Baza wiedzy A-Ż

Baza wiedzy · Kręgosłup i miednica

Bolesne miesiączkowanie

Inne nazwy: dysmenorrhoea, dysmenorrhea, ból menstruacyjny, ból miesiączkowy, bolesna miesiączka, bolesne miesiączki

Bolesne miesiączkowanie (łac. dysmenorrhoea) to kurczowy ból podbrzusza związany z miesiączką. Pierwotne nie ma uchwytnej przyczyny w obrębie miednicy, a wtórne wynika z choroby, na przykład endometriozy, i wymaga leczenia ginekologicznego.

  • Sprawdziła: Agnieszka, fizjoterapeutka
  • Ostatnia weryfikacja merytoryczna:
  • Opublikowano:
  • Sprawdzenie danych bibliograficznych:
  • Źródła: 18
Ilustracja: Kobieta odpoczywa na kanapie, przykładając termofor w dzianinowym pokrowcu do ubranego podbrzusza
Spis treści (10)
  1. Epidemiologia
  2. Przyczyny i mechanizm
  3. Objawy
  4. Rozpoznanie i diagnostyka różnicowa
  5. Kiedy pilnie do lekarza
  6. Postępowanie i co mówią badania
  7. Rokowanie
  8. Kiedy zgłosić się do fizjoterapeuty
  9. Najczęstsze pytania
  10. Źródła

Epidemiologia

Ból menstruacyjny jest bardzo częsty: dotyczy większości miesiączkujących kobiet [1, 2].

Mimo tej skali ból bywa bagatelizowany, i to także przez same pacjentki, które uznają go za normalną część cyklu [2]. Bolesne miesiączkowanie jest często niedoleczone, a uporczywy ból, którym nikt się nie zajmuje, może przejść w ból przewlekły [3]. Nie trzeba go znosić.

Przyczyny i mechanizm

W bolesnym miesiączkowaniu pierwotnym główną rolę przypisuje się prostaglandynom [4]. Szlak cyklooksygenazy wytwarza ich więcej, co nasila skurcze macicy [4]. Skurcze ograniczają przepływ krwi, a produkty metabolizmu beztlenowego pobudzają receptory bólowe [4]. Kobiety z bolesnymi miesiączkami mają wyższe stężenia prostaglandyn, a leki przeciwzapalne działają właśnie przez hamowanie ich wytwarzania [5].

Kobiety z bolesnym miesiączkowaniem są bardziej wrażliwe na eksperymentalne bodźce bólowe, także w fazach cyklu bez miesiączki i poza okolicą, do której zwykle promieniuje ból [2]. Bolesne miesiączkowanie jest też czynnikiem ryzyka fibromialgii [2]. Wzmożoną reaktywność układu nerwowego na ból omawia hasło o sensytyzacji centralnej.

Bolesne miesiączkowanie wtórne wynika z choroby w obrębie miednicy albo innego rozpoznanego schorzenia [6]. U nastolatek jego główną przyczyną jest endometrioza [6]. Ból, obfite krwawienia i problemy z płodnością daje też adenomioza, częsta u kobiet w wieku rozrodczym [7].

Objawy

W bolesnym miesiączkowaniu pierwotnym ból ma charakter kurczowy, dotyczy podbrzusza i zaczyna się w ciągu pierwszych 8-72 godzin miesiączki [8]. Może mu towarzyszyć ból krzyża i zmęczenie [9]. W dniach bólu nastrój, sen i jakość życia są wyraźnie gorsze niż w bezbolesnej fazie cyklu i niż u kobiet bez bólu [2].

Ból menstruacyjny powtarza się cyklicznie, a ostry ból miednicy z definicji nie [10]. Ten drugi jest silny, niezwiązany z cyklem, trwa krócej niż trzy miesiące i ma bardzo szeroką listę możliwych przyczyn [10].

Rozpoznanie i diagnostyka różnicowa

Rozpoznanie pierwotnego bolesnego miesiączkowania opiera się na typowym wywiadzie [4, 6]. Przy takim wywiadzie można zacząć leczenie bez dodatkowych badań [4], a wytyczne SOGC podkreślają, że nie wymaga ono badania ginekologicznego i nie powinno czekać na ostateczne rozpoznanie [3]. Jeśli ból nie słabnie mimo regularnego leczenia przez 3-6 miesięcy, ginekolog szuka przyczyn wtórnych [6].

