Baza wiedzy A-Ż

Baza wiedzy · Metody terapii

Akupunktura: mechanizmy działania i dowody

Inne nazwy: acupuncture, akupunktura igłowa, akupunktura chińska, zachodnia akupunktura medyczna, Western medical acupuncture, elektroakupunktura

Akupunktura (ang. acupuncture) to nakłuwanie skóry i głębszych tkanek cienkimi, pełnymi igłami w wybranych miejscach ciała. Pochodzi z tradycyjnej medycyny chińskiej, która tłumaczy ją krążeniem qi; badania naukowe szukają jej działania w układzie nerwowym i w tkankach.

  • Sprawdziła: Agnieszka, fizjoterapeutka
  • Ostatnia weryfikacja merytoryczna:
  • Opublikowano:
  • Sprawdzenie danych bibliograficznych:
  • Źródła: 17
Ilustracja: Fizjoterapeutka rozmawia z pacjentem, trzymając zamkniętą teczkę i gestykulując drugą dłonią
Spis treści (7)
  1. Na czym polega
  2. Mechanizm działania: hipotezy i dowody
  3. Wskazania
  4. Przeciwwskazania i działania niepożądane
  5. Skuteczność w świetle przeglądów systematycznych
  6. Najczęstsze pytania
  7. Źródła

Na czym polega

Akupunktura to metoda bardzo stara. Na ciele Ötziego, człowieka z lodowca w Alpach Ötztalskich, który żył ponad 5 tysięcy lat temu, znaleziono tatuaże. Badacze, którzy je przeanalizowali, uznali, że wiele z nich leży na punktach akupunktury albo tuż obok nich, i przypuszczają, że podobny sposób leczenia mógł być znany w Europie już wtedy [15].

W tradycyjnej medycynie chińskiej zdrowie zależy od niezakłóconego krążenia qi, czyli „energii życiowej”, w kanałach nazywanych meridianami, a igła ma usuwać zablokowanie albo nadmiar qi [3]. W tym systemie opisuje się 12 głównych meridianów, nazwanych od narządów, na przykład meridian żołądka czy jelita grubego. Nie należy ich jednak utożsamiać z narządami w zachodnim, anatomicznym rozumieniu: to pojęcia z innego systemu opisu ciała.

Zachodnia akupunktura medyczna to adaptacja metody chińskiej oparta na anatomii i fizjologii, bez pojęć yin, yang i qi [4]. Działanie tłumaczy się w niej pobudzaniem układu nerwowego [4].

Suche igłowanie, opisane w osobnym haśle, nie jest tym samym co akupunktura. Łączy je narzędzie, czyli cienka, pełna igła, ale założenia obu metod są inne. Akupresura to pobudzanie punktów akupunktury uciskiem zamiast igłą [5].

Mechanizm działania: hipotezy i dowody

Igła wkłuta w punkt i poruszana ręcznie pobudza włókna czuciowe [1]. Sygnał biegnie rdzeniem kręgowym do mózgu, gdzie pobudza sieć ośrodków odpowiedzialnych za hamowanie bólu [1]. W działaniu przeciwbólowym biorą udział substancje wytwarzane przez sam organizm: endorfiny i inne endogenne opioidy, a także serotonina, GABA, noradrenalina i dopamina [2].

Akupunktura wpływa też na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, czyli układ hormonalny, który reguluje odpowiedź organizmu na stres i stan zapalny [16]. W badaniach na zwierzętach elektroakupunktura zmniejszała ilość enzymu COX-2 (cyklooksygenazy), potrzebnego do wytwarzania prostaglandyn, czyli substancji nasilających ból i stan zapalny [17]. Działała w tym podobnie jak niesteroidowe leki przeciwzapalne [17]. Zmniejszał się też poziom prostaglandyny E2 i innych substancji prozapalnych [2].

Odczucia w czasie zabiegu

W czasie zabiegu pojawia się charakterystyczne odczucie nazywane z chińskiego de qi. Opisuje się je jako rozpieranie, drętwienie, ciężar albo pobolewanie wokół igły [1, 2]. Według części badaczy działanie przeciwbólowe pojawia się właśnie wtedy, gdy pacjent je odczuwa [1]. Igły są jałowe i jednorazowe i zostają w skórze zwykle około 30-40 minut.

