Dolegliwości · 9 min czytania
Ból łokcia: łokieć tenisisty, golfisty i inne przyczyny
Ból łokcia po zewnętrznej lub wewnętrznej stronie: możliwe przyczyny, rola obciążenia i fizjoterapii. Kiedy zgłosić się do lekarza.
Opublikowano

W skrócie
- Ból po zewnętrznej stronie łokcia przy chwytaniu i podnoszeniu kubka często bywa łokciem tenisisty; w fińskim badaniu miało go 1,3% osób w wieku 30-64 lat [1].
- Ból po wewnętrznej stronie przy zginaniu nadgarstka i ściskaniu to łokieć golfisty; drętwienie małego palca wskazuje raczej na nerw łokciowy.
- Miękki obrzęk na czubku łokcia to często zapalenie kaletki; gorący i czerwony wymaga lekarza.
- W gabinecie podstawą są terapia manualna, suche igłowanie, akupunktura i pinoterapia; suche igłowanie w metaanalizie badań zmniejszało ból w łokciu tenisisty [8].
- Zastrzyk sterydowy daje szybką ulgę, ale w badaniach łokcia tenisisty wiązał się z częstszymi nawrotami [3, 4]; w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach zaburzał wytwarzanie i ułożenie kolagenu w ścięgnie [9].
Spis treści (8)
Częstą przyczyną bólu łokcia u dorosłych jest przeciążenie ścięgien mięśni przedramienia: po zewnętrznej stronie to łokieć tenisisty, po wewnętrznej łokieć golfisty [1]. W łokciu tenisisty suche igłowanie w metaanalizie badań zmniejszało ból i ograniczenie funkcji w krótkim okresie po leczeniu [8]. Ból po urazie, obrzęk z gorączką albo nagły ból z przodu łokcia przy dźwiganiu wymagają lekarza.
Ból łokcia: przyczyny według miejsca bólu
Po zewnętrznej stronie: łokieć tenisisty
Ból w okolicy wyczuwalnego kostnego guzka po zewnętrznej stronie łokcia, nasilający się przy chwytaniu, podnoszeniu czajnika, pracy z myszą czy wkręcaniu śrub. W fińskim badaniu populacyjnym łokieć tenisisty miało 1,3% osób w wieku 30-64 lat, najczęściej w wieku 45-54 lat, a ryzyko zwiększały powtarzalne ruchy połączone z siłą, palenie i otyłość [1].
Sam tenis odpowiada za niewielką część przypadków. Więcej o samej chorobie w haśle łokieć tenisisty, a o przeciążeniach ścięgien ogólnie w haśle tendinopatia.
Po wewnętrznej stronie: łokieć golfisty i nerw łokciowy
Ból po wewnętrznej stronie łokcia, nasilający się przy zginaniu nadgarstka, ściskaniu i obracaniu przedramienia, to łokieć golfisty. Zdarza się rzadziej niż tenisisty, u 0,4% dorosłych [1], a leczenie zachowawcze zaczyna się od zmiany aktywności, a po złagodzeniu bólu obejmuje ćwiczenia mięśni zginaczy [5]. Opisuje go hasło łokieć golfisty.
Jeśli do bólu po wewnętrznej stronie dochodzi drętwienie małego palca i połowy serdecznego, prawdopodobny jest ucisk nerwu łokciowego, drugiej najczęstszej neuropatii uciskowej [7]. O drętwieniu dłoni piszę osobno we wpisie drętwienie i mrowienie dłoni.
Z tyłu łokcia: kaletka i ścięgno trójgłowego
Miękki, czasem duży obrzęk na czubku łokcia, pojawiający się po długim opieraniu łokci o biurko, to zapalenie kaletki łokciowej, potocznie „łokieć studenta”. Zwykle nie boli bardzo i nie ogranicza ruchu. Jeśli jest gorący, czerwony i bolesny, może być zakażony. Ból z tyłu łokcia przy prostowaniu ręki pod obciążeniem, na przykład przy pompkach, bywa przeciążeniem ścięgna mięśnia trójgłowego.
Z przodu łokcia i w samym stawie
Nagły ból z przodu łokcia przy dźwiganiu ciężaru, czasem z trzaskiem i siniakiem, może oznaczać uszkodzenie ścięgna mięśnia dwugłowego i wymaga szybkiej oceny ortopedycznej. Ból w głębi stawu z ograniczeniem wyprostu, trzaskami i blokowaniem może pojawiać się przy zmianach zwyrodnieniowych albo po urazach.
Ból promieniujący z szyi
Ból łokcia może też pochodzić z odcinka szyjnego. W przeglądzie dotyczącym łokcia tenisisty ból szyi wymieniono wśród czynników, które mogą mieć znaczenie dla rokowania [2], dlatego sprawdzam też szyję.