Wytyczne NICE NG73 (2017, aktualizacja 2024) zalecają podejrzewać endometriozę, gdy występuje co najmniej jeden z objawów [11]:

  • przewlekły ból miednicy [11],
  • ból miesiączkowy, który zaburza codzienne funkcjonowanie i jakość życia [11],
  • głęboki ból w czasie albo po stosunku [11],
  • cykliczne dolegliwości jelitowe, zwłaszcza bolesne wypróżnienia [11],
  • cykliczne dolegliwości ze strony pęcherza, zwłaszcza krew w moczu lub ból przy oddawaniu moczu [11],
  • niepłodność współistniejąca z którymś z powyższych [11].

Przy podejrzeniu endometriozy NICE zaleca przezpochwowe badanie USG, także przy prawidłowym badaniu ginekologicznym, i odradza rozpoznawanie jej na podstawie stężenia CA125 we krwi [11].

Autorzy przeglądu Cochrane o manipulacji kręgosłupa przytaczają hipotezę, że ból ze struktur mięśniowo-szkieletowych, unerwionych przez te same nerwy miednicy, może mieć cykliczny charakter i przypominać ból ginekologiczny [12]. Wśród mniej pilnych przyczyn bólu miednicy przegląd w czasopiśmie American Family Physician wymienia ból mięśniowo-powięziowy dna miednicy [10], czyli rodzaj bólu opisywany w haśle o punkcie spustowym. Ból krzyża, który nie wiąże się z miesiączką, opisuje hasło o niespecyficznym bólu lędźwiowym.

Kiedy pilnie do lekarza

Typowy ból menstruacyjny nie jest stanem nagłym, ale ostry ból podbrzusza może mieć przyczyny wymagające pilnej pomocy: ciążę pozamaciczną, pęknięcie torbieli jajnika, skręt przydatków, zapalenie narządów miednicy mniejszej albo zapalenie wyrostka robaczkowego [10].

  • nagły, bardzo silny ból podbrzusza, gdy możliwa jest ciąża albo miesiączka się spóźnia: SOR tego samego dnia; u kobiet aktywnych seksualnie pierwszym krokiem jest test ciążowy [10],
  • nagły, silny ból podbrzusza poza terminem miesiączki albo inny niż zwykle: lekarz tego samego dnia, bo może chodzić o zapalenie narządów miednicy lub wyrostka, pękniętą torbiel albo skręt przydatków [10, 13],
  • ból miesiączkowy z objawami z listy NICE, na przykład bólem przy stosunku, bolesnym wypróżnianiem albo krwią w moczu w czasie miesiączki: planowa wizyta u ginekologa, bez odkładania jej na kolejne cykle [11],
  • ból, który nie słabnie po 3-6 miesiącach regularnego leczenia: ginekolog w celu szukania przyczyn wtórnych [6],
  • bolesne miesiączki z bardzo obfitym krwawieniem: planowa wizyta u ginekologa, bo taki obraz daje między innymi adenomioza [7].

Postępowanie i co mówią badania

Akupunktura

W gabinecie przy bolesnym miesiączkowaniu stosuje się przede wszystkim akupunkturę. Jednym z punktów stosowanych przy bolesnych miesiączkach jest Sanyinjiao (SP6) na wewnętrznej stronie podudzia, z dala od brzucha. Stymulacja igłą w tym punkcie (w badaniu: elektroakupunktura) szybko zmniejszała ból miesiączkowy w porównaniu z innymi punktami i z brakiem zabiegu [14].

Jak to możliwe? Badania wskazują kilka mechanizmów:

  • u kobiet z pierwotnym bolesnym miesiączkowaniem akupunktura wiązała się z lepszym przepływem krwi w tętnicach macicznych (mniejszym oporem naczyń) i szybszą ulgą w bólu [15],
  • w badaniach na zwierzętach elektroakupunktura zmniejszała aktywność enzymu COX-2, potrzebnego do wytwarzania prostaglandyn, i obniżała poziom prostaglandyny PGF2α, która nasila skurcze macicy; działała w tym podobnie jak leki przeciwzapalne, na przykład ibuprofen [16].

Prostaglandyny to właśnie te substancje, które wywołują bolesne skurcze macicy [4]. Mniej prostaglandyn i lepsze ukrwienie mogą więc sprzyjać rozluźnieniu mięśniówki macicy i mniejszemu bólowi. W porównaniu różnych metod bez leków akupunktura, ćwiczenia i ciepło wypadły najkorzystniej [17].

