Baza wiedzy · Biodro i kolano
Gęsia stopka
Inne nazwy: pes anserinus, pes anserine, kaletka gęsiej stopki, zespół bólowy gęsiej stopki, zapalenie kaletki gęsiej stopki, pes anserine bursitis, anserine syndrome
Gęsia stopka (łac. pes anserinus) to wspólny przyczep ścięgien trzech mięśni uda, krawieckiego, smukłego i półścięgnistego, na przyśrodkowej powierzchni piszczeli, kilka centymetrów poniżej kolana. Pod ścięgnami leży kaletka gęsiej stopki, częste źródło bólu przyśrodkowej strony kolana.

Budowa
Nazwa oznacza po łacinie „gęsią stopę” i opisuje połączone ścięgna mięśni krawieckiego, smukłego i półścięgnistego, przyczepiające się do przednio-przyśrodkowej części górnego końca piszczeli, około 5 cm poniżej przyśrodkowej szpary stawu kolanowego [1]. Każdy z tych mięśni pochodzi z innej części uda. Krawiecki, najdłuższy mięsień ciała, jest najbardziej powierzchownym mięśniem przedniej strony uda i biegnie skośnie od kolca biodrowego przedniego górnego do przyśrodkowej strony piszczeli [2]. Smukły to najbardziej powierzchowny mięsień przyśrodkowej strony uda [3]. Półścięgnisty należy do mięśni kulszowo-goleniowych z tyłu uda [4].
Kaletka gęsiej stopki
Pod połączonymi ścięgnami, między nimi a piszczelą, leży kaletka gęsiej stopki, wysłana błoną maziową. Ułatwia przesuwanie się ścięgien po kości, a czasem oddziela je także od więzadła pobocznego piszczelowego [1]. Obok leży mniejsza kaletka mięśnia krawieckiego, która może się z nią łączyć; obie nazywa się zwykle łącznie kaletką gęsiej stopki. Zwykle nie łączą się one z jamą stawu kolanowego [1]. U osób bez dolegliwości kaletka jest spłaszczona i niewidoczna [5]; powiększa się dopiero przy podrażnieniu. Budowę całego stawu opisuje hasło staw kolanowy.
Unerwienie i unaczynienie
Każdy z trzech mięśni unerwia inny nerw [1]. Mięsień krawiecki otrzymuje zwykle dwie gałęzie nerwu udowego; opisano też odmianę z dodatkową gałęzią nerwu biodrowo-pachwinowego [6]. Mięsień smukły unerwia gałąź przednia nerwu zasłonowego [3]. Mięsień półścięgnisty zaopatrują gałęzie nerwu kulszowego [7].
Tuż nad gęsią stopką, niecały centymetr od ścięgien, biegnie drobny nerw czuciowy: gałąź podrzepkowa nerwu udowo-goleniowego [8].
Mięsień smukły zaopatrują gałęzie kilku tętnic, między innymi tętnicy zstępującej kolana i gałąź przednia tętnicy zasłonowej [3]. Okolicę przyśrodkową kolana zaopatruje tętnica kolanowa dolna przyśrodkowa, która okrąża kłykieć przyśrodkowy piszczeli i biegnie pod więzadłem pobocznym piszczelowym w stronę guzowatości piszczeli. Gałęzie tętnicy zstępującej kolana zaopatrują między innymi mięśnie krawiecki i smukły [9].
Funkcja
Mięśnie gęsiej stopki zginają kolano, pomagają rotować piszczel do wewnątrz i przeciwdziałają siłom rotacyjnym i koślawiącym kolano [1]. Działają jednak także na biodro. Mięsień krawiecki przechodzi nad stawem biodrowym i kolanowym [2]. Smukły przywodzi udo, zgina kolano i rotuje goleń do wewnątrz [3]. Półścięgnisty, jak pozostałe mięśnie kulszowo-goleniowe, prostuje biodro i zgina kolano, co ma znaczenie w chodzie i biegu [4].
Gęsia stopka jest więc miejscem, w którym spotykają się siły trzech grup mięśni uda, działających na dwa stawy [2-4].
Znaczenie kliniczne
Zespół bólowy gęsiej stopki
Zapalenie kaletki gęsiej stopki opisał w 1937 roku Moschcowitz jako ból kolana, głównie u kobiet, wywoływany wchodzeniem po schodach i wstawaniem z krzesła [1]. Kaletkę i przyczep ścięgien trudno rozróżnić w badaniu, a postępowanie w obu przypadkach jest takie samo. Dlatego używa się szerszych nazw: zespół bólowy gęsiej stopki albo zespół anserynowy (ang. anserine syndrome), obejmujących zapalenie kaletki i przeciążenie ścięgien, czyli ich tendinopatię [1, 10].
Typowy jest samoistny, nieurazowy ból przednio-przyśrodkowej strony kolana, 4-5 cm poniżej szpary stawu, nasilany przez chodzenie po schodach, wstawanie i klękanie, z tkliwością przy ucisku, czasem z ociepleniem lub obrzękiem [1, 5]. Zespół dotyczy najczęściej kobiet w średnim wieku z nadwagą [1], a także osób z chorobą zwyrodnieniową kolana, otyłością, cukrzycą i koślawym ustawieniem kolan; występuje też u biegaczy [5]. Cukrzyca jest znanym czynnikiem predysponującym, a rola nadwagi i choroby zwyrodnieniowej nie jest wyjaśniona [10].
