Baza wiedzy · Ból i układ nerwowy
Ból neuropatyczny
Inne nazwy: neuropathic pain, ból neurogenny, nerwoból, neuralgia, bóle neuralgiczne
Ból neuropatyczny (ang. neuropathic pain) to ból, który jest bezpośrednim skutkiem uszkodzenia albo choroby układu czuciowego, obwodowego lub ośrodkowego. Jego źródłem jest sam nerw albo droga czuciowa, a nie uszkodzony staw, mięsień czy ścięgno.

Spis treści (7)
Definicja i historia pojęcia
Mówiąc najprościej: ból neuropatyczny to ból, który bierze się z uszkodzonego albo chorego nerwu, a nie z bolącego mięśnia czy stawu. Nerw, który powinien tylko przekazywać informację o bólu, sam zaczyna go „wytwarzać” [1, 2].
Obecna definicja pochodzi z 2008 roku: to ból powstający jako bezpośrednia konsekwencja uszkodzenia lub choroby układu czuciowego [1]. Dziś wyróżnia się trzy główne rodzaje bólu [1, 3]:
- ból nocyceptywny: boli uszkodzona albo przeciążona tkanka, na przykład skręcona kostka, naciągnięty mięsień czy stan zapalny stawu; nerwy są zdrowe i tylko przekazują sygnał,
- ból neuropatyczny: boli sam nerw, bo jest uciśnięty, uszkodzony albo chory, na przykład przy rwie kulszowej czy w cukrzycy,
- ból nocyplastyczny: tkanki i nerwy nie są wyraźnie uszkodzone, ale układ nerwowy jest nadwrażliwy i „podkręca” ból, na przykład w fibromialgii.
U jednej osoby rodzaje bólu mogą się łączyć [3]. Nadwrażliwość układu nerwowego opisuje hasło o sensytyzacji centralnej.
Mechanizm
Uszkodzony nerw zmienia swoje działanie. Zmieniają się w nim kanały jonowe, przez które przepływają sygnały, więc włókna nerwowe mogą wysyłać impulsy samoistnie, bez żadnego bodźca [2]. Zaburzona jest też równowaga między pobudzaniem a hamowaniem bólu w układzie nerwowym [2].
Do zmian w nerwie dołącza się często nadwrażliwość neuronów w rdzeniu kręgowym i mózgu [4]. Dlatego ból neuropatyczny bywa silny i nieproporcjonalny do bodźca, a czasem boli nawet lekki dotyk.
Objawy i przyczyny
Ból neuropatyczny opisuje się zwykle jako [1]:
- pieczenie albo uczucie gorąca,
- rażenie prądem, strzelanie, kłucie szpilkami,
- ból od lekkiego dotyku albo zimna,
- drętwienie i mrowienie.
Żadne z tych określeń samo nie przesądza o rozpoznaniu, ale ich połączenie dobrze wskazuje na ból z nerwu [1].
Przyczyny dzieli się według miejsca uszkodzenia [2]:
- nerwy obwodowe w całym ciele: na przykład cukrzyca albo chemioterapia,
- pojedynczy nerw lub korzeń: półpasiec, uraz nerwu, ucisk korzeni w kręgosłupie szyjnym i lędźwiowym,
- układ nerwowy ośrodkowy: udar mózgu, stwardnienie rozsiane, uraz rdzenia kręgowego.
W narządzie ruchu przykładem jest ucisk korzenia nerwowego, czyli radikulopatia, na przykład w rwie barkowej albo przy podrażnieniu korzeni tworzących nerw kulszowy [2]. Ból o cechach neuropatycznych ma mniej więcej co dziesiąty dorosły, częściej kobiety i osoby starsze [5].
Znaczenie kliniczne
Rozpoznanie opiera się na wywiadzie i badaniu [1]. Fizjoterapeuta albo lekarz sprawdza:
- czy w wywiadzie jest coś, co mogło uszkodzić nerw, na przykład cukrzyca, uraz albo ucisk korzenia,
- czy ból zajmuje obszar unerwiany przez dany nerw albo korzeń,
- czy w tym obszarze czucie jest zaburzone, na przykład słabiej czuć dotyk albo zimno [1].
