Baza wiedzy · Bark, łokieć i ręka
Kaletka podbarkowa
Inne nazwy: bursa subacromialis, bursa subdeltoidea, subacromial bursa, subacromial-subdeltoid bursa, SASD, kaletka podbarkowo-podnaramienna, kaletka podnaramienna
Kaletka podbarkowa (łac. bursa subacromialis, ang. subacromial-subdeltoid bursa) to wyścielony błoną maziową płaski worek między wyrostkiem barkowym i mięśniem naramiennym a ścięgnami stożka rotatorów. Ułatwia ślizg ścięgien przy unoszeniu ręki; jej pogrubienie w USG bywa też u osób bez bólu.

Budowa
Kaletka podbarkowa jest główną kaletką barku, a według części autorów największą kaletką w ciele człowieka [1, 2]. Leży pod wyrostkiem barkowym, więzadłem kruczo-barkowym i mięśniem naramiennym, a powierzchownie w stosunku do ścięgna mięśnia nadgrzebieniowego [3]. Od strony przyśrodkowej sięga do przestrzeni pod wyrostkiem kruczym, a bocznie do okolicy nad bruzdą międzyguzkową kości ramiennej [3]. Dolna granica leży między guzkiem większym kości ramiennej a guzowatością naramienną [3].
W piśmiennictwie funkcjonuje też nazwa kaletki podbarkowo-podnaramiennej (ang. subacromial-subdeltoid bursa, SASD) [3]. Przegląd badań anatomicznych opisuje ją jako strukturę stałą, z boczną częścią podnaramienną i zmienną częścią podkruczą [1]. Kaletka zwykle łączy się bezpośrednio z kaletką podkruczą, ale nie z zachyłkiem podłopatkowym, który jest przedłużeniem jamy stawu ramiennego [3]. W zdrowym barku kaletka i staw ramienny to więc dwie osobne przestrzenie, oddzielone ścięgnami stożka rotatorów [3].
Ścianę kaletki tworzy warstwa komórek błony maziowej, podparta tkanką łączną włóknistą i tłuszczową [4]. Wokół stawu ramiennego opisano też inne kaletki, czyli kaletki stawu ramiennego w szerszym znaczeniu: kruczo-ramienną, podkruczą i podścięgnową mięśnia podłopatkowego [1]. Ich położenie, stałość i połączenia są jednak zmienne i słabo zbadane [1].
Unerwienie i unaczynienie
Kaletkę unerwiają gałęzie stawowe nerwu nadłopatkowego, nerwu piersiowego bocznego i nerwu pachowego [4, 5]. Przegląd 30 prac anatomicznych wykazał, że to w kaletce podbarkowej zakończenia nerwowe odbierające bodźce bólowe (nocyceptory) mają największą gęstość spośród badanych struktur barku [5]. Włókna nerwowe leżą głównie w warstwie podbłonowej, blisko naczyń krwionośnych [2]. Oprócz wolnych zakończeń nerwowych kaletka zawiera ciałka czuciowe (m.in. Paciniego), które przypuszczalnie uczestniczą w czuciu położenia barku [4].
Kaletka jest dobrze ukrwiona: gęstość naczyń w jej ścianie wynosi 1,8-3,4% zależnie od tego, czy bada się jej dno, czy strop [2]. Szczegółowe źródła unaczynienia opisuje jednak według przeglądu z 2017 roku tylko jedno badanie anatomiczne, więc wiedza o tętnicach zaopatrujących kaletkę jest ograniczona [1].
Funkcja
Podstawową funkcją kaletki jest zmniejszanie tarcia [1, 2]. Wydziela płyn maziowy, dzięki któremu ścięgna stożka rotatorów przesuwają się gładko pod wyrostkiem barkowym i mięśniem naramiennym przy unoszeniu i obracaniu ręki [2, 4].
Przez lata uważano ją głównie za tkankę zmniejszającą tarcie [2]. Nowsze badania pokazują, że komórki kaletki wydzielają cytokiny zapalne i czynniki wzrostu, a wśród nich są mezenchymalne komórki macierzyste zdolne do różnicowania w kierunku tkanki ścięgna [2, 4]. Przypuszcza się, że kaletka może w ten sposób zarówno podtrzymywać ból i stan zapalny, jak i wspierać gojenie sąsiednich ścięgien stożka rotatorów [2, 4]. Na ile to drugie działanie ma znaczenie u człowieka, nie wiadomo: dowody pochodzą głównie z badań obserwacyjnych i doświadczalnych [4].
Znaczenie kliniczne
Zapalenie kaletki
Zapalenie kaletki podbarkowej może wynikać z powtarzanego przeciążenia, urazu, zwapnień w sąsiedztwie, zakażenia, chorób autoimmunologicznych, a także z nieprawidłowo podanej szczepionki [2]. W przeglądzie 56 prac o dolegliwościach barku po szczepieniu zapalenie kaletki było jednym z rozpoznań, obok zamrożonego barku i uszkodzeń stożka rotatorów; większość chorych wracała do zdrowia po leczeniu zachowawczym [6]. W tkankach bolesnej kaletki opisuje się stan zapalny, martwicę, przerost i obrzęk, które korelowały z bólem [2].