Kiedy do lekarza
Przy tych objawach nie czekaj na fizjoterapię, tylko zgłoś się do lekarza, a przy niektórych od razu na SOR:
- ból po upadku albo uderzeniu, obrzęk, zniekształcenie łokcia, niemożność wyprostowania ręki: SOR,
- nagły ból z przodu łokcia przy dźwiganiu, trzask, siniak na przedramieniu, zmiana kształtu mięśnia ramienia: ortopeda w ciągu kilku dni,
- gorący, czerwony, bolesny obrzęk na czubku łokcia albo gorączka: lekarz tego samego dnia,
- drętwienie palców, słabnący chwyt, zanik mięśni dłoni: lekarz w ciągu kilku dni,
- ból i obrzęk kilku stawów, sztywność poranna ponad godzinę: lekarz rodzinny,
- ból łokcia z bólem w klatce piersiowej albo dusznością: numer alarmowy 112.
Co robić, gdy boli łokieć
Przy przeciążeniu bez objawów alarmowych:
- Zmniejsz na kilka tygodni czynności, które wyraźnie prowokują ból: dźwiganie z wyprostowaną ręką, mocne chwytanie, długą pracę z myszą bez przerw. Nie unieruchamiaj ręki całkowicie.
- Podnoś przedmioty dłonią zwróconą do góry, blisko ciała, zamiast chwytu z góry z wyprostowanym łokciem.
- Przy pracy przy komputerze trzymaj mysz blisko, przedramię oparte, nadgarstek w linii z przedramieniem.
- Nie opieraj się łokciami o twardy blat przy kaletce.
- Chłód na świeży ból po wysiłku, ciepło na sztywność; szczegóły we wpisie ciepło czy zimno na ból.
Opaska na przedramię tuż poniżej łokcia u części osób zmniejsza ból przy chwytaniu. Nie leczy, ale może ułatwić pracę w gorszym okresie.
Ból łokcia a dobór obciążenia
Lokalizacja bólu i czynność, która go wywołuje, pomagają zaplanować badanie. Ból przy chwycie, ograniczenie prostowania i drętwienie palców nie są tym samym problemem. Dlatego jeden zestaw ćwiczeń na zewnętrzną i wewnętrzną stronę łokcia naraz nie ma sensu.
Opisz pracę ręką: używane narzędzia, powtarzalne ruchy, ciężar przedmiotów i zmianę ilości treningu. Zwróć uwagę na reakcję także po zakończeniu zadania. Plan terapii powinien uwzględniać to obciążenie poza samą wizytą.
Po ocenie przyczyny można dobrać cel i formę pracy: zmniejszenie bólu, zakres ruchu lub powrót do określonego zadania. Nie ma jednego terminu, po którym każdy powinien zacząć ćwiczyć z ciężarem. Utrzymywanie się ograniczeń albo nowe zaburzenia czucia wymagają ponownego sprawdzenia problemu.
Co mówią badania o leczeniu
Najwięcej badań dotyczy łokcia tenisisty. W badaniu z 2006 roku fizjoterapia łącząca mobilizację łokcia z ćwiczeniami była lepsza od czekania w pierwszych sześciu tygodniach, a po roku większość osób w obu grupach czuła się dobrze [3]. W metaanalizie 7 badań (320 osób) suche igłowanie punktów spustowych zmniejszało ból i ograniczenie funkcji w porównaniu z grupami porównawczymi, najwyraźniej w krótkim okresie [8].
Zastrzyk sterydowy dawał szybką ulgę, ale później częste nawroty [3], a w innym badaniu wiązał się z gorszymi wynikami po roku niż zastrzyk pozorowany [4]. W przeglądzie systematycznym 50 badań, w większości na zwierzętach i na komórkach ścięgien, miejscowo podany steryd zmniejszał wytwarzanie kolagenu i namnażanie komórek ścięgna, włókna kolagenu układały się mniej regularnie, a ścięgno miało gorsze właściwości mechaniczne [9]. Decyzję o zastrzyku podejmuje lekarz, ale warto znać te dane.
Łokieć tenisisty ma bardzo różny przebieg: u części osób mija szybko po prostych radach, u innych utrzymuje się długo mimo leczenia [2]. Dlatego plan warto dopasować do konkretnej osoby.
Jak pomaga fizjoterapia przy bólu łokcia
Zaczynam od wywiadu. Najważniejszy jest dla mnie ból znamionowy: gdzie dokładnie boli, przy jakiej czynności ból się pojawia, co go nasila i co łagodzi. Sprawdzam też nadgarstek, bark i szyję, bo ból łokcia bywa promieniujący. Jeśli coś wskazuje na uszkodzenie ścięgna, zakażenie albo ucisk nerwu, kieruję do lekarza.
Podstawą terapii są terapia manualna łokcia i przedramienia, suche igłowanie, akupunktura i pinoterapia. Metody dobieram po wywiadzie i badaniu, a ich celem jest zmniejszenie bólu, żeby chwytanie i praca ręką były mniej bolesne. Czasem dokładam kinezjotaping na czas powrotu do pracy.