Pomocne są krótkie kwestionariusze, w których zaznacza się, czy ból piecze, razi prądem albo pojawia się przy dotyku; same nie wystarczają jednak do rozpoznania [1]. Czasem lekarz zleca badanie przewodnictwa nerwowego albo rezonans [1].
Leczenie zależy od przyczyny: inaczej postępuje się przy cukrzycy, a inaczej przy ucisku korzenia. Leki dobiera lekarz. W gabinecie fizjoterapii przy bólu z ucisku korzenia stosuje się terapię manualną, techniki przesuwające nerw (neuromobilizację), suche igłowanie i akupunkturę, dobierane po wywiadzie i badaniu.
Kontrowersje i ograniczenia wiedzy
Ból neuropatyczny nie ma jednego charakterystycznego objawu [1]. Nawet potwierdzone uszkodzenie nerwu nie zawsze tłumaczy cały ból: u osoby z chorobą nerwów ból stopy może pochodzić na przykład z rozcięgna podeszwowego [1]. W bólach narządu ruchu rodzaje bólu często się mieszają [3], dlatego ocenia się kilka cech naraz.
Nowe albo zmieniające się objawy są powodem, żeby ponownie poszukać przyczyny bólu [6]; objawy wymagające pilnej oceny lekarskiej opisuje hasło o czerwonych flagach.
Najczęstsze pytania
Czym są bóle neuralgiczne?
Słowo neuralgia pojawia się w nazwach kilku rodzajów bólu neuropatycznego, na przykład neuralgii nerwu trójdzielnego i neuralgii po półpaścu [2]. Neuralgia nerwu trójdzielnego to krótkie, trwające kilka sekund napady silnego bólu na twarzy, wywoływane na przykład dotykiem, myciem zębów czy jedzeniem [2].
Jak opisać ból neuropatyczny na wizycie?
Najwięcej daje dokładny opis. Powiedz, gdzie dokładnie boli i czy ból biegnie pasmem, jaki jest (piecze, razi prądem, kłuje), kiedy się pojawia i co go nasila, a także czy towarzyszy mu drętwienie albo mrowienie [1]. Warto też wspomnieć o cukrzycy, przebytym półpaścu i operacjach, bo to wskazówki, że źródłem może być nerw [1, 2].
Skąd biorą się bóle neuropatyczne kończyn dolnych?
Najczęściej z choroby nerwów w cukrzycy albo z ucisku korzeni nerwowych w kręgosłupie lędźwiowym [2]. W cukrzycy ból i drętwienie zaczynają się zwykle w stopach i powoli przesuwają w górę [1, 2]. Przy ucisku korzenia ból biegnie pasmem wzdłuż nogi, często do stopy [2].
Powiązane hasła
Źródła
- Finnerup NB, Haroutounian S, Kamerman P, i wsp. Neuropathic pain: an updated grading system for research and clinical practice. Pain. 2016;157(8):1599-1606. doi:10.1097/j.pain.0000000000000492. PMID: 27115670
- Colloca L, Ludman T, Bouhassira D, i wsp. Neuropathic pain. Nat Rev Dis Primers. 2017;3:17002. doi:10.1038/nrdp.2017.2. PMID: 28205574
- Shraim MA, Massé-Alarie H, Hodges PW. Methods to discriminate between mechanism-based categories of pain experienced in the musculoskeletal system: a systematic review. Pain. 2021;162(4):1007-1037. doi:10.1097/j.pain.0000000000002113. PMID: 33136983
- Latremoliere A, Woolf CJ. Central sensitization: a generator of pain hypersensitivity by central neural plasticity. J Pain. 2009;10(9):895-926. doi:10.1016/j.jpain.2009.06.012. PMID: 19712899
- van Hecke O, Austin SK, Khan RA, i wsp. Neuropathic pain in the general population: a systematic review of epidemiological studies. Pain. 2014;155(4):654-662. doi:10.1016/j.pain.2013.11.013. PMID: 24291734
- National Institute for Health and Care Excellence. Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management (NG59). 2016, aktualizacja 2026. https://www.nice.org.uk/guidance/ng59
Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.