Baza wiedzy · Szyja i głowa
Napięciowy ból głowy
Inne nazwy: tension-type headache, TTH, ból głowy typu napięciowego, tension headache, bóle napięciowe, uciskowy ból głowy
Napięciowy ból głowy (ang. tension-type headache, TTH) to najczęstszy pierwotny ból głowy: obustronny, uciskający lub ściskający, łagodny albo umiarkowany, niepogarszający się przy chodzeniu. Nazwa jest myląca, bo o rozpoznaniu decydują cechy bólu, a nie napięcie mięśni czy stres.

Spis treści (11)
Epidemiologia
Według przeglądu 357 publikacji z 2022 roku szacowana częstość napięciowego bólu głowy na świecie wynosi 26%, a codziennie ból głowy jakiegokolwiek rodzaju odczuwa 15,8% ludzi [1]. Badanie Global Burden of Disease szacowało liczbę osób z napięciowym bólem głowy w 2016 roku na 1,89 miliarda [2]. Ponieważ pojedynczy epizod jest mniej uciążliwy niż napad migreny, obciążenie niesprawnością było jednak ponad sześć razy mniejsze (7,2 wobec 45,1 miliona lat przeżytych z niesprawnością), a najbardziej dotykało kobiety w wieku 15-49 lat [2].
Rzadkie epizody zdarzają się prawie każdemu i zwykle nie wymagają pomocy lekarza [3]. Klasyfikacja ICHD-3 podaje częstość napięciowego bólu głowy w ciągu życia od 30% do 78% w zależności od badania i uznaje postać przewlekłą za poważną chorobę, która wyraźnie obniża jakość życia [3]. Ból głowy przez co najmniej 15 dni w miesiącu, bez względu na rodzaj, dotyczy około 4,6% populacji [1].
Przyczyny i mechanizm
Dawniej ten ból głowy uważano za psychogenny i nazywano między innymi bólem z napięcia mięśni albo bólem stresowym [3]. Według klasyfikacji ICHD-3 nowsze badania przemawiają za jego podłożem neurobiologicznym, a dokładny mechanizm pozostaje nieznany [3]. Przypuszcza się, że w postaciach epizodycznych ból powstaje głównie na obwodzie, w mięśniach i tkankach wokół czaszki, a za przejście w postać przewlekłą odpowiada sensytyzacja centralna, czyli nadmierna wrażliwość ośrodkowego układu nerwowego na bodźce [3, 4].
Najważniejszym odchyleniem w badaniu jest zwiększona tkliwość mięśni okołoczaszkowych [3]. Występuje także między napadami, nasila się w czasie bólu i rośnie wraz z jego częstością i natężeniem [3]. Przegląd z 2025 roku wymienia wśród czynników związanych z tym bólem głowy tkliwość mięśni i mięśniowo-powięziowe punkty spustowe, sensytyzację centralną, predyspozycję genetyczną oraz współwystępujące zaburzenia lękowe i depresję [5]. Badania obrazowe i neurofizjologiczne pokazują zmienione przetwarzanie bólu w mózgu [5].
Rola punktów spustowych jest niejasna [6]. Aktywne punkty w mięśniach głowy i szyi są częste u osób z napięciowym bólem głowy i wiążą się z niższym progiem bólu uciskowego [6]. Dorośli mają ich jednak więcej niż nastolatki niezależnie od parametrów bólu, co sugeruje, że mogą być raczej skutkiem wieloletnich dolegliwości niż ich przyczyną [6].
Objawy
Według kryteriów ICHD-3 ból w postaci epizodycznej trwa od 30 minut do 7 dni i ma co najmniej dwie z czterech cech [3]:
- występuje po obu stronach głowy [3],
- jest uciskający albo ściskający, a nie pulsujący [3],
- ma natężenie łagodne lub umiarkowane [3],
- nie nasila się przy zwykłej aktywności, takiej jak chodzenie czy wchodzenie po schodach [3].
Jednocześnie nie towarzyszą mu nudności ani wymioty, a nadwrażliwość na światło albo na dźwięk może wystąpić, ale nie obie naraz [3]. W postaci przewlekłej ból trwa godzinami lub dniami albo utrzymuje się bez przerwy i może mu towarzyszyć łagodna nudność [3]. Cechy te odróżniają go od migreny bez aury, w której ból trwa 4-72 godziny, jest zwykle jednostronny, pulsujący, umiarkowany lub silny, nasila się przy zwykłej aktywności i towarzyszą mu nudności albo nadwrażliwość na światło i dźwięk [3].
