Metody · 7 min czytania
Przebieg zabiegu hirudoterapii: jak wygląda przystawienie pijawek
Jak przebiega zabieg hirudoterapii: wywiad, badania i zgoda, przygotowanie skóry, przystawienie pijawek, ile trwa sesja, opatrunek i liczba zabiegów.
Opublikowano

W skrócie
- Przed zabiegiem terapeuta przegląda wyniki badań krwi i pyta o leki, a Ty podpisujesz świadomą zgodę [1].
- Skórę w miejscu zabiegu przemywa się wodą, bez maści i kosmetyków [1].
- Liczba pijawek i miejsce zależą od problemu i stanu pacjenta, nie tylko od tego, gdzie boli.
- Przez pierwsze minuty możesz czuć dyskomfort, który potem mija [1, 7].
- Sesja trwa najczęściej 40-50 minut; czasem pijawkę zostawia się do samoistnego odpadnięcia.
- Każda pijawka jest używana tylko raz [2].
Spis treści (14)
- Sterylność i czyste otoczenie
- Wywiad i zgoda na zabieg
- Przegląd badań
- Pomiar ciśnienia
- Ile pijawek i w którym miejscu
- Przygotowanie skóry
- Co czujesz w trakcie zabiegu
- Ile trwa sesja
- Bańka po pijawce
- Opatrunek na 24 godziny
- Ile trwa wizyta i ile potrzeba zabiegów
- Precyzja ważniejsza niż liczba pijawek
- Najczęstsze pytania
- Źródła
Zabieg hirudoterapii, czyli terapii pijawkami, zaczyna się od wywiadu, przeglądu badań i podpisania zgody [1]. Potem przygotowuje się skórę i przystawia pijawki, zwykle na 40-50 minut, a na koniec zakłada się opatrunek na 24 godziny. Przez cały ten czas leżysz, a terapeuta obserwuje pijawki [1].
Sterylność i czyste otoczenie
Wszystkie materiały używane przy zabiegu, na przykład opatrunki, są jałowe, a terapeuta pracuje w jednorazowych rękawiczkach, nitrylowych albo lateksowych, tak jak przewidują zalecenia [1]. Otoczenie ma być czyste, a skóra pacjenta umyta mydłem bezzapachowym albo czystą wodą.
Pijawki pochodzą z hodowli laboratoryjnej. Zalecenia mówią, że do zabiegów stosuje się tylko pijawki z uznanych hodowli, nigdy odłowione w naturze [1]. Pijawki używane w gabinecie posiadają certyfikat.
Wywiad i zgoda na zabieg
Zabieg poprzedza dokładny wywiad, przegląd historii choroby i dokumentacji medycznej. Powiedz terapeucie o lekach, suplementach i ogólnym stanie zdrowia, bo część chorób i leków wyklucza zabieg. Listę przeciwwskazań opisuje wpis o hirudoterapii medycznej.
Po wykluczeniu przeciwwskazań terapeuta omawia zalecenia po zabiegu, a Ty podpisujesz świadomą zgodę. Bez niej zabiegu się nie wykonuje [1]. To dobry moment na pytania; możesz też zrezygnować.
Przegląd badań
Po wywiadzie terapeuta analizuje aktualne badania krwi. Czasem sprawdza też badanie moczu, poziom hormonów albo próby wątrobowe. Jakie badania zrobić przed wizytą, opisuje wpis o tym, jak przygotować się do hirudoterapii.
Pomiar ciśnienia
Jeśli masz problemy z ciśnieniem albo leczysz się kardiologicznie, przed przystawieniem pijawek mierzy się ciśnienie krwi. Na początku hirudoterapii u niektórych osób zdarza się spadek ciśnienia i zasłabnięcie, głównie przy zmianie pozycji i u osób starszych [1].
Dlatego zabieg odbywa się w spokojnej atmosferze, a pacjent leży [1]. Powiedz terapeucie, jeśli mdlejesz na przykład przy pobieraniu krwi.
Ile pijawek i w którym miejscu
Po wywiadzie, badaniu i analizie wyników terapeuta decyduje o miejscu przystawienia pijawek, ich liczbie i czasie sesji. Jednorazowo przystawia się od 1 pijawki wzwyż. Liczba zależy od schorzenia i jego nasilenia, od tego, jak długo trwa, od chorób towarzyszących, ogólnego stanu pacjenta, wieku, płci i budowy ciała.
Miejsce przystawienia nie zawsze jest tam, gdzie boli. Ból stopy nie oznacza, że pijawki trafią na nogę: miejsce zależy od źródła problemu i efektu, jaki chce uzyskać terapeuta. Na pierwszej sesji pijawki często przystawia się w okolicy pępka.
Przygotowanie skóry
Okolicę zabiegu przemywa się wodą i usuwa z niej maści czy żele [1]. Jeśli na skórze zostały resztki kosmetyków, terapeuta przemywa ją płatkiem nasączonym ciepłą wodą. Dlatego w dniu zabiegu nie nakładaj kosmetyków: pijawki reagują na substancje chemiczne na skórze [2].
Wychłodzoną skórę przed zabiegiem się ogrzewa. Wokół miejsca zabiegu można ułożyć gazę, żeby pijawka po