Wskazania

Akupunkturę stosuje się najczęściej w bólu narządu ruchu, czyli bólu pleców, szyi, barku i stawów, a także przy bólach głowy [6, 7]. Przy niektórych dolegliwościach, na przykład bólu szyi, igły umieszcza się z dala od bolącego miejsca.

Przed pierwszym zabiegiem fizjoterapeuta pyta o przebieg bólu, choroby, przyjmowane leki i ciążę, a potem bada okolicę, która boli. Od tego zależy dobór punktów i liczba igieł.

W gabinecie akupunktura bywa łączona z terapią manualną, a jej celem jest zmniejszenie bólu, żeby ruch był łatwiejszy. Bywa też stosowana przy bólu miesiączkowym, opisanym w haśle o bolesnym miesiączkowaniu, oraz przy napięciowym bólu głowy.

Przeciwwskazania i działania niepożądane

Przed zabiegiem pyta się o stany, przy których akupunktury się nie wykonuje albo wykonuje ją ostrożnie. Należą do nich między innymi padaczka, ciąża, przyjmowanie leków przeciwkrzepliwych i silny lęk przed igłami.

Najczęstsze działania niepożądane są łagodne: siniak, krótkie krwawienie albo ból w miejscu wkłucia [8]. Poważne powikłania są bardzo rzadkie [8]. Najczęściej opisywanym poważnym powikłaniem jest odma opłucnowa, czyli powietrze w jamie opłucnej, po wkłuciu w okolicy klatki piersiowej [10]. Dlatego zabieg powinna wykonywać osoba odpowiednio przeszkolona [9].

Ból w klatce piersiowej albo duszność po zabiegu igłowym w okolicy klatki piersiowej, łopatek lub szyi wymagają pilnej oceny lekarskiej: SOR albo numer 112 [11].

Skuteczność w świetle przeglądów systematycznych

W badaniach akupunktura pomagała między innymi:

  • przy przewlekłym bólu pleców, szyi, barku i stawów: ból zmniejszał się bardziej niż bez akupunktury i bardziej niż po zabiegu pozorowanym [6, 7],
  • przy migrenie: bóle głowy stawały się rzadsze [13],
  • przy napięciowym bólu głowy: bóle pojawiały się rzadziej [14],
  • przy przewlekłym bólu odcinka lędźwiowego: w dużym niemieckim badaniu poprawę miało więcej osób po akupunkturze niż po leczeniu standardowym, obejmującym leki, fizjoterapię i ćwiczenia [12].

Efekt akupunktury utrzymywał się także po roku od zakończenia leczenia, choć był nieco słabszy [7].

Najczęstsze pytania

Co to jest akupresura i czym różni się od akupunktury?

Akupresura to pobudzanie punktów znanych z akupunktury uciskiem, bez igieł i bez przebijania skóry [5]. W tradycyjnym ujęciu igła i ucisk należą do tego samego systemu leczenia [3].

Jak działa akupunktura według badań?

Nakłucie pobudza włókna czuciowe oraz ośrodki w rdzeniu i mózgu, a organizm uwalnia endogenne opioidy i inne substancje zmniejszające ból [1, 2]. Akupunktura wpływa też na procesy zapalne w tkankach [2, 17].

Czy akupunktura boli?

Wkłucie cienkiej igły odczuwa się zwykle jako krótkie ukłucie. Potem pojawia się rozpieranie albo uczucie ciężaru wokół igły, czyli de qi [1, 2]. Po zabiegu czasem zostaje mały siniak [8].

Ile trwa zabieg akupunktury?

Igły zostają w skórze zwykle około 30-40 minut. W tym czasie leżysz albo siedzisz wygodnie, a odczucie rozpierania wokół igieł z czasem słabnie. Po wyjęciu igieł z miejsca wkłucia może pojawić się kropla krwi [8].

Czy po akupunkturze można od razu wrócić do zajęć?

Zwykle tak. Część osób czuje się po zabiegu odprężona albo senna, dlatego lepiej nie wstawać gwałtownie i chwilę posiedzieć. W dniu zabiegu warto odpocząć.

Czy akupunktura jest bezpieczna?

W rękach przeszkolonej osoby akupunktura jest bezpieczna: najczęstsze są łagodne reakcje, takie jak siniak albo krótkie krwawienie, a poważne powikłania są bardzo rzadkie [8, 9].