Klasyfikacja według ICHD-3
Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy (ICHD-3) z 2018 roku dzieli napięciowy ból głowy według częstości [3]:
- rzadki epizodyczny: co najmniej 10 epizodów, średnio rzadziej niż 1 dzień w miesiącu (poniżej 12 dni w roku) [3],
- częsty epizodyczny: średnio 1-14 dni w miesiącu przez ponad 3 miesiące (12-179 dni w roku) [3],
- przewlekły: średnio co najmniej 15 dni w miesiącu przez ponad 3 miesiące (co najmniej 180 dni w roku) [3].
Każdą postać dzieli się dodatkowo na przebiegającą z tkliwością mięśni okołoczaszkowych albo bez niej [3]. Tkliwość ocenia się uciskiem palców na mięśnie czołowe, skroniowe, żwacze, skrzydłowe, mostkowo-obojczykowo-sutkowe, płatowate i czworoboczne, w skali 0-3 dla każdego mięśnia [3]. Postać przewlekła rozwija się z częstej epizodycznej; ból codzienny i nieustępujący od pierwszego dnia klasyfikuje się jako odrębne rozpoznanie, nowy codzienny przetrwały ból głowy [3].
Rozpoznanie i diagnostyka różnicowa
Rozpoznanie opiera się na wywiadzie i wykluczeniu innych przyczyn, bo nie ma badania, które by je potwierdzało [4]. Najczęstszą trudnością jest odróżnienie napięciowego bólu głowy od łagodnej migreny bez aury [3]. Częsta postać epizodyczna często współistnieje z migreną, a ICHD-3 zaleca wtedy dzienniczek bólu głowy, bo leczenie obu chorób się różni [3].
Przy bólu przez 15 i więcej dni w miesiącu trzeba sprawdzić, jak często przyjmowane są leki przeciwbólowe [7]. Ból głowy z nadużywania leków jest częsty w tej grupie, a jego leczenie polega przede wszystkim na ograniczeniu leków doraźnych [7]. ICHD-3 każe wtedy rozpoznawać oba zaburzenia jednocześnie i ocenić postać bólu ponownie po odstawieniu leków [3].
Ból o cechach napięciowego, który pojawił się po raz pierwszy w bliskim związku czasowym z inną chorobą albo urazem, na przykład po urazie typu whiplash, klasyfikuje się jako wtórny ból głowy związany z tą przyczyną [3]. Przyczynę wtórną pomagają wychwycić objawy alarmowe opisane niżej [8].
Kiedy pilnie do lekarza
Tylko niewielka część bólów głowy ma przyczynę wtórną [8]. Objawy, które zwiększają jej prawdopodobieństwo, zebrano w przeglądzie opublikowanym w czasopiśmie Neurology w listę SNNOOP10 [8]. Należą do nich:
- nagły ból głowy o gwałtownym początku albo ból z objawami neurologicznymi (osłabienie kończyny, zaburzenia mowy, widzenia, zaburzenia świadomości): numer 112 albo SOR [8],
- ból głowy z gorączką lub innymi objawami ogólnymi: SOR albo lekarz tego samego dnia [8],
- ból głowy po urazie głowy lub szyi, ból w ciąży albo w połogu: lekarz tego samego dnia [8],
- nowy ból głowy albo zmiana jego dotychczasowego charakteru, zwłaszcza po 65. roku życia, ból narastający z tygodnia na tydzień: lekarz w ciągu kilku dni [8],
- ból wywoływany kaszlem, kichaniem albo wysiłkiem, ból zależny od pozycji ciała, nowotwór lub osłabienie odporności w wywiadzie: lekarz w ciągu kilku dni [8],
- ból przez 15 i więcej dni w miesiącu przy częstym przyjmowaniu leków przeciwbólowych: lekarz w ciągu kilku dni, żeby ocenić ból głowy z nadużywania leków [7, 8].
Postępowanie i co mówią badania
Wytyczne zalecają zawsze rozważyć leczenie bez leków [9]. Pomocne są informacja, uspokojenie i rozpoznanie czynników wyzwalających, takich jak stres, niewyspanie czy długie siedzenie w jednej pozycji [9]. Dobre efekty dają biofeedback, trening relaksacyjny i terapia poznawczo-behawioralna, a fizjoterapia i akupunktura mogą być wartościową opcją przy częstych bólach [9].