Inne metody fizjoterapii i co możesz zrobić sama

  • ciepło na podbrzusze, na przykład termofor, zmniejszało ból i mogło działać podobnie jak leki przeciwzapalne, przy mniejszym ryzyku działań niepożądanych [18],
  • regularny ruch: ćwiczenia przez 45-60 minut co najmniej 3 razy w tygodniu mogą wyraźnie zmniejszyć ból [9],
  • terapia manualna okolicy lędźwiowo-miednicznej i przepony, gdy dokucza też ból odcinka lędźwiowego,
  • notuj objawy w kolejnych cyklach, żeby łatwiej było ocenić, czy terapia pomaga.

Leczenie farmakologiczne, jeśli jest potrzebne, dobiera lekarz [3].

Rokowanie

Bolesne miesiączkowanie pierwotne można skutecznie łagodzić, a im wcześniej się nim zająć, tym lepiej [3]. Brak poprawy mimo regularnego leczenia jest wskazaniem do szukania przyczyny wtórnej u ginekologa [4, 6]. Endometriozę traktuje się jako chorobę przewlekłą, która bez leczenia może postępować [6].

Długotrwały, powtarzający się co miesiąc ból ma skutki wykraczające poza dni miesiączki: wiąże się z większą wrażliwością na ból w całym cyklu i częstszą fibromialgią w późniejszym życiu [2]. Dlatego bólu menstruacyjnego nie należy lekceważyć [3].

Kiedy zgłosić się do fizjoterapeuty

Konsultacja fizjoterapeutyczna ma sens, gdy przyczyny ginekologiczne zostały wykluczone albo są leczone, a ból nadal utrudnia pracę, naukę lub trening, zwłaszcza gdy towarzyszy mu ból odcinka lędźwiowego. Najpierw ginekolog przy objawach z listy NICE i przy braku poprawy po leczeniu [6, 11].

Najczęstsze pytania

Czy bolesne miesiączki oznaczają endometriozę?

Nie zawsze. U większości nastolatek ból ma charakter pierwotny, czyli nie wynika z choroby w obrębie miednicy [6]. Endometriozę podejrzewa się, gdy bolesnym miesiączkom towarzyszą inne objawy, na przykład ból przy stosunku, bolesne wypróżnienia albo niepłodność, oraz gdy ból nie ustępuje mimo leczenia [6, 11]. Diagnostykę, w tym USG przezpochwowe, i leczenie prowadzi ginekolog [11].

Jakie choroby powodują bolesne miesiączki?

Bolesne miesiączkowanie wtórne wynika z choroby w obrębie miednicy albo innego rozpoznanego schorzenia [6]. Najczęściej wymienia się endometriozę, która u nastolatek jest jego główną przyczyną [6], oraz adenomiozę, częstą chorobę macicy u kobiet w wieku rozrodczym, dającą ból, obfite krwawienia i problemy z płodnością [7]. Przyczynę ustala ginekolog na podstawie wywiadu, badania i USG miednicy [6].

Kiedy bardzo bolesny okres wymaga wizyty u lekarza?

Wtedy, gdy ból zaburza codzienne funkcjonowanie, bo według wytycznych NICE to jeden z objawów, przy których należy podejrzewać endometriozę [11]. Wizyta u ginekologa jest też potrzebna, gdy leczenie przez 3-6 miesięcy nie przynosi poprawy [6]. Nagły, bardzo silny ból podbrzusza, zwłaszcza przy możliwej ciąży, wymaga pilnej oceny na SOR [10].

Wizyta w gabinecie

Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.

  • Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł
  • Kolejna wizyta fizjoterapeutyczna45 min220 zł

