Baza wiedzy · Szyja i głowa
Mięsień czworoboczny
Inne nazwy: trapezius, musculus trapezius, mięsień kapturowy, górna część mięśnia czworobocznego
Mięsień czworoboczny (łac. trapezius) to najbardziej powierzchowny mięsień grzbietu, biegnący od potylicy i kręgosłupa do obojczyka i łopatki. Porusza łopatką i stabilizuje bark, a jego górna część jest jednym z najczęstszych miejsc punktów spustowych u osób z przewlekłym bólem karku.
Budowa
Mięsień czworoboczny jest najbardziej powierzchownym mięśniem grzbietu; dwie trójkątne połowy tworzą razem trapez, od którego mięsień wziął nazwę [1]. Zaczyna się na kości potylicznej, więzadle karkowym i wyrostkach kolczystych kręgów od C7 do Th12 [1].
Włókna mięśnia biegną do barku w trzech częściach [1]:
- górne włókna schodzą w dół do zewnętrznej części obojczyka,
- środkowe włókna biegną poziomo do grzebienia łopatki,
- dolne włókna wznoszą się ku górze, w stronę łopatki.
Unerwienie i unaczynienie
Ruch mięśnia czworobocznego zależy od nerwu dodatkowego, czyli XI nerwu czaszkowego, a czucie przekazują gałęzie nerwów szyjnych C3 i C4 [1]. Krew doprowadza głównie tętnica poprzeczna szyi, a poszczególne części mięśnia otrzymują krew także z innych gałęzi, między innymi tętnicy grzbietowej łopatki [1].
Funkcja
Mięsień czworoboczny współpracuje z innymi mięśniami przy ruchach ręki i stabilizacji barku [1]:
- razem z mięśniem dźwigaczem łopatki unosi łopatkę,
- razem z mięśniem zębatym przednim obraca łopatkę ku górze, co pozwala sięgnąć ręką nad głowę,
- razem z mięśniami równoległobocznymi ściąga łopatki do kręgosłupa, stabilizując barki w ruchu,
- pomaga mięśniom szyi odchylać głowę do tyłu i na boki.
Gdy nie działa prawidłowo mięsień zębaty przedni albo jego nerw, łopatka przy unoszeniu ręki odstaje od klatki piersiowej [1]. Opisuje to hasło dyskineza łopatki.
Znaczenie kliniczne
Punkty spustowe i ból karku
W badaniu 224 osób z przewlekłym, niespecyficznym bólem szyi u wszystkich stwierdzono zespół bólu mięśniowo-powięziowego [2]. Punkty spustowe w mięśniu czworobocznym miało prawie 94% badanych, a najczęstsze były aktywne punkty w górnej, prawie poziomej części mięśnia, po prawej i lewej stronie u około 80% osób [2]. Autorzy uznali zespół bólu mięśniowo-powięziowego za częste źródło przewlekłego bólu szyi [2].
Mięsień czworoboczny rzadko jest jedynym źródłem bólu. W tym samym badaniu aktywne punkty spustowe miało też 82% osób w mięśniu dźwigaczu łopatki, 78% w mięśniach wielodzielnych i 63% w mięśniu płatowatym szyi [2]. Dlatego w badaniu karku ocenia się kilka mięśni, a nie jeden; o dźwigaczu łopatki mowa w haśle mięsień dźwigacz łopatki.
Punkt spustowy to wyczuwalne, tkliwe zgrubienie w napiętym pasmie mięśnia, które może promieniować bólem na odległość [2]. Więcej w haśle punkt spustowy.
Napięcie mięśnia czworobocznego a stres
Mięsień czworoboczny reaguje na stres: w badaniu samo oczekiwanie na nieprzyjemny bodziec zwiększało jego aktywność, a najmocniej u osób, które czuły większy stres [4]. Dlatego przy bólu karku warto zapytać o pracę i pozycję, a także o obciążenie psychiczne.