Fizjoterapia i suche igłowanie
Techniki tkanek miękkich, czyli praca na napiętych mięśniach karku, barków i głowy, zmniejszały natężenie i częstość bólu [10]. Suche igłowanie napiętych mięśni również wyraźnie zmniejszało ból [10]. W gabinecie przy napięciowym bólu głowy stosuje się terapię manualną, suche igłowanie, akupunkturę i pinoterapię, dobierane po wywiadzie i badaniu. Uzupełnieniem są ćwiczenia do domu: trening siłowy zmniejszał natężenie napięciowego bólu głowy [11].
Akupunktura
Akupunkturę dokładnie ocenił przegląd Cochrane [12]. Osoby leczone akupunkturą znacznie częściej miały o połowę mniej dni z bólem głowy niż osoby przyjmujące tylko leki doraźne, a przewagę zachowała także w porównaniu z akupunkturą pozorowaną [12, 13]. Igły umieszcza się często z dala od bolącego miejsca, na przykład na dłoniach czy stopach.
Pij wodę
Zacznij od sprawdzenia, ile pijesz. U osób z nawracającymi bólami głowy, które piły mało, picie dodatkowo około półtora litra wody dziennie poprawiało samopoczucie, a poprawę zgłaszało prawie dwa razy więcej osób niż w grupie, która nie zmieniła nawyków [14]. Dobrym punktem wyjścia jest około 8 szklanek wody dziennie, rozłożonych na cały dzień.
Co możesz zrobić sam:
- pij wodę regularnie w ciągu dnia [14],
- rób przerwy w pracy przy biurku i zmieniaj pozycję,
- dbaj o sen i stałe pory odpoczynku [15],
- notuj, kiedy boli głowa, żeby znaleźć czynniki wyzwalające [9].
Rokowanie
Rokowanie jest zwykle dobre [15]. U wielu osób z częstymi bólami głowy z czasem ból ustępuje albo staje się rzadki [15]. Rzadki epizodyczny ból napięciowy zwykle w ogóle nie wymaga pomocy lekarza [3].
Kiedy zgłosić się do fizjoterapeuty
Konsultacja fizjoterapeutyczna ma sens przy bólach nawracających, gdy nie ma objawów alarmowych albo lekarz wykluczył inną przyczynę [8, 9]. Najpierw do lekarza należy się zgłosić przy każdym objawie alarmowym z listy powyżej i przy bólu przez 15 dni w miesiącu z częstym przyjmowaniem leków [7, 8]. W gabinecie na Mokotowie przy napięciowych bólach głowy stosuje się terapię odcinka szyjnego, opisaną w ofercie bólów głowy i szyi.
Najczęstsze pytania
Co jest przyczyną napięciowych bólów głowy?
Dokładna przyczyna nie jest znana [3, 4]. Przypuszcza się, że w bólach epizodycznych główną rolę odgrywają mechanizmy obwodowe, związane z tkliwością mięśni i tkanek wokół czaszki, a w bólu przewlekłym nadwrażliwość ośrodkowego układu nerwowego [3, 4]. Z napięciowym bólem głowy wiążą się też lęk i depresja [5], a gorsze rokowanie między innymi z problemami ze snem [15]. Czynniki psychospołeczne, w tym stres, są częścią tego obrazu, ale nie jedyną przyczyną [5].
Czy uciskowy ból głowy to ból napięciowy?
Często tak, ale sam ucisk nie wystarcza do rozpoznania [3]. Napięciowy ból głowy ma charakter uciskający lub ściskający, jest obustronny, łagodny lub umiarkowany i nie nasila się przy chodzeniu [3]. Uciskowy ból jednostronny, bardzo silny, z wymiotami albo z objawami neurologicznymi wymaga innej diagnostyki, a nagły silny ból głowy jest powodem do wezwania pomocy [3, 8].
Jak leczy się napięciowe bóle głowy?
