Baza wiedzy · Bark, łokieć i ręka
Dłoń: budowa i funkcja
Inne nazwy: hand anatomy, budowa ręki, kości dłoni, anatomia dłoni, kości śródręcza, paliczki
Dłoń to końcowy odcinek kończyny górnej, zbudowany z kości nadgarstka, śródręcza i palców. Każda ręka ma 27 kości, a ich ruchem steruje kilkadziesiąt mięśni w dłoni i przedramieniu. Dzięki tej budowie dłoń potrafi zarówno mocno chwycić, jak i wykonać bardzo precyzyjny ruch.
Budowa
Rękę dzieli się na trzy części: nadgarstek, śródręcze i palce [1]. Kości łączą się ze sobą w kilkunastu stawach, a całość porusza się dzięki mięśniom samej dłoni i przedramienia [1, 2].
Kości
Szkielet ręki tworzą kości nadgarstka, ułożone w dwóch rzędach, kości śródręcza, paliczki palców oraz drobne trzeszczki [1]. Ręka ma 5 kości śródręcza i 14 paliczków [1].
Kość śródręcza numer jeden należy do kciuka, druga do palca wskazującego, trzecia do środkowego, czwarta do serdecznego i piąta do małego [1]. Kciuk ma dwa paliczki, a pozostałe palce po trzy: bliższy, środkowy i dalszy [1].
Przy stawie u podstawy kciuka zawsze występują dwie trzeszczki, które mają znaczenie dla jego ruchu [1]. Pojedyncze trzeszczki przy palcu wskazującym i małym ma około 60% osób [1].
O kościach nadgarstka mowa w osobnym haśle kości nadgarstka.
Stawy
Nadgarstek łączy się z dłonią w stawach nadgarstkowo-śródręcznych [1]. Staw u podstawy kciuka tworzą kość czworoboczna większa i pierwsza kość śródręcza [1]. To on pozwala kciukowi przeciwstawiać się pozostałym palcom.
W palcach są kolejne stawy [1]:
- stawy śródręczno-paliczkowe, czyli „kłykcie”, między kośćmi śródręcza a paliczkami bliższymi,
- stawy międzypaliczkowe bliższe między paliczkami bliższymi a środkowymi,
- stawy międzypaliczkowe dalsze między paliczkami środkowymi a dalszymi.
Kciuk, który ma tylko dwa paliczki, ma jeden staw międzypaliczkowy [1].
Unerwienie i unaczynienie
Dłoń unerwiają trzy nerwy: pośrodkowy, łokciowy i promieniowy [1]:
- nerw pośrodkowy odpowiada za czucie po stronie dłoniowej kciuka, palca wskazującego, środkowego i połowy serdecznego,
- nerw łokciowy zaopatruje połowę palca serdecznego i palec mały,
- nerw promieniowy odpowiada za czucie na pozostałej części grzbietu dłoni.
Dzięki temu po obszarze drętwienia można często ocenić, który nerw jest podrażniony. Krew doprowadzają tętnice promieniowa i łokciowa, które w dłoni tworzą łuki tętnicze [1]. O nerwie promieniowym mowa w haśle nerw promieniowy.
Funkcja
Mięśnie dłoni dzieli się na dwie grupy [2]:
- mięśnie wewnętrzne, które zaczynają się i kończą w obrębie ręki, na kościach nadgarstka i śródręcza,
- mięśnie zewnętrzne, które zaczynają się poza dłonią, najczęściej na przedramieniu, a do palców docierają długimi ścięgnami.
Ścięgno, które przechodzi nad stawem, porusza tym stawem [2]. Dlatego mięśnie przedramienia, których ścięgna biegną przez nadgarstek, zginają i prostują nadgarstek, a przy okazji palce [2].
Do mięśni wewnętrznych należą między innymi krótkie mięśnie kciuka: odwodziciel, zginacz krótki i przeciwstawiacz, tworzące kłąb kciuka, czyli poduszkę u jego podstawy [1]. Po stronie małego palca leżą jego odwodziciel i zginacz krótki [1]. Między kośćmi śródręcza leżą mięśnie międzykostne, które rozsuwają i zsuwają palce [1].