Powiązane hasła

Źródła

  1. Zhao ZQ. Neural mechanism underlying acupuncture analgesia. Prog Neurobiol. 2008;85(4):355-75. doi:10.1016/j.pneurobio.2008.05.004. PMID: 18582529
  2. Chen T, Zhang WW, Chu YX, i wsp. Acupuncture for Pain Management: Molecular Mechanisms of Action. Am J Chin Med. 2020;48(4):793-811. doi:10.1142/S0192415X20500408. PMID: 32420752
  3. Van Hal M, Dydyk AM, Green MS. Acupuncture. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. PMID: 30335320
  4. White A, Editorial Board of Acupuncture in Medicine. Western medical acupuncture: a definition. Acupunct Med. 2009;27(1):33-5. doi:10.1136/aim.2008.000372. PMID: 19369193
  5. Smith CA, Armour M, Zhu X, i wsp. Acupuncture for dysmenorrhoea. Cochrane Database Syst Rev. 2016;4(4):CD007854. doi:10.1002/14651858.CD007854.pub3. PMID: 27087494
  6. Vickers AJ, Cronin AM, Maschino AC, i wsp. Acupuncture for chronic pain: individual patient data meta-analysis. Arch Intern Med. 2012;172(19):1444-53. doi:10.1001/archinternmed.2012.3654. PMID: 22965186
  7. Vickers AJ, Vertosick EA, Lewith G, i wsp. Acupuncture for Chronic Pain: Update of an Individual Patient Data Meta-Analysis. J Pain. 2018;19(5):455-474. doi:10.1016/j.jpain.2017.11.005. PMID: 29198932
  8. Bäumler P, Zhang W, Stübinger T, i wsp. Acupuncture-related adverse events: systematic review and meta-analyses of prospective clinical studies. BMJ Open. 2021;11(9):e045961. doi:10.1136/bmjopen-2020-045961. PMID: 34489268
  9. Chan MWC, Wu XY, Wu JCY, i wsp. Safety of Acupuncture: Overview of Systematic Reviews. Sci Rep. 2017;7(1):3369. doi:10.1038/s41598-017-03272-0. PMID: 28611366
  10. Ernst E, Lee MS, Choi TY. Acupuncture: does it alleviate pain and are there serious risks? A review of reviews. Pain. 2011;152(4):755-764. doi:10.1016/j.pain.2010.11.004. PMID: 21440191
  11. Hampton DA, Kaneko RT, Simeon E, i wsp. Acupuncture-Related Pneumothorax. Med Acupunct. 2014;26(4):241-245. doi:10.1089/acu.2013.1022. PMID: 25184016
  12. Haake M, Müller HH, Schade-Brittinger C, i wsp. German Acupuncture Trials (GERAC) for chronic low back pain: randomized, multicenter, blinded, parallel-group trial with 3 groups. Arch Intern Med. 2007;167(17):1892-8. doi:10.1001/archinte.167.17.1892. PMID: 17893311
  13. Linde K, Allais G, Brinkhaus B, i wsp. Acupuncture for the prevention of episodic migraine. Cochrane Database Syst Rev. 2016;2016(6):CD001218. doi:10.1002/14651858.CD001218.pub3. PMID: 27351677
  14. Linde K, Allais G, Brinkhaus B, i wsp. Acupuncture for the prevention of tension-type headache. Cochrane Database Syst Rev. 2016;4(4):CD007587. doi:10.1002/14651858.CD007587.pub2. PMID: 27092807
  15. Dorfer L, Moser M, Bahr F, Spindler K, Egarter-Vigl E, Giullén S, i wsp. A medical report from the stone age? Lancet. 1999;354(9183):1023-1025. doi:10.1016/S0140-6736(98)12242-0
  16. Li N, Guo Y, Gong Y, i wsp. The Anti-Inflammatory Actions and Mechanisms of Acupuncture from Acupoint to Target Organs via Neuro-Immune Regulation. J Inflamm Res. 2021;14:7191-7224. doi:10.2147/JIR.S341581. PMID: 34992414
  17. Xue X, Wang S, Li J, i wsp. Electroacupuncture and Parecoxib Reduce Inflammatory Injury in a Primary Dysmenorrhea Rat Model: Investigating the Role of the COX-2/NF-κB/NLRP3 Pathway. J Pain Res. 2025;18:3573-3592. doi:10.2147/JPR.S512243. PMID: 40687333

Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.

Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.

Rezerwacja wizyty (otwiera się w nowej karcie) Zadzwoń