Rozpoznanie jest kliniczne: opiera się na wywiadzie i badaniu, a nie na USG [5]. Podobny ból dają pęknięcie tylnego rogu łąkotki przyśrodkowej, skręcenie więzadła pobocznego piszczelowego, zespół przeciążeniowy przyśrodkowej krawędzi piszczeli i złamania zmęczeniowe. Przy nietypowym przebiegu lub braku poprawy trzeba też brać pod uwagę ból rzutowany przy radikulopatii L3-L4 [5]. Ból po bocznej stronie kolana u biegaczy opisuje hasło o zespole pasma biodrowo-piszczelowego.
Leczenie
Zespół zwykle ustępuje po leczeniu zachowawczym [1]. Jako pierwszy krok zaleca się fizjoterapię i zmniejszenie masy ciała, gdy jest nadmierna; zabiegi i operacja są potrzebne rzadko [5].
W gabinecie stosuje się terapię manualną, suche igłowanie, akupunkturę, pinoterapię i kinezjotaping, dobierane po wywiadzie i badaniu. Celem jest zmniejszenie bólu i napięcia mięśni uda, żeby chodzenie po schodach i wstawanie znów były łatwe. Taśma kinezjologiczna w badaniu zmniejszała ból i obrzęk w tej okolicy [11].
Ponieważ mięśnie gęsiej stopki działają na biodro i kolano, fizjoterapeuta ogląda całą kończynę: ustawienie kolan, pracę biodra i stopy.
Praktyczne wnioski:
- ból poniżej kolana po wewnętrznej stronie, nasilany na schodach, to typowy objaw [1, 5],
- pomaga zmniejszenie masy ciała i dobrze dobrana fizjoterapia [5],
- przy cukrzycy warto dbać o poziom cukru, bo sprzyja ona dolegliwościom [10],
- obrzęk całego kolana, blokowanie się stawu albo ból po urazie wymagają oceny lekarza [5].
Gęsia stopka w chirurgii kolana
Ścięgna mięśni smukłego i półścięgnistego są często pobierane jako przeszczep, zwłaszcza do rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego [3, 12, 13]. Pasma dodatkowe i nietypowe odmiany mogą utrudniać pobranie i prowadzić do uzyskania niewystarczającego przeszczepu [12, 13]. Przy pobieraniu zagrożona jest gałąź podrzepkowa nerwu udowo-goleniowego, dlatego autorzy badań anatomicznych zalecają cięcie skośne, równoległe do przebiegu ścięgien [8].
Powiązane hasła
Źródła
- Mohseni M, Mabrouk A, Li D. Pes Anserine Bursitis. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024. PMID: 30422536
- Walters BB, Varacallo MA. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Thigh Sartorius Muscle. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. PMID: 30422484
- Khan IA, Bordoni B, Varacallo MA. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Thigh Gracilis Muscle. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. PMID: 30855817
- Mathew K, Pillarisetty LS. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Thigh Semitendinosus Muscle. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. PMID: 30969684
- Hasan M, Berkovich Y, Khatib M, i wsp. Knee Bursae: A Comprehensive Review of Clinical Evaluation, Imaging Differentiation, and the Expanding Role of Biologic Therapies. Cartilage. 2025:19476035251362434. doi:10.1177/19476035251362434. PMID: 41239892
- Khadanovich A, Benes M, Kaiser R, i wsp. Unusual innervation of the sartorius muscle by the ilioinguinal and femoral nerves with unique arrangement of the lumbar plexus: a case report and clinical implications. Surg Radiol Anat. 2025;47(1):90. doi:10.1007/s00276-025-03604-0. PMID: 40067394
- Farfán E, Rojas S, Olivé-Vilás R, i wsp. Innervation patterns of hamstring muscles, including morphological descriptions and clinical implication. Surg Radiol Anat. 2024;46(6):749-760. doi:10.1007/s00276-024-03371-4. PMID: 38652253
- Zhong S, Wu B, Wang M, i wsp. The anatomical and imaging study of pes anserinus and its clinical application. Medicine (Baltimore). 2018;97(15):e0352. doi:10.1097/MD.0000000000010352. PMID: 29642176
- Brown JM, Vandeveer ZT, Cadoret D, i wsp. Genicular Artery Embolization: A Technical Review of Anatomy, Pathophysiology, Current Experiences, and Future Directions. J Clin Med. 2025;14(6):2106. doi:10.3390/jcm14062106. PMID: 40142914
- Helfenstein M, Kuromoto J. Anserine syndrome. Rev Bras Reumatol. 2010;50(3):313-27. PMID: 21125167
- Homayouni K, Foruzi S, Kalhori F. Effects of kinesiotaping versus non-steroidal anti-inflammatory drugs and physical therapy for treatment of pes anserinus tendino-bursitis: A randomized comparative clinical trial. Phys Sportsmed. 2016;44(3):252-6. doi:10.1080/00913847.2016.1199251. PMID: 27276165
- Olewnik Ł, Gonera B, Podgórski M, i wsp. A proposal for a new classification of pes anserinus morphology. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2019;27(9):2984-2993. doi:10.1007/s00167-018-5318-3. PMID: 30535546
- Çavuş F, Erbek E, Bolatlı G. A systematic review of pes anserinus variations, their anatomical types, prevalence, and clinical reflections. Surg Radiol Anat. 2025;48(1):29. doi:10.1007/s00276-025-03792-9. PMID: 41430502
Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.