Baza wiedzy · Bark, łokieć i ręka
Mięsień nadgrzebieniowy
Inne nazwy: supraspinatus, musculus supraspinatus, ścięgno mięśnia nadgrzebieniowego, nadgrzebieniowy
Mięsień nadgrzebieniowy (łac. supraspinatus) to najwyżej położony z czterech mięśni stożka rotatorów. Leży nad grzebieniem łopatki, a jego ścięgno przechodzi pod wyrostkiem barkowym do kości ramiennej. Unosi rękę w bok i stabilizuje bark, a jego ścięgno uszkadza się najczęściej w całym stożku.
Budowa
Mięsień nadgrzebieniowy leży w dole nadgrzebieniowym łopatki, czyli w zagłębieniu powyżej grzebienia łopatki [1]. Jego ścięgno biegnie na zewnątrz, pod wyrostkiem barkowym i nad głową kości ramiennej, łączy się z torebką stawu ramiennego i przyczepia do guzka większego kości ramiennej [1].
Badania anatomiczne pokazały, że mięsień ma dwie części: przednią i tylną [1]. Część przednia jest większa i ma grube, okrągłe ścięgno, a tylna jest płaska i szeroka [1]. Według obliczeń autorów ścięgno części przedniej przenosi nawet prawie trzykrotnie większe naprężenie niż ścięgno części tylnej [1].
Razem z mięśniem podgrzebieniowym, obłym mniejszym i podłopatkowym mięsień nadgrzebieniowy tworzy stożek rotatorów [1]. Opisuje go osobne hasło stożek rotatorów.
Unerwienie i unaczynienie
Mięsień nadgrzebieniowy unerwia nerw nadłopatkowy z korzeni C5 i C6, gałąź pnia górnego splotu ramiennego [1]. Krew doprowadzają tętnica nadłopatkowa i tętnica grzbietowa łopatki [1].
Funkcja
Mięsień nadgrzebieniowy razem z mięśniem naramiennym odwodzi ramię, czyli unosi rękę w bok [1]. Pracuje zarówno przy rozpoczęciu ruchu, jak i w dalszym jego zakresie [1]. W niewielkim stopniu pomaga też obracać ramię na zewnątrz [1].
Równie ważna jest jego rola stabilizująca. Razem z pozostałymi mięśniami stożka rotatorów utrzymuje głowę kości ramiennej w płytkiej panewce łopatki podczas ruchów, a razem z mięśniem naramiennym nie pozwala jej przesuwać się w dół [1].
Ponieważ ścięgno przechodzi w wąskiej przestrzeni pod wyrostkiem barkowym, mięsień nadgrzebieniowy ma znaczenie przy bólu przy unoszeniu ręki. O tej okolicy mowa w hasłach zespół bólu podbarkowego i kaletka podbarkowa.
Znaczenie kliniczne
Ścięgno mięśnia nadgrzebieniowego
Mięsień nadgrzebieniowy jest najczęściej uszkadzanym mięśniem stożka rotatorów [1]. Jeśli przednia część mięśnia jest zachowana, unoszenie ręki powyżej 90 stopni może być mniej ograniczone niż wtedy, gdy uszkodzenie obejmuje właśnie część przednią [1].
Zmiany w ścięgnach stożka rotatorów są częste także u osób bez bólu. W badaniu USG 664 mieszkańców jednej wsi pełne przerwanie ścięgna stożka rotatorów stwierdzono u 22% badanych, a częstość rosła z wiekiem [2]. Dwie trzecie tych zmian nie dawało żadnych objawów [2].
Dlatego wynik badania obrazowego zawsze porównuje się z objawami i badaniem barku. Więcej w haśle stożek rotatorów.
