Baza wiedzy A-Ż

Baza wiedzy · Szyja i głowa

Mięśnie karku

Inne nazwy: posterior neck muscles, cervical extensors, musculi nuchae, mięśnie tylnej części szyi, mięśnie podpotyliczne, suboccipital muscles

Mięśnie karku (ang. posterior neck muscles) to warstwowa grupa mięśni tylnej części szyi, od powierzchownego mięśnia czworobocznego po drobne mięśnie podpotyliczne. Utrzymują i poruszają głowę; uczucie ich „napięcia” nie zawsze oznacza przykurcz czy stan zapalny.

  • Sprawdziła: Agnieszka, fizjoterapeutka
  • Ostatnia weryfikacja merytoryczna:
  • Opublikowano:
  • Sprawdzenie danych bibliograficznych:
  • Źródła: 20
Ilustracja: Fizjoterapeutka demonstruje obrót własnej głowy pacjentce widzianej od tyłu
Spis treści (7)
  1. Budowa
  2. Unerwienie i unaczynienie
  3. Funkcja
  4. Znaczenie kliniczne
  5. Kiedy zgłosić się do fizjoterapeuty
  6. Najczęstsze pytania
  7. Źródła

Budowa

Mięśnie grzbietu, do których należą mięśnie karku, układają się w trzy warstwy: powierzchowną, pośrednią i głęboką [1]. Część z nich porusza łopatką i kończyną górną, a część, zwana mięśniami własnymi grzbietu, kręgosłupem i głową [1]. W odcinku szyjnym mięśnie kręgosłupa tworzą grupę przedkręgową i zakręgową; kark to właśnie grupa zakręgowa [2].

Najbardziej powierzchowny jest mięsień czworoboczny [3]. W karku leży jego część górna, której włókna schodzą od kości potylicznej ku barkom [3]; cały mięsień, sięgający aż do kręgów piersiowych, opisuje hasło o mięśniach pleców. Do mięśni powierzchownych należy też dźwigacz łopatki, który łączy szkielet osiowy z kończyną górną [4]. W karku leżą ponadto mięśnie płatowate, badane przy ocenie tkliwości w bólach głowy [5], oraz mięśnie półkolcowe [6]. Do najgłębszej warstwy należą mięsień półkolcowy szyi, mięsień wielodzielny i mięśnie podpotyliczne [7].

Mięśnie podpotyliczne to cztery drobne mięśnie pod kością potyliczną: prosty tylny większy i mniejszy głowy oraz skośny górny i dolny głowy [8]. Trzy z nich ograniczają trójkąt podpotyliczny, w którym biegną tętnica kręgowa i nerw podpotyliczny [8].

Unerwienie i unaczynienie

Mięśnie podpotyliczne unerwia nerw podpotyliczny, czyli gałąź grzbietowa pierwszego nerwu rdzeniowego szyjnego (C1) [8]. Mięsień czworoboczny ma podwójne unerwienie: ruchowe z nerwu dodatkowego (XI nerwu czaszkowego) i czuciowe z gałęzi przednich nerwów C3 i C4 [3]. Elementy własne kręgosłupa unerwiają gałęzie grzbietowe nerwów rdzeniowych [2].

Z mięśniami karku sąsiaduje nerw potyliczny większy: w badaniu 20 preparatów przebijał mięsień półkolcowy głowy i wychodził na powierzchnię średnio około 3 cm poniżej guzowatości potylicznej i 1,5 cm od linii środkowej [6]. Autorzy traktują to miejsce jako możliwy punkt ucisku nerwu u części osób z bólami głowy [6].

Mięśnie podpotyliczne zaopatrują gałęzie tętnicy kręgowej, która biegnie w ich sąsiedztwie, przez trójkąt podpotyliczny [8]. Tętnica potyliczna, gałąź tętnicy szyjnej zewnętrznej, oddaje w tej okolicy między innymi gałęzie mięśniowe [9].

