Baza wiedzy · Szyja i głowa
Mięsień dźwigacz łopatki
Inne nazwy: levator scapulae, musculus levator scapulae, dźwigacz łopatki, zespół dźwigacza łopatki
Mięsień dźwigacz łopatki (łac. levator scapulae) to mięsień biegnący z boku szyi od górnych kręgów szyjnych do górnego kąta łopatki. Unosi łopatkę i pomaga poruszać szyją. Jest jednym z mięśni, w których najczęściej znajduje się punkty spustowe u osób z przewlekłym bólem karku.
Budowa
Mięsień dźwigacz łopatki zaczyna się na wyrostkach poprzecznych czterech pierwszych kręgów szyjnych, od C1 do C4 [1]. Biegnie w dół i do tyłu, a kończy się na przyśrodkowym brzegu łopatki, zwykle między jej górnym kątem a początkiem grzebienia łopatki [1].
Mięsień leży pod dwoma większymi mięśniami: w górnej części przykrywa go mięsień mostkowo-obojczykowo-sutkowy, a w dolnej mięsień czworoboczny [1]. Tworzy część dna trójkąta tylnego szyi, czyli okolicy z boku szyi, przez którą przechodzą między innymi nerwy splotu ramiennego [1]. O mięśniu czworobocznym mowa w haśle mięsień czworoboczny.
Opisywano różne odmiany przyczepów tego mięśnia, ale ich znaczenie kliniczne nie jest pewne [1].
Unerwienie i unaczynienie
Mięsień dźwigacz łopatki unerwia zwykle nerw grzbietowy łopatki, pochodzący z korzeni C4 i C5, który zaopatruje także mięśnie równoległoboczne [1]. Część włókien może dochodzić z nerwów szyjnych C3 i C4 przez splot szyjny [1].
Krew doprowadza głównie tętnica grzbietowa łopatki [1]. Jej początek jest różnie opisywany: najczęściej odchodzi od tętnicy podobojczykowej, a rzadziej od pnia tarczowo-szyjnego [1].
Funkcja
Główne zadanie mięśnia to unoszenie łopatki [1]. Robi to razem z mięśniem czworobocznym i mięśniami równoległobocznymi, na przykład gdy wzruszasz ramionami albo dźwigasz torbę na barku [1].
Poza tym mięsień dźwigacz łopatki [1]:
- razem z innymi mięśniami obraca łopatkę w dół, opuszczając panewkę stawu ramiennego,
- pomaga odchylać głowę do tyłu,
- pomaga skręcać i przechylać szyję w swoją stronę.
Ponieważ łączy kręgosłup szyjny z łopatką, jego napięcie może jednocześnie wpływać na ruchomość szyi i ustawienie łopatki. Łopatka nie ma więzadeł łączących ją z klatką piersiową i jest utrzymywana wyłącznie przez mięśnie, których przyczepia się do niej aż 17 [1].
Znaczenie kliniczne
Zespół dźwigacza łopatki
Najczęstszym problemem związanym z tym mięśniem jest zespół dźwigacza łopatki, czyli tkliwość w okolicy górnego, wewnętrznego kąta łopatki [1]. Choć dobrze opisany, często bywa nierozpoznawany [1]. Objawy zwykle nasilają ruchy, które rozciągają mięsień, na przykład pochylenie głowy w dół i w przeciwną stronę [1]. Wśród metod leczenia, które przynoszą efekt, autorzy wymieniają fizjoterapię [1].
Ból w miejscu przyczepu mięśnia do łopatki wiąże się z zaburzeniami górnego i środkowego odcinka szyjnego kręgosłupa [1]. Dlatego przy bólu w okolicy łopatki fizjoterapeuta ocenia też szyję, a nie wyłącznie samą łopatkę.
Punkty spustowe i ból karku
Mięsień dźwigacz łopatki należy do mięśni najczęściej zajętych przy bólu mięśniowo-powięziowym szyi [1]. Do jego przyczyn należą obciążenia związane z postawą, przeciążenie mięśni i urazy [1].