Punkty spustowe
W badaniu osób z jednostronnym zespołem bolesnego barku aktywne punkty spustowe najczęściej znajdowano właśnie w mięśniu nadgrzebieniowym, u 67% pacjentów [3]. Rzadziej występowały w mięśniu podgrzebieniowym i podłopatkowym, u 42% [3]. Punkty te odtwarzały ból, który pacjenci znali ze swoich dolegliwości, a im więcej było punktów spustowych, tym większy był ból [3].
To znaczy, że część bólu barku może pochodzić z samego mięśnia, a nie wyłącznie ze ścięgna czy kaletki. Więcej o tym mechanizmie w haśle punkt spustowy.
W gabinecie
W badaniu klinicznym z 50 osobami z bólem podbarkowym dodanie dwóch zabiegów suchego igłowania punktów spustowych do programu ćwiczeń mięśni stożka rotatorów dawało większą poprawę sprawności barku niż same ćwiczenia, utrzymującą się przez rok obserwacji [4].
W gabinecie mięsień nadgrzebieniowy opracowuje się terapią manualną, suchym igłowaniem, akupunkturą albo pinoterapią, a ćwiczenia stożka rotatorów do domu pomagają odbudować siłę i utrzymać efekt.
W gabinecie: terapia manualna, suche igłowanie.
Praktyczne wnioski:
- mięsień nadgrzebieniowy unosi rękę w bok i stabilizuje bark [1],
- zmiany w ścięgnach stożka rotatorów są częste także bez bólu [2],
- przy bolesnym barku punkty spustowe najczęściej występują w mięśniu nadgrzebieniowym [3],
- suche igłowanie razem z ćwiczeniami poprawiało sprawność barku bardziej niż same ćwiczenia [4].
Najczęstsze pytania
Gdzie boli mięsień nadgrzebieniowy?
Ból z mięśnia nadgrzebieniowego i jego ścięgna jest zwykle odczuwany na zewnętrznej stronie barku, czasem nad łopatką albo na ramieniu. Często nasila się przy unoszeniu ręki w bok i sięganiu do góry. O bólu barku przy unoszeniu ręki mowa też w haśle zespół bólu podbarkowego.
Czy uszkodzone ścięgno mięśnia nadgrzebieniowego zawsze boli?
Nie. W badaniu przesiewowym dwie trzecie przerwań ścięgien stożka rotatorów nie dawało żadnych objawów [2]. O tym, czy zmiana widoczna w badaniu odpowiada za ból, decyduje porównanie wyniku z objawami i badaniem barku.
Jak wzmocnić mięsień nadgrzebieniowy?
Pomagają ćwiczenia unoszenia ręki w bok i lekko do przodu z niewielkim obciążeniem, wykonywane powoli i bez bólu, a także ćwiczenia obrotów ramienia z gumą. Zakres i obciążenie warto dobrać w badaniu, zwłaszcza przy świeżym bólu barku.
Wizyta w gabinecie
Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.
- Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł
Powiązane hasła
Źródła
- Jeno SH, Munjal A, Schindler GS. Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Arm Supraspinatus Muscle. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. PMID: 30725887
- Minagawa H, Yamamoto N, Abe H, i wsp. Prevalence of symptomatic and asymptomatic rotator cuff tears in the general population: From mass-screening in one village. J Orthop. 2013;10(1):8-12. doi:10.1016/j.jor.2013.01.008. PMID: 24403741
- Hidalgo-Lozano A, Fernández-de-las-Peñas C, Alonso-Blanco C, i wsp. Muscle trigger points and pressure pain hyperalgesia in the shoulder muscles in patients with unilateral shoulder impingement: a blinded, controlled study. Exp Brain Res. 2010;202(4):915-25. doi:10.1007/s00221-010-2196-4. PMID: 20186400
- Arias-Buría JL, Fernández-de-Las-Peñas C, Palacios-Ceña M, i wsp. Exercises and Dry Needling for Subacromial Pain Syndrome: A Randomized Parallel-Group Trial. J Pain. 2017;18(1):11-18. doi:10.1016/j.jpain.2016.08.013. PMID: 27720812
Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.