Rezerwacja wizyty (otwiera się w nowej karcie)powered by Booksy

Powiązane hasła

Źródła

  1. de Arruda GT, Barbosa-Silva J, Driusso P, i wsp. Worldwide prevalence of dysmenorrhea: a systematic review and meta-analysis across 70 countries. Pain. 2026;167(1):41-55. doi:10.1097/j.pain.0000000000003768. PMID: 41031966
  2. Iacovides S, Avidon I, Baker FC. What we know about primary dysmenorrhea today: a critical review. Hum Reprod Update. 2015;21(6):762-778. doi:10.1093/humupd/dmv039. PMID: 26346058
  3. Burnett M. Guideline No. 345: Primary Dysmenorrhea. J Obstet Gynaecol Can. 2025;47(5):102840. doi:10.1016/j.jogc.2025.102840. PMID: 40216328
  4. Ferries-Rowe E, Corey E, Archer JS. Primary Dysmenorrhea: Diagnosis and Therapy. Obstet Gynecol. 2020;136(5):1047-1058. doi:10.1097/AOG.0000000000004096. PMID: 33030880
  5. Marjoribanks J, Ayeleke RO, Farquhar C, i wsp. Nonsteroidal anti-inflammatory drugs for dysmenorrhoea. Cochrane Database Syst Rev. 2015;2015(7):CD001751. doi:10.1002/14651858.CD001751.pub3. PMID: 26224322
  6. American College of Obstetricians and Gynecologists. ACOG Committee Opinion No. 760: Dysmenorrhea and Endometriosis in the Adolescent. Obstet Gynecol. 2018;132(6):e249-e258. doi:10.1097/AOG.0000000000002978. PMID: 30461694
  7. Dason ES, Maxim M, Sanders A, i wsp. Guideline No. 437: Diagnosis and Management of Adenomyosis. J Obstet Gynaecol Can. 2023;45(6):417-429.e1. doi:10.1016/j.jogc.2023.04.008. PMID: 37244746
  8. Smith CA, Armour M, Zhu X, i wsp. Acupuncture for dysmenorrhoea. Cochrane Database Syst Rev. 2016;4(4):CD007854. doi:10.1002/14651858.CD007854.pub3. PMID: 27087494
  9. Armour M, Ee CC, Naidoo D, i wsp. Exercise for dysmenorrhoea. Cochrane Database Syst Rev. 2019;9(9):CD004142. doi:10.1002/14651858.CD004142.pub4. PMID: 31538328
  10. Frasca DJ, Jarrio CE, Perdue J. Evaluation of Acute Pelvic Pain in Women. Am Fam Physician. 2023;108(2):175-180. PMID: 37590858
  11. National Institute for Health and Care Excellence. Endometriosis: diagnosis and management (NG73). 2017, aktualizacja 2024. https://www.nice.org.uk/guidance/ng73
  12. Proctor ML, Hing W, Johnson TC, i wsp. Spinal manipulation for primary and secondary dysmenorrhoea (tytuł w Crossref: Spinal manipulation for dysmenorrhoea). Cochrane Database Syst Rev. 2006;2006(3):CD002119. doi:10.1002/14651858.CD002119.pub3. PMID: 16855988
  13. Kruszka PS, Kruszka SJ. Evaluation of acute pelvic pain in women. Am Fam Physician. 2010;82(2):141-147. PMID: 20642266
  14. Ma YX, Ma LX, Liu XL, i wsp. A comparative study on the immediate effects of electroacupuncture at Sanyinjiao (SP6), Xuanzhong (GB39) and a non-meridian point, on menstrual pain and uterine arterial blood flow, in primary dysmenorrhea patients. Pain Med. 2010;11(10):1564-75. doi:10.1111/j.1526-4637.2010.00949.x. PMID: 21199306
  15. Guo X, Ma X. Effects of Acupuncture on Uterine Hemodynamics and Early-Phase Pain Relief in Primary Dysmenorrhea: A Retrospective Cohort Study. J Pain Res. 2026;19:604695. doi:10.2147/JPR.S604695. PMID: 42046791
  16. Xue X, Wang S, Li J, i wsp. Electroacupuncture and Parecoxib Reduce Inflammatory Injury in a Primary Dysmenorrhea Rat Model: Investigating the Role of the COX-2/NF-κB/NLRP3 Pathway. J Pain Res. 2025;18:3573-3592. doi:10.2147/JPR.S512243. PMID: 40687333
  17. Li X, Hao X, Liu JH, i wsp. Efficacy of non-pharmacological interventions for primary dysmenorrhoea: a systematic review and Bayesian network meta-analysis. BMJ Evid Based Med. 2024;29(3):162-170. doi:10.1136/bmjebm-2023-112434. PMID: 38242565
  18. Yuan D, Liu Y, Chen Z, i wsp. Heat therapy for primary dysmenorrhea: a systematic review and meta-analysis. Front Med (Lausanne). 2025;12:1730505. doi:10.3389/fmed.2025.1730505. PMID: 41657584

Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.

Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.

Rezerwacja wizyty (otwiera się w nowej karcie) Zadzwoń