W badaniu 224 osób z przewlekłym, niespecyficznym bólem szyi aktywne punkty spustowe w mięśniu dźwigaczu łopatki miało 82% badanych [2]. Równie często aktywne punkty spustowe występowały w górnej części mięśnia czworobocznego [2]. Autorzy uznali zespół bólu mięśniowo-powięziowego za częste źródło przewlekłego bólu szyi [2].
Punkt spustowy to nadwrażliwe miejsce w mięśniu, które boli przy ucisku i może promieniować bólem do sąsiednich okolic [1]. Więcej w haśle punkt spustowy.
Trzaskająca łopatka
Bolesne trzeszczenie przy ruchach łopatki, nazywane zespołem trzaskającej łopatki, wynika najczęściej z przewlekłego przeciążenia albo nierównowagi mięśni wokół łopatki [1]. Leczenie jest zwykle zachowawcze i przynosi powodzenie u około 80% osób [1].
W gabinecie
W badaniu klinicznym ze 130 osobami z przewlekłym bólem szyi i aktywnymi punktami spustowymi w mięśniach szyi suche igłowanie razem z rozciąganiem dawało lepsze wyniki niż samo rozciąganie we wszystkich mierzonych parametrach, także po 6 miesiącach [3].
W gabinecie napięty mięsień dźwigacz łopatki opracowuje się terapią manualną, suchym igłowaniem, akupunkturą albo pinoterapią. Ćwiczenia do domu, takie jak delikatne rozciąganie i ćwiczenia łopatek, pomagają utrzymać efekt.
W gabinecie: ból głowy i szyi, suche igłowanie.
Praktyczne wnioski:
- ból przy górnym kącie łopatki często pochodzi z mięśnia dźwigacza łopatki [1],
- punkty spustowe w tym mięśniu ma większość osób z przewlekłym bólem karku [2],
- suche igłowanie z rozciąganiem zmniejszało ból szyi bardziej niż samo rozciąganie [3],
- przy bólu w okolicy łopatki warto ocenić także kręgosłup szyjny [1].
Najczęstsze pytania
Gdzie boli mięsień dźwigacz łopatki?
Najczęściej w okolicy górnego, wewnętrznego kąta łopatki i z boku karku [1]. Ból często nasila się przy pochylaniu głowy i skręcie szyi, dlatego wiele osób odczuwa go jako sztywny kark, który nie pozwala obejrzeć się przez ramię.
Jak rozciągnąć mięsień dźwigacz łopatki?
Usiądź prosto i chwyć się ręką za krawędź krzesła po stronie bolącej. Skręć głowę w przeciwną stronę i pochyl ją w dół, w stronę kieszeni koszuli, aż poczujesz rozciąganie z boku karku. Przytrzymaj kilkadziesiąt sekund, oddychając spokojnie, i nie ciągnij do bólu. Więcej we wpisie jak rozluźnić kark.
Dlaczego dźwigacz łopatki ciągle jest napięty?
Najczęściej z powodu postawy, przeciążenia i długiego utrzymywania jednej pozycji [1], na przykład przy pracy z telefonem przy uchu, noszeniu torby na jednym barku albo spaniu w niewygodnej pozycji.
Wizyta w gabinecie
Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.
- Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł
Powiązane hasła
Na blogu
Źródła
- Henry JP, Munakomi S. Anatomy, Head and Neck, Levator Scapulae Muscles. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. PMID: 31971759
- Cerezo-Téllez E, Torres-Lacomba M, Mayoral-Del Moral O, i wsp. Prevalence of Myofascial Pain Syndrome in Chronic Non-Specific Neck Pain: A Population-Based Cross-Sectional Descriptive Study. Pain Med. 2016;17(12):2369-2377. doi:10.1093/pm/pnw114. PMID: 28025371
- Cerezo-Téllez E, Torres-Lacomba M, Fuentes-Gallardo I, i wsp. Effectiveness of dry needling for chronic nonspecific neck pain: a randomized, single-blinded, clinical trial. Pain. 2016;157(9):1905-1917. doi:10.1097/j.pain.0000000000000591. PMID: 27537209
Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.