Głębokie mięśnie szyi są bogate we wrzeciona mięśniowe, receptory dostarczające informacji o położeniu i ruchu (propriocepcji) [10]. W badaniu mięśni podpotylicznych u płodów gęstość wrzecion wynosiła od 98 do 242 na gram mięśnia; autorzy łączą ją z rolą tych mięśni w koordynacji ruchów głowy i oczu oraz w utrzymaniu postawy [10].

Funkcja

Mięśnie karku prostują, obracają i zginają bocznie głowę i szyję [3, 4, 8]. Mięśnie podpotyliczne podtrzymują postawę głowy i pozwalają ją odchylić i obrócić [8]. Górne włókna mięśnia czworobocznego unoszą i obracają łopatkę oraz prostują szyję [3], a dźwigacz łopatki unosi łopatkę oraz prostuje i zgina bocznie szyję [4].

Głębokie prostowniki razem z głębokimi zginaczami szyi kontrolują ruch poszczególnych segmentów kręgosłupa szyjnego [11]. Kark łączy się też z oponą twardą [12]. Przegląd 26 badań potwierdził połączenie tkankowe mięśni prostych tylnych głowy i skośnego dolnego z oponą twardą (tak zwany most mięśniowo-oponowy); połączenie z mięśniem czworobocznym czy płatowatym przez więzadło karkowe jest sporne [12]. Znaczenie czynnościowe tych połączeń pozostaje hipotezą [12].

Znaczenie kliniczne

Ból szyi

Ból szyi dotyczył w 2020 roku około 203 milionów ludzi na świecie [13]. Kobiety chorują częściej niż mężczyźni (2890 wobec 2000 przypadków na 100 tysięcy), a szczyt częstości przypada na 45-74 lata [13]. Do 2050 roku liczba chorych ma wzrosnąć do około 269 milionów, głównie z powodu wzrostu i starzenia się populacji [13].

Napięte mięśnie karku: mechanizm obronny

Napięcie mięśni karku często jest reakcją obronną. Gdy szyja boli albo jest przeciążona, układ nerwowy zmienia pracę mięśni, żeby chronić bolesną okolicę [14]. W koncepcji, w której pracuję, mięśnie karku napinają się, by chronić naczynia i nerwy biegnące przez szyję. Dlatego napiętych mięśni nie da się po prostu „rozciągnąć na siłę”: najpierw trzeba zmniejszyć to, co uruchamia obronę.

U osób z przewlekłym bólem szyi głębokie mięśnie karku pracują inaczej: włączają się słabiej i mniej precyzyjnie, a mięśnie powierzchowne przejmują ich pracę [11]. Z silniejszym bólem wiąże się też większe otłuszczenie tych mięśni [15].

Stres, sen i ruch

Na napięcie mięśni karku duży wpływ ma stres. Ból szyi u osób, które dużo pracują przy telefonie i komputerze (tak zwany tech neck), rzadko wynika z samej pochylonej głowy. W rocznym badaniu kąt pochylenia szyi przy telefonie nie zwiększał ryzyka bólu, za to zwiększały je słaby sen i za mało ruchu [16]. Do napięcia przyczyniają się też długie utrzymywanie jednej pozycji, przeciążenie bez regeneracji i przewlekły stres.

Tkliwe, twarde miejsca w mięśniach karku i barków opisuje się jako mięśniowo-powięziowe punkty spustowe [17]. Nagłe, bolesne ograniczenie ruchu szyi opisuje hasło o kręczu szyi.

Mięśnie karku a ból głowy

Tkliwość mięśni płatowatych i czworobocznych bada się przy rozpoznawaniu napięciowego bólu głowy, obok innych mięśni okołoczaszkowych [5]. Mięśniom podpotylicznym przypisuje się rolę w szyjnopochodnym bólu głowy, między innymi z powodu ich połączeń z oponą twardą, ale jest to hipoteza [8, 12].

Przy przewlekłym bólu szyi pomagają ćwiczenia wzmacniające mięśnie szyi, obręczy barkowej i kończyn górnych [18].