Na wizycie rzadko ćwiczymy. Ćwiczenia do domu zadaję czasem, gdy mają sens w Twojej sytuacji, bo bez nich powrót do sprawności może trwać dłużej [6]. Omawiamy też, jak zmniejszyć przeciążenie w pracy i w treningu.
Najczęstsze pytania
Dlaczego boli łokieć przy prostowaniu ręki?
Ból po zewnętrznej stronie przy prostowaniu ręki z ciężarem, na przykład przy podnoszeniu torby, często wynika z przeciążenia ścięgien prostowników nadgarstka. Ból z tyłu łokcia przy pełnym wyproście może pochodzić z kaletki albo ścięgna mięśnia trójgłowego. Jeśli łokcia nie da się w pełni wyprostować po urazie albo staw się blokuje, potrzebna jest ocena lekarza.
Czy łokieć tenisisty przejdzie sam?
U wielu osób tak: w badaniu z 2006 roku po roku większość osób czuła się dobrze także bez leczenia, choć fizjoterapia przyspieszała poprawę w pierwszych tygodniach [3]. U części osób ból utrzymuje się jednak wiele miesięcy [2]. Osoby po fizjoterapii w tym badaniu rzadziej sięgały po dodatkowe leczenie [3].
Co to jest narośl na łokciu?
Często to powiększona kaletka na czubku łokcia, wypełniona płynem, która może pojawić się po długim opieraniu łokcia albo uderzeniu. Pilnej oceny wymaga, gdy jest gorąca, czerwona, bolesna albo towarzyszy jej gorączka. Twarde guzki wokół łokcia u osób z chorobami stawów też warto pokazać lekarzowi.
Czy opaska na łokieć pomaga?
Opaska zakładana na przedramię tuż poniżej łokcia u części osób zmniejsza ból przy chwytaniu i podnoszeniu. Traktuj ją jako pomoc w codziennych czynnościach w okresie bólu, a nie leczenie. Równolegle warto zmniejszyć przeciążenie ręki. Jeśli opaska nasila drętwienie palców, zdejmij ją.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Każdy ból wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Wizyta w gabinecie
Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.
- Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł
Źródła
- Shiri R, Viikari-Juntura E, Varonen H, Heliövaara M. Prevalence and determinants of lateral and medial epicondylitis: a population study. Am J Epidemiol. 2006;164(11):1065-1074. doi:10.1093/aje/kwj325. PMID: 16968862
- Coombes BK, Bisset L, Vicenzino B. Management of Lateral Elbow Tendinopathy: One Size Does Not Fit All. J Orthop Sports Phys Ther. 2015;45(11):938-949. doi:10.2519/jospt.2015.5841. PMID: 26381484
- Bisset L, Beller E, Jull G, i wsp. Mobilisation with movement and exercise, corticosteroid injection, or wait and see for tennis elbow: randomised trial. BMJ. 2006;333(7575):939. doi:10.1136/bmj.38961.584653.AE. PMID: 17012266
- Coombes BK, Bisset L, Brooks P, Khan A, Vicenzino B. Effect of corticosteroid injection, physiotherapy, or both on clinical outcomes in patients with unilateral lateral epicondylalgia: a randomized controlled trial. JAMA. 2013;309(5):461-469. doi:10.1001/jama.2013.129. PMID: 23385272
- Amin NH, Kumar NS, Schickendantz MS. Medial epicondylitis: evaluation and management. J Am Acad Orthop Surg. 2015;23(6):348-355. doi:10.5435/JAAOS-D-14-00145. PMID: 26001427
- Karanasios S, Korakakis V, Whiteley R, i wsp. Exercise interventions in lateral elbow tendinopathy have better outcomes than passive interventions, but the effects are small: a systematic review and meta-analysis of 2123 subjects in 30 trials. Br J Sports Med. 2021;55(9):477-485. doi:10.1136/bjsports-2020-102525. PMID: 33148599
- Caliandro P, La Torre G, Padua R, Giannini F, Padua L. Treatment for ulnar neuropathy at the elbow. Cochrane Database Syst Rev. 2016;11:CD006839. doi:10.1002/14651858.CD006839.pub4. PMID: 27845501
- Navarro-Santana MJ, Sanchez-Infante J, Gómez-Chiguano GF, i wsp. Effects of trigger point dry needling on lateral epicondylalgia of musculoskeletal origin: a systematic review and meta-analysis. Clin Rehabil. 2020;34(11):1327-1340. doi:10.1177/0269215520937468. PMID: 32576044
- Dean BJF, Lostis E, Oakley T, Rombach I, Morrey ME, Carr AJ. The risks and benefits of glucocorticoid treatment for tendinopathy: a systematic review of the effects of local glucocorticoid on tendon. Semin Arthritis Rheum. 2014;43(4):570-576. doi:10.1016/j.semarthrit.2013.08.006. PMID: 24074644