Wiele zginaczy i prostowników palców zaczyna się przy łokciu, na nadkłykciach kości ramiennej [1]. To wyjaśnia, dlaczego przeciążenie dłoni przy chwytaniu może dawać ból łokcia. Więcej w haśle staw łokciowy.
Znaczenie kliniczne
Zwyrodnienie stawów rąk
Zwyrodnienie stawów palców daje charakterystyczne zgrubienia: guzki Heberdena na stawach międzypaliczkowych dalszych i guzki Boucharda na bliższych [1]. Odpowiadają one zwężeniu szpary stawowej i wyroślom kostnym [1].
W badaniu Framingham objawowe zwyrodnienie stawów rąk miało 26% kobiet i 13% mężczyzn w wieku od 71 do 100 lat [3]. Osoby z tą chorobą miały o 10% słabszy chwyt i częściej miały trudności z pisaniem i chwytaniem drobnych przedmiotów [3].
Ucisk nerwu pośrodkowego
Przy długotrwałym ucisku nerwu pośrodkowego, na przykład w zespole cieśni nadgarstka, może dojść do zaniku mięśni kłębu kciuka i trudności z przeciwstawianiem kciuka [1]. Opisuje to hasło zespół cieśni nadgarstka.
Palec trzaskający
Palec trzaskający powstaje, gdy pochewka ścięgna zginacza palca grubieje [1]. Palec zacina się przy zginaniu, a potem odskakuje z charakterystycznym przeskokiem [1]. Częściej dotyczy kobiet niż mężczyzn [1].
Ból po stronie kciuka przy nadgarstku może też wynikać z zapalenia pochewek ścięgien kciuka, opisanego w haśle choroba de Quervaina.
W gabinecie
Przy bólu, drętwieniu albo sztywności dłoni fizjoterapeuta ocenia też nadgarstek, łokieć i odcinek szyjny, bo nerwy ręki biegną od szyi przez całą kończynę. W gabinecie stosuje się terapię manualną, suche igłowanie, akupunkturę i kinezjotaping, a ćwiczenia do domu pomagają utrzymać ruchomość palców i siłę chwytu.
W gabinecie: terapia manualna.
Praktyczne wnioski:
- ręka ma 27 kości, w tym 5 kości śródręcza i 14 paliczków [1],
- wiele mięśni poruszających palcami zaczyna się na przedramieniu [2],
- obszar drętwienia palców pomaga wskazać, który nerw jest podrażniony [1],
- zwyrodnienie stawów rąk jest częste u starszych osób i osłabia chwyt [3].
Najczęstsze pytania
Ile kości ma dłoń?
Każda ręka ma 27 kości: kości nadgarstka, 5 kości śródręcza, 14 paliczków oraz trzeszczki [1].
Dlaczego drętwieją mi palce?
Najczęściej z powodu podrażnienia nerwu pośrodkowego, łokciowego albo promieniowego, na przykład w nadgarstku, przy łokciu albo w odcinku szyjnym. To, które palce drętwieją, podpowiada, który nerw jest zajęty [1]. Przy nagłym drętwieniu ręki z osłabieniem albo zaburzeniami mowy dzwoń pod 112.
Co oznaczają guzki na palcach?
Twarde zgrubienia przy stawach palców to najczęściej guzki Heberdena albo Boucharda, typowe dla zwyrodnienia stawów rąk [1]. Warto je skonsultować, zwłaszcza gdy stawy są obrzęknięte i bolesne.
Wizyta w gabinecie
Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.
- Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł
Powiązane hasła
Źródła
- Arias DG, Black AC, Varacallo MA. Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Hand Bones. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. PMID: 31613464
- Okwumabua E, Sinkler MA, Bordoni B. Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Hand Muscles. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. PMID: 30725914
- Zhang Y, Niu J, Kelly-Hayes M, i wsp. Prevalence of symptomatic hand osteoarthritis and its impact on functional status among the elderly: The Framingham Study. Am J Epidemiol. 2002;156(11):1021-7. doi:10.1093/aje/kwf141. PMID: 12446258
Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.