż przy zwyrodniałym krążku, widoczne w rezonansie [12]. Typ 1 oznacza świeży odczyn zapalny w kości przy pękniętej płytce granicznej, typ 2 zastąpienie szpiku tkanką tłuszczową; z czasem typ 1 często przechodzi w typ 2 [12]. Częściej widuje się je u osób z bólem odcinka lędźwiowego [13], ale ich związek z bólem nie jest jednoznaczny [14]. Więcej w haśle o dyskopatii lędźwiowej.

Obraz w rezonansie a ból

Zmiany zwyrodnieniowe krążków są częste także u osób bez bólu. U młodszych osób z bólem pleców widuje się je nieco częściej, ale sam obraz nie mówi, czy to krążek boli [15]. Dlatego opis rezonansu ocenia się zawsze razem z objawami i wywiadem. Obraz w odcinku szyjnym opisuje hasło o dyskopatii szyjnej.

Praktyczne wnioski:

  • zmieniaj pozycję i ruszaj się w ciągu dnia, bo to wspiera odżywianie krążków [4],
  • podnoś ciężary z ugiętymi kolanami i blisko ciała [4],
  • zmiany w opisie rezonansu są częste i często niegroźne [15],
  • dolegliwości krążkowe zwykle ustępują bez operacji [10].

Najczęstsze pytania

Z czego zbudowany jest krążek międzykręgowy?

Z trzech części: galaretowatego jądra miażdżystego w środku, otaczającego je pierścienia włóknistego z kilkunastu warstw kolagenu oraz dwóch cienkich płytek granicznych, które łączą krążek z trzonami kręgów [1, 2]. Dorosły człowiek ma 23 krążki [1].

Czym jest jądro miażdżyste krążka międzykręgowego?

To galaretowaty środek krążka, zbudowany w większości z wody, kolagenu i cząsteczek wiążących wodę [1]. Przeciwstawia się ściskaniu i nadaje kręgosłupowi elastyczność [1]. Nie ma naczyń krwionośnych i odżywia się przez przenikanie z naczyń trzonów kręgów [2, 3]. Jego przemieszczenie poza obrys krążka opisuje hasło o przepuklinie krążka.

Powiązane hasła

Źródła

  1. Waxenbaum JA, Reddy V, Futterman B. Anatomy, Back, Intervertebral Discs. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. PMID: 29262063
  2. Crump KB, Alminnawi A, Bermudez-Lekerika P, i wsp. Cartilaginous endplates: A comprehensive review on a neglected structure in intervertebral disc research. JOR Spine. 2023;6(4):e1294. doi:10.1002/jsp2.1294. PMID: 38156054
  3. Fournier DE, Kiser PK, Shoemaker JK, i wsp. Vascularization of the human intervertebral disc: A scoping review. JOR Spine. 2020;3(4):e1123. doi:10.1002/jsp2.1123. PMID: 33392458
  4. Wilke HJ, Neef P, Caimi M, i wsp. New in vivo measurements of pressures in the intervertebral disc in daily life. Spine (Phila Pa 1976). 1999;24(8):755-62. doi:10.1097/00007632-199904150-00005. PMID: 10222525
  5. Freemont AJ, Peacock TE, Goupille P, i wsp. Nerve ingrowth into diseased intervertebral disc in chronic back pain. Lancet. 1997;350(9072):178-81. doi:10.1016/s0140-6736(97)02135-1. PMID: 9250186
  6. Groh AMR, Fournier DE, Battié MC, i wsp. Innervation of the Human Intervertebral Disc: A Scoping Review. Pain Med. 2021;22(6):1281-1304. doi:10.1093/pm/pnab070. PMID: 33595648
  7. Shayota B, Wong TL, Fru D, i wsp. A comprehensive review of the sinuvertebral nerve with clinical applications. Anat Cell Biol. 2019;52(2):128-133. doi:10.5115/acb.2019.52.2.128. PMID: 31338228
  8. Paajanen H, Lehto I, Alanen A, i wsp. Diurnal fluid changes of lumbar discs measured indirectly by magnetic resonance imaging. J Orthop Res. 1994;12(4):509-14. doi:10.1002/jor.1100120407. PMID: 8064481
  9. Adams MA, Dolan P, Hutton WC, i wsp. Diurnal changes in spinal mechanics and their clinical significance. J Bone Joint Surg Br. 1990;72(2):266-70. doi:10.1302/0301-620X.72B2.2138156. PMID: 2138156
  10. Hammoor BT, Lai CS, Xiong GX, i wsp. Intervertebral disc degeneration. Nat Rev Dis Primers. 2026;12(1):5. doi:10.1038/s41572-025-00681-8. PMID: 41644951
  11. Fardon DF, Williams AL, Dohring EJ, i wsp. Lumbar disc nomenclature: version 2.0: Recommendations of the combined task forces of the North American Spine Society, the American Society of Spine Radiology and the American Society of Neuroradiology. Spine J. 2014;14(11):2525-45. doi:10.1016/j.spinee.2014.04.022. PMID: 24768732
  12. Modic MT, Steinberg PM, Ross JS, i wsp. Degenerative disk disease: assessment of changes in vertebral body marrow with MR imaging. Radiology. 1988;166(1 Pt 1):193-9. doi:10.1148/radiology.166.1.3336678. PMID: 3336678
  13. Jensen TS, Karppinen J, Sorensen JS, i wsp. Vertebral endplate signal changes (Modic change): a systematic literature review of prevalence and association with non-specific low back pain. Eur Spine J. 2008;17(11):1407-22. doi:10.1007/s00586-008-0770-2. PMID: 18787845
  14. Herlin C, Kjaer P, Espeland A, i wsp. Modic changes-Their associations with low back pain and activity limitation: A systematic literature review and meta-analysis. PLoS One. 2018;13(8):e0200677. doi:10.1371/journal.pone.0200677. PMID: 30067777
  15. Brinjikji W, Diehn FE, Jarvik JG, i wsp. MRI Findings of Disc Degeneration are More Prevalent in Adults with Low Back Pain than in Asymptomatic Controls: A Systematic Review and Meta-Analysis. AJNR Am J Neuroradiol. 2015;36(12):2394-9. doi:10.3174/ajnr.A4498. PMID: 26359154

Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.

Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.

Rezerwacja wizyty (otwiera się w nowej karcie) Zadzwoń