Holenderskie wytyczne ortopedyczne z 2014 roku zaliczają zapalenie kaletki, obok tendinopatii ścięgna nadgrzebieniowego i częściowych przedarć ścięgien, do zespołu bolesnego barku [7]. Za główne źródła bólu w tym zespole uważa się ścięgno mięśnia nadgrzebieniowego i kaletkę, ale jest to teoria, a nie wynik pomiarów [8].
Obustronny ból barków u osoby po pięćdziesiątce, z porannym sztywnieniem barków trwającym ponad 45 minut i podwyższonymi wskaźnikami zapalnymi we krwi, nasuwa podejrzenie polimialgii reumatycznej, czyli choroby zapalnej leczonej przez lekarza [9]. Zapalenie kaletki podbarkowo-podnaramiennej w USG należy do kryteriów klasyfikacyjnych tej choroby z 2012 roku [9, 10].
Kaletka w badaniu USG
W USG prawidłowa kaletka ma postać cienkiej, bezechowej albo hipoechogenicznej linii, obrysowanej z obu stron przez dwa jasne (hiperechogeniczne) pasma tłuszczu okołokaletkowego [3]. W badaniu 58 osób z jednostronnym zespołem bólu podbarkowego i nieuszkodzonymi ścięgnami kaletka miała średnio 1,9 mm grubości zarówno w barku bolesnym, jak i w zdrowym [8]. Uwypuklanie się kaletki przy odwodzeniu ręki widziano jednak częściej po stronie bólu (45 wobec 18 barków) [8].
Pogrubienie kaletki nie musi oznaczać choroby [11]. W badaniu USG 51 mężczyzn w wieku 40-70 lat bez dolegliwości barku pogrubioną kaletkę stwierdzono u 78% z nich, a jakąkolwiek nieprawidłowość u 96% [11]. Opis „pogrubiała kaletka podbarkowa” w wyniku USG ocenia się więc zawsze razem z objawami i badaniem klinicznym [8, 11].
Kaletka w leczeniu
Kaletka jest miejscem podawania iniekcji kortykosteroidu przy bólu podbarkowym [12, 13]. Przegląd Cochrane z 2012 roku (5 badań, 290 osób) nie wykazał przewagi iniekcji pod kontrolą USG nad iniekcją według punktów anatomicznych ani nad iniekcją domięśniową w pośladek [12]. Autorzy wnioskowali, że korzyść z kortykosteroidu może wynikać bardziej z działania ogólnoustrojowego niż miejscowego [12]. Nowszy przegląd 4 badań (179 osób) również nie znalazł wyraźnej przewagi iniekcji pod kontrolą USG, przy małych grupach i krótkiej obserwacji [13].
Podczas operacji barku kaletkę często częściowo usuwa się (bursektomia) [2]. Przeglądy z ostatnich lat zalecają oszczędzanie kaletki, gdy to możliwe, ze względu na jej potencjał biologiczny w gojeniu ścięgien [14]. Dowody, że zachowanie kaletki poprawia wynik operacji, pochodzą jednak głównie z badań obserwacyjnych i retrospektywnych, bez badań z randomizacją [4].
Najczęstsze pytania
Co oznacza płyn w kaletce podbarkowej?
Przede wszystkim to sygnał, żeby dokładnie ocenić ścięgna stożka rotatorów: przegląd radiologiczny zalicza płyn w kaletce do pośrednich objawów przedarcia ścięgna [15]. W badaniu 163 chorych operowanych z powodu bólu barku płyn jednocześnie w kaletce i w stawie ramiennym w 21 z 22 przypadków oznaczał przedarcie ścięgna [16]. Sam płyn w kaletce stwierdzono natomiast w 3,4% barków osób bez dolegliwości [16]. Taki wynik powinien skłonić do dokładnej oceny ścięgna mięśnia nadgrzebieniowego [16].
Czy kaletka podbarkowa i podnaramienna to ta sama struktura?
Zwykle tak. U większości osób kaletka podbarkowa i podnaramienna tworzą jedną ciągłą przestrzeń: od okolicy pod wyrostkiem barkowym i kruczym aż pod mięsień naramienny, do okolicy guzka większego kości ramiennej [1, 3]. Dlatego w piśmiennictwie i opisach USG używa się nazwy „kaletka podbarkowo-podnaramienna” (SASD) [3, 15]. Część podkrucza bywa zmienna [1].
Jak leczy się zapalenie kaletki podbarkowej?