W gabinecie
W badaniu klinicznym ze 130 osobami z przewlekłym bólem szyi i punktami spustowymi suche igłowanie razem z rozciąganiem dawało lepsze wyniki niż samo rozciąganie we wszystkich mierzonych parametrach: bólu, zakresie ruchu, sile mięśni i niepełnosprawności, także po 6 miesiącach [3]. Program obejmował cztery zabiegi w ciągu dwóch tygodni [3].
W gabinecie napięty mięsień czworoboczny opracowuje się terapią manualną, suchym igłowaniem, akupunkturą albo pinoterapią. Ćwiczenia do domu, takie jak delikatne rozciąganie i ćwiczenia łopatek, pomagają utrzymać efekt.
W gabinecie: ból głowy i szyi, suche igłowanie.
Praktyczne wnioski:
- punkty spustowe w mięśniu czworobocznym ma większość osób z przewlekłym bólem karku [2],
- suche igłowanie z rozciąganiem zmniejszało ból karku bardziej niż samo rozciąganie [3],
- mięsień czworoboczny napina się w stresie [4],
- jego górna część łączy kark z barkiem, więc ból może być odczuwany zarówno w szyi, jak i w barku.
Najczęstsze pytania
Jak rozluźnić mięsień czworoboczny?
Pomaga delikatne rozciąganie: przechyl głowę w bok, ucho w stronę barku, a drugą rękę opuść w dół, i przytrzymaj kilkadziesiąt sekund, oddychając spokojnie. Ważne są też przerwy w pracy przy biurku i opuszczanie barków, gdy unoszą się w stresie. Więcej we wpisie jak rozluźnić kark.
Dlaczego boli mięsień czworoboczny?
Najczęściej z powodu przeciążenia i długotrwałego napięcia, na przykład przy długiej pracy w jednej pozycji albo w stresie [4]. Bolesne punkty spustowe w tym mięśniu są bardzo częste przy przewlekłym bólu karku [2].
Czy suche igłowanie mięśnia czworobocznego boli?
W trakcie czujesz rozpieranie, a przy nakłuciu punktu spustowego krótki, szybki skurcz mięśnia. Po zabiegu mięsień bywa tkliwy, czasem zostaje mały siniak; w dużym badaniu suchego igłowania najczęstsze były właśnie siniaki, krwawienie z miejsca wkłucia i ból w trakcie lub po zabiegu, bez poważnych powikłań [5].
Wizyta w gabinecie
Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.
- Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł
Powiązane hasła
Na blogu
Źródła
- Mitchell B, Imonugo O, Tripp JE. Anatomy, Back, Extrinsic Muscles. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024. PMID: 30725901
- Cerezo-Téllez E, Torres-Lacomba M, Mayoral-Del Moral O, i wsp. Prevalence of Myofascial Pain Syndrome in Chronic Non-Specific Neck Pain: A Population-Based Cross-Sectional Descriptive Study. Pain Med. 2016;17(12):2369-2377. doi:10.1093/pm/pnw114. PMID: 28025371
- Cerezo-Téllez E, Torres-Lacomba M, Fuentes-Gallardo I, i wsp. Effectiveness of dry needling for chronic nonspecific neck pain: a randomized, single-blinded, clinical trial. Pain. 2016;157(9):1905-1917. doi:10.1097/j.pain.0000000000000591. PMID: 27537209
- Luijcks R, Hermens HJ, Bodar L, i wsp. Experimentally induced stress validated by EMG activity. PLoS One. 2014;9(4):e95215. doi:10.1371/journal.pone.0095215. PMID: 24736740
- Brady S, McEvoy J, Dommerholt J, i wsp. Adverse events following trigger point dry needling: a prospective survey of chartered physiotherapists. J Man Manip Ther. 2014;22(3):134-40. doi:10.1179/2042618613Y.0000000044. PMID: 25125935
Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.