Najpierw warto sięgnąć po metody bez leków: terapię manualną, suche igłowanie, akupunkturę, techniki relaksacyjne i regularny ruch [9, 10, 12]. Pomaga też picie odpowiedniej ilości wody i dbanie o sen [14, 15]. Jeśli ból bardzo utrudnia funkcjonowanie, o lekach decyduje lekarz; nie należy przyjmować ich zbyt często, bo częste branie leków przeciwbólowych samo może nasilać bóle głowy [7, 9].
Wizyta w gabinecie
Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.
- Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł
- Kolejna wizyta fizjoterapeutyczna45 min220 zł
Powiązane hasła
Źródła
- Stovner LJ, Hagen K, Linde M, i wsp. The global prevalence of headache: an update, with analysis of the influences of methodological factors on prevalence estimates. J Headache Pain. 2022;23(1):34. doi:10.1186/s10194-022-01402-2. PMID: 35410119
- GBD 2016 Headache Collaborators. Global, regional, and national burden of migraine and tension-type headache, 1990-2016: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2016. Lancet Neurol. 2018;17(11):954-976. doi:10.1016/S1474-4422(18)30322-3. PMID: 30353868
- Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS). The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition. Cephalalgia. 2018;38(1):1-211. doi:10.1177/0333102417738202. PMID: 29368949
- Ashina S, Mitsikostas DD, Lee MJ, i wsp. Tension-type headache. Nat Rev Dis Primers. 2021;7(1):24. doi:10.1038/s41572-021-00257-2. PMID: 33767185
- Pan LH, Ling YH, Wang SJ, i wsp. Hallmarks of primary headache: part 2- Tension-type headache. J Headache Pain. 2025;26(1):164. doi:10.1186/s10194-025-02098-w. PMID: 40676501
- Do TP, Heldarskard GF, Kolding LT, i wsp. Myofascial trigger points in migraine and tension-type headache. J Headache Pain. 2018;19(1):84. doi:10.1186/s10194-018-0913-8. PMID: 30203398
- Ashina S, Terwindt GM, Steiner TJ, i wsp. Medication overuse headache. Nat Rev Dis Primers. 2023;9(1):5. doi:10.1038/s41572-022-00415-0. PMID: 36732518
- Do TP, Remmers A, Schytz HW, i wsp. Red and orange flags for secondary headaches in clinical practice: SNNOOP10 list. Neurology. 2019;92(3):134-144. doi:10.1212/WNL.0000000000006697. PMID: 30587518
- Bendtsen L, Evers S, Linde M, i wsp. EFNS guideline on the treatment of tension-type headache - report of an EFNS task force. Eur J Neurol. 2010;17(11):1318-25. doi:10.1111/j.1468-1331.2010.03070.x. PMID: 20482606
- Kamonseki DH, Lopes EP, van der Meer HA, i wsp. Effectiveness of manual therapy in patients with tension-type headache. A systematic review and meta-analysis. Disabil Rehabil. 2022;44(10):1780-1789. doi:10.1080/09638288.2020.1813817. PMID: 32924640
- Varangot-Reille C, Suso-Martí L, Romero-Palau M, i wsp. Effects of Different Therapeutic Exercise Modalities on Migraine or Tension-Type Headache: A Systematic Review and Meta-Analysis with a Replicability Analysis. J Pain. 2022;23(7):1099-1122. doi:10.1016/j.jpain.2021.12.003. PMID: 34929374
- Linde K, Allais G, Brinkhaus B, i wsp. Acupuncture for the prevention of tension-type headache. Cochrane Database Syst Rev. 2016;4(4):CD007587. doi:10.1002/14651858.CD007587.pub2. PMID: 27092807
- Tao QF, Wang XY, Feng SJ, i wsp. Efficacy of acupuncture for tension-type headache prophylaxis: systematic review and meta-analysis with trial sequential analysis. J Neurol. 2023;270(7):3402-3412. doi:10.1007/s00415-023-11695-1. PMID: 37017736
- Spigt M, Weerkamp N, Troost J, van Schayck CP, Knottnerus JA. A randomized trial on the effects of regular water intake in patients with recurrent headaches. Fam Pract. 2012;29(4):370-5. doi:10.1093/fampra/cmr112. PMID: 22113647
- Lyngberg AC, Rasmussen BK, Jørgensen T, i wsp. Prognosis of migraine and tension-type headache: a population-based follow-up study. Neurology. 2005;65(4):580-5. doi:10.1212/01.wnl.0000172918.74999.8a. PMID: 16116119
Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.