Baza wiedzy · Bark, łokieć i ręka
Staw łokciowy: budowa i funkcja
Inne nazwy: elbow joint, articulatio cubiti, łokieć, staw ramienno-łokciowy
Staw łokciowy (łac. articulatio cubiti) to połączenie kości ramiennej z dwiema kośćmi przedramienia: łokciową i promieniową. Pozwala zginać i prostować rękę oraz obracać przedramię dłonią w górę i w dół. Choć nie przenosi ciężaru ciała, należy do najbardziej złożonych stawów człowieka.
Budowa
Staw łokciowy składa się z trzech połączeń, które pracują razem [1]:
- stawu ramienno-łokciowego między kością ramienną a łokciową, głównego zawiasu łokcia,
- stawu ramienno-promieniowego między kością ramienną a głową kości promieniowej,
- stawu promieniowo-łokciowego bliższego, w którym głowa kości promieniowej obraca się względem kości łokciowej.
Główną stabilność zapewnia dopasowanie kości: wyrostek łokciowy obejmuje bloczek kości ramiennej jak klucz, a wcięcie bloczkowe kości łokciowej tworzy niemal półokrąg [1]. Wszystkie trzy połączenia mieszczą się we wspólnej torebce stawowej z błoną maziową [1].
Więzadła
Po stronie wewnętrznej łokieć wzmacnia więzadło poboczne łokciowe, które składa się z trzech pasm i chroni staw przed odginaniem przedramienia na zewnątrz [1]. Najmocniejsze jest pasmo przednie [1].
Po stronie zewnętrznej leży kompleks więzadła pobocznego bocznego, do którego należy więzadło obrączkowate [1]. Więzadło obrączkowate otacza szyjkę kości promieniowej i utrzymuje ją przy kości łokciowej [1].
Kaletka łokciowa
Między skórą a wyrostkiem łokciowym leży kaletka wyrostka łokciowego, która zmniejsza tarcie przy pracy mięśnia trójgłowego [1]. Leży płytko pod skórą, dlatego łatwo ją podrażnić [1].
Unerwienie i unaczynienie
Przez okolicę łokcia przechodzi większość nerwów i naczyń kończyny górnej [1]. Główną tętnicą jest tętnica ramienna, która w okolicy łokcia dzieli się na tętnicę promieniową i łokciową [1].
Przez łokieć biegną trzy duże nerwy [1]:
- nerw promieniowy po stronie zewnętrznej, unerwiający między innymi mięsień trójgłowy, ramienno-promieniowy i odwracacz,
- nerw łokciowy po stronie wewnętrznej, w kanale łokciowym,
- nerw pośrodkowy z przodu stawu.
Nerw łokciowy leży w kanale łokciowym tuż pod skórą, dlatego uderzenie w tę okolicę daje charakterystyczne „porażenie prądem” promieniujące do palca serdecznego i małego [1]. O nerwie promieniowym mowa w haśle nerw promieniowy.
Funkcja
Łokieć zginają przede wszystkim mięsień ramienny, mięsień dwugłowy ramienia i mięsień ramienno-promieniowy [1]. Mięsień ramienny jest głównym zginaczem, a mięsień dwugłowy w większym stopniu obraca przedramię dłonią w górę [1]. Prostuje łokieć głównie mięsień trójgłowy ramienia [1].
Wiele mięśni, które zaczynają się przy łokciu, w niewielkim stopniu porusza samym stawem. Pracują głównie jako zginacze i prostowniki nadgarstka i palców, a przy okazji stabilizują łokieć [1]. To dlatego przeciążenie nadgarstka i dłoni tak często daje ból przy łokciu.
Zakres ruchu potrzebny na co dzień
W badaniu ruchu przy 15 codziennych czynnościach większość z nich dało się wykonać przy zgięciu łokcia od 30 do 130 stopni i obrocie przedramienia o 50 stopni w każdą stronę [2]. Sięgnięcie do tyłu głowy wymagało około 140 stopni zgięcia, a zawiązanie buta zaledwie 15 [2].
To ważna wskazówka po urazie albo unieruchomieniu łokcia: nawet niewielka utrata zgięcia albo obrotu może utrudnić jedzenie, ubieranie się czy higienę.