Najczęściej zachowawczo, tak jak zespół bolesnego barku: ćwiczeniami, lekami przeciwbólowymi i w razie potrzeby iniekcją kortykosteroidu do kaletki [7, 14]. Leczenie operacyjne rozważa się tylko w wybranych przypadkach [14]. Zapalenie kaletki w przebiegu zakażenia albo polimialgii reumatycznej wymaga leczenia lekarskiego, dlatego ból obu barków z porannym sztywnieniem albo ból z gorączką są powodem do konsultacji lekarskiej [2, 9].
Powiązane hasła
Źródła
- Kennedy MS, Nicholson HD, Woodley SJ. Clinical anatomy of the subacromial and related shoulder bursae: A review of the literature. Clin Anat. 2017;30(2):213-226. doi:10.1002/ca.22823. PMID: 28033656
- Klatte-Schulz F, Thiele K, Scheibel M, i wsp. Subacromial Bursa: A Neglected Tissue Is Gaining More and More Attention in Clinical and Experimental Research. Cells. 2022;11(4):663. doi:10.3390/cells11040663. PMID: 35203311
- Chang KV, Mezian K, Naňka O, i wsp. Ultrasound-guided interventions for painful shoulder: from anatomy to evidence. J Pain Res. 2018;11:2311-2322. doi:10.2147/JPR.S169434. PMID: 30349357
- Wang X, Gu Q, Zhang F, i wsp. The subacromial bursa in rotator cuff injury: from pathological contributor to regenerative resource? Front Bioeng Biotechnol. 2026;14:1878354. doi:10.3389/fbioe.2026.1878354. PMID: 42516426
- Laumonerie P, Dalmas Y, Tibbo ME, i wsp. Sensory innervation of the human shoulder joint: the three bridges to break. J Shoulder Elbow Surg. 2020;29(12):e499-e507. doi:10.1016/j.jse.2020.07.017. PMID: 32712453
- Wright JO, Wiggins W, Smith MS, i wsp. Shoulder Pain and Dysfunction After Vaccination: A Systematic Review. JBJS Rev. 2023;11(1). doi:10.2106/JBJS.RVW.22.00134. PMID: 36722836
- Diercks R, Bron C, Dorrestijn O, i wsp. Guideline for diagnosis and treatment of subacromial pain syndrome: a multidisciplinary review by the Dutch Orthopaedic Association. Acta Orthop. 2014;85(3):314-22. doi:10.3109/17453674.2014.920991. PMID: 24847788
- Witten A, Clausen MB, Thorborg K, i wsp. Bilateral ultrasonographic findings in patients with unilateral subacromial pain syndrome and intact rotator cuff tendons. J Shoulder Elbow Surg. 2025;34(11):e1017-e1025. doi:10.1016/j.jse.2025.02.020. PMID: 40089008
- Dasgupta B, Cimmino MA, Maradit-Kremers H, i wsp. 2012 provisional classification criteria for polymyalgia rheumatica: a European League Against Rheumatism/American College of Rheumatology collaborative initiative. Ann Rheum Dis. 2012;71(4):484-92. doi:10.1136/annrheumdis-2011-200329. PMID: 22388996
- Terenzi R, Ditto MC, Benucci M, i wsp. Ultrasound-detected bilateral subacromial-subdeltoid bursitis exceeding 3 mm differentiates polymyalgia rheumatica from rotator cuff tendinopathy: a cross-sectional observational study. Rheumatol Int. 2025;45(9):216. doi:10.1007/s00296-025-05971-8. PMID: 40892101
- Girish G, Lobo LG, Jacobson JA, i wsp. Ultrasound of the shoulder: asymptomatic findings in men. AJR Am J Roentgenol. 2011;197(4):W713-9. doi:10.2214/AJR.11.6971. PMID: 21940544
- Bloom JE, Rischin A, Johnston RV, i wsp. Image-guided versus blind glucocorticoid injection for shoulder pain. Cochrane Database Syst Rev. 2012;(8):CD009147. doi:10.1002/14651858.CD009147.pub2. PMID: 22895984
- Adamson NJ, Tsuro M, Adams N. Ultrasound-guided versus landmark-guided subacromial corticosteroid injections for rotator cuff related shoulder pain: A systematic review of randomised controlled trials. Musculoskeletal Care. 2022;20(4):784-795. doi:10.1002/msc.1643. PMID: 35510534
- Lanham NS, Swindell HW, Levine WN. The Subacromial Bursa: Current Concepts Review. JBJS Rev. 2021;9(11). doi:10.2106/JBJS.RVW.21.00110. PMID: 34757977
- Papatheodorou A, Ellinas P, Takis F, i wsp. US of the shoulder: rotator cuff and non-rotator cuff disorders. Radiographics. 2006;26(1):e23. doi:10.1148/rg.e23. PMID: 16352733
- Hollister MS, Mack LA, Patten RM, i wsp. Association of sonographically detected subacromial/subdeltoid bursal effusion and intraarticular fluid with rotator cuff tear. AJR Am J Roentgenol. 1995;165(3):605-8. doi:10.2214/ajr.165.3.7645478. PMID: 7645478
Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.