Kiedy zgłosić się do fizjoterapeuty

W bólu szyi bez objawów poważnej choroby zaleca się edukację, ćwiczenia, mobilizacje i manipulacje [19]. W gabinecie stosuje się też suche igłowanie, akupunkturę, terapię manualną, pinoterapię i hirudoterapię, dobierane po wywiadzie i badaniu, żeby zmniejszyć napięcie i ból mięśni karku. Konsultacja fizjoterapeutyczna ma więc sens, gdy ból i sztywność karku nawracają albo nie mijają [19]. Najpierw do lekarza trzeba zgłosić się po urazie szyi, na przykład po urazie typu whiplash, przy drętwieniu lub osłabieniu rąk oraz gdy objawy narastają albo pojawiają się nowe [19]. Na pierwszej, 60-minutowej wizycie w gabinecie na Mokotowie ocenia się między innymi ruchomość szyi i tkliwość mięśni karku, a po terapii pacjent dostaje zalecenia do domu; więcej o pracy z karkiem: bóle głowy i szyi. Termin sprawdzisz w Booksy (otwiera się w nowej karcie).

Najczęstsze pytania

Jakie mięśnie tworzą szyję i kark?

Kark, czyli tylną część szyi, tworzą warstwowo: mięsień czworoboczny, dźwigacz łopatki, mięśnie płatowate i półkolcowe, mięsień wielodzielny oraz cztery mięśnie podpotyliczne [3, 4, 7, 8]. Z przodu szyi leżą między innymi głębokie zginacze, na przykład mięsień długi szyi, które razem z prostownikami karku kontrolują ruch kręgosłupa szyjnego [11, 20].

Czy zapalenie mięśni karku to prawdziwe zapalenie?

Zwykle nie. Potocznie „zapaleniem” nazywa się ból i sztywność karku, na przykład po przeciążeniu. Prawdziwe zapalenia mięśni (miopatie zapalne) to odrębna grupa chorób autoimmunologicznych, w których głównym objawem jest osłabienie mięśni, często z objawami ze strony skóry, stawów czy płuc [16]. Osłabienie mięśni albo objawy ze strony skóry, stawów czy płuc wymagają konsultacji lekarskiej [16].

Co oznaczają napięte mięśnie szyi?

Uczucie napięcia karku to objaw, a nie rozpoznanie. U osób z bólem szyi badania opisują zmienioną aktywność mięśni, słabsze działanie głębokich prostowników i tkliwość przy ucisku [11, 17]. Napięcie może też towarzyszyć napięciowemu bólowi głowy [5]. Jeśli dołącza się drętwienie rąk albo objawy nasilają się mimo odpoczynku, potrzebna jest ocena lekarska [19].

Wizyta w gabinecie

Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.

  • Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł

Rezerwacja wizyty (otwiera się w nowej karcie)powered by Booksy

Powiązane hasła

Źródła

  1. Modes RJ, Lafci Fahrioglu S. Anatomy, Back. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. PMID: 30969568
  2. Bogduk N. Functional anatomy of the spine. Handb Clin Neurol. 2016;136:675-88. doi:10.1016/B978-0-444-53486-6.00032-6. PMID: 27430435
  3. Ourieff J, Scheckel B, Agarwal A. Anatomy, Back, Trapezius. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. PMID: 30085536
  4. Henry JP, Munakomi S. Anatomy, Head and Neck, Levator Scapulae Muscles. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. PMID: 31971759
  5. Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS). The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition. Cephalalgia. 2018;38(1):1-211. doi:10.1177/0333102417738202. PMID: 29368949
  6. Mosser SW, Guyuron B, Janis JE, i wsp. The anatomy of the greater occipital nerve: implications for the etiology of migraine headaches. Plast Reconstr Surg. 2004;113(2):693-7; discussion 698-700. doi:10.1097/01.PRS.0000101502.22727.5D. PMID: 14758238
  7. Kreisler A, Herteleer M. Deep, posterior muscles of the neck. A proposal for injection procedures. Toxicon. 2025;256:108271. doi:10.1016/j.toxicon.2025.108271. PMID: 39894172
  8. George T, Tadi P. Anatomy, Head and Neck, Suboccipital Muscles. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. PMID: 33620839
  9. Muthana A, Al-Gertani MR, Ahmed FO, i wsp. Occipital artery: Anatomical variations and neurosurgical applications. Surg Neurol Int. 2023;14:313. doi:10.25259/SNI_598_2023. PMID: 37810316
  10. Kulkarni V, Chandy MJ, Babu KS. Quantitative study of muscle spindles in suboccipital muscles of human foetuses. Neurol India. 2001;49(4):355-9. PMID: 11799407
  11. Schomacher J, Falla D. Function and structure of the deep cervical extensor muscles in patients with neck pain. Man Ther. 2013;18(5):360-6. doi:10.1016/j.math.2013.05.009. PMID: 23849933
  12. Palomeque-Del-Cerro L, Arráez-Aybar LA, Rodríguez-Blanco C, i wsp. A Systematic Review of the Soft-Tissue Connections Between Neck Muscles and Dura Mater: The Myodural Bridge. Spine (Phila Pa 1976). 2017;42(1):49-54. doi:10.1097/BRS.0000000000001655. PMID: 27116115
  13. GBD 2021 Neck Pain Collaborators. Global, regional, and national burden of neck pain, 1990-2020, and projections to 2050: a systematic analysis of the Global Burden of Disease Study 2021. Lancet Rheumatol. 2024;6(3):e142-e155. doi:10.1016/S2665-9913(23)00321-1. PMID: 38383088
  14. Sageshima H, Parrella M, Arvanitidis M, i wsp. Does pain alter the spatial distribution of muscle activity in people experiencing spinal pain? A systematic review and meta-analysis. J Electromyogr Kinesiol. 2026;90:103155. doi:10.1016/j.jelekin.2026.103155. PMID: 42209326
  15. Abduh HAM, Kuruma H, Otsuka T, i wsp. Muscle fat infiltration and its relation with pain intensity, disability, and cervical curvature in individuals with nonspecific neck pain: A systematic review study. PM R. 2026;18(7):793-802. doi:10.1002/pmrj.70064. PMID: 41524193
  16. Correia IMT, Ferreira AS, Gomes JFM, i wsp. Cervical flexion posture during smartphone use was not a risk factor for neck pain, but low sleep quality and insufficient levels of physical activity were. A longitudinal investigation. Braz J Phys Ther. 2025;29(6):101258. doi:10.1016/j.bjpt.2025.101258. PMID: 40845624
  17. Ribeiro DC, Belgrave A, Naden A, i wsp. The prevalence of myofascial trigger points in neck and shoulder-related disorders: a systematic review of the literature. BMC Musculoskelet Disord. 2018;19(1):252. doi:10.1186/s12891-018-2157-9. PMID: 30045708
  18. Gross A, Kay TM, Paquin JP, i wsp. Exercises for mechanical neck disorders. Cochrane Database Syst Rev. 2015;1(1):CD004250. doi:10.1002/14651858.CD004250.pub5. PMID: 25629215
  19. Côté P, Wong JJ, Sutton D, i wsp. Management of neck pain and associated disorders: A clinical practice guideline from the Ontario Protocol for Traffic Injury Management (OPTIMa) Collaboration. Eur Spine J. 2016;25(7):2000-22. doi:10.1007/s00586-016-4467-7. PMID: 26984876
  20. Peng Q, Zhang Y, Yang S, i wsp. Morphologic Changes of Cervical Musculature in Relation to Chronic Nonspecific Neck Pain: A Systematic Review and Meta-Analysis. World Neurosurg. 2022;168:79-88. doi:10.1016/j.wneu.2022.09.057. PMID: 36126892

Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.

Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.

Rezerwacja wizyty (otwiera się w nowej karcie) Zadzwoń