Znaczenie kliniczne
Łokieć tenisisty i łokieć golfisty
Najczęstsze dolegliwości łokcia to przeciążenie przyczepów mięśni przedramienia. W fińskim badaniu populacyjnym ponad 4700 osób w wieku od 30 do 64 lat łokieć tenisisty miało 1,3% badanych, a łokieć golfisty 0,4% [3].
Oba schorzenia były najczęstsze między 45. a 54. rokiem życia i wiązały się z pracą wymagającą siły i powtarzalnych ruchów, paleniem tytoniu, a łokieć golfisty także z otyłością [3].
Opisują je hasła łokieć tenisisty i łokieć golfisty.
Zapalenie kaletki łokciowej
Kaletka wyrostka łokciowego to jedna z najczęściej zajętych kaletek w ciele [1]. Zapalenie powstaje po urazie albo przy długim ucisku, na przykład przy opieraniu się na łokciach [1]. Kaletka może też ulec zakażeniu, które potwierdza się, pobierając płyn z kaletki [1]. Dlatego obrzęk z zaczerwienieniem, ociepleniem i gorączką wymaga oceny lekarskiej.
Zwichnięcie i „łokieć niańki”
Łokieć jest drugim po barku dużym stawem, który najczęściej ulega zwichnięciu [1]. Zwichnięcie wymaga jak najszybszego nastawienia i zdjęcia RTG [1].
U małych dzieci, od 6 miesięcy do 5 lat, częstym urazem jest podwichnięcie głowy kości promieniowej, nazywane łokciem niańki [1]. Powstaje przy nagłym pociągnięciu dziecka za rękę; dziecko trzyma wtedy rękę przy ciele i nie chce nią ruszać [1]. Nastawienie nie wymaga operacji i wykonuje się je ambulatoryjnie [1].
W gabinecie
Przy przeciążeniowym bólu łokcia fizjoterapeuta ocenia też nadgarstek, bark i odcinek szyjny, bo nerwy kończyny górnej biegną od szyi do dłoni. W gabinecie stosuje się terapię manualną, suche igłowanie, akupunkturę i pinoterapię, a ćwiczenia do domu pomagają stopniowo wzmocnić mięśnie przedramienia.
W gabinecie: terapia manualna, suche igłowanie.
Praktyczne wnioski:
- łokieć to trzy połączenia w jednej torebce stawowej [1],
- na co dzień wystarcza zwykle zgięcie od 30 do 130 stopni i umiarkowany obrót przedramienia [2],
- ból łokcia często wiąże się z przeciążeniem mięśni nadgarstka i palców [1, 3],
- kaletka łokciowa może ulec zakażeniu, więc obrzęk z gorączką i zaczerwienieniem to sprawa dla lekarza [1].
Najczęstsze pytania
Dlaczego boli mnie łokieć?
Najczęstszą przyczyną jest przeciążenie przyczepów mięśni przedramienia po zewnętrznej albo wewnętrznej stronie łokcia, związane z pracą wymagającą siły i powtarzalnych ruchów [3]. Ból może też pochodzić z kaletki, nerwu łokciowego albo kręgosłupa szyjnego, dlatego rozstrzyga badanie.
Dlaczego uderzenie w łokieć „kopie prądem”?
Bo w kanale łokciowym, po wewnętrznej stronie łokcia, nerw łokciowy leży tuż pod skórą [1]. Uderzenie w to miejsce podrażnia nerw, a mrowienie promieniuje do palca serdecznego i małego.
Jak długo trwa powrót ruchu po urazie łokcia?
To zależy od urazu i czasu unieruchomienia. Ponieważ do codziennych czynności potrzeba sporego zakresu zgięcia i obrotu [2], po zdjęciu unieruchomienia warto jak najwcześniej, w porozumieniu z lekarzem, zacząć odzyskiwać ruch.
Wizyta w gabinecie
Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.
- Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł
Powiązane hasła
Źródła
- Card RK, Lowe JB, Launico MV. Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Elbow Joint. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025. PMID: 30422543
- Morrey BF, Askew LJ, Chao EY. A biomechanical study of normal functional elbow motion. J Bone Joint Surg Am. 1981;63(6):872-7. PMID: 7240327
- Shiri R, Viikari-Juntura E, Varonen H, i wsp. Prevalence and determinants of lateral and medial epicondylitis: a population study. Am J Epidemiol. 2006;164(11):1065-74. doi:10.1093/aje/kwj325. PMID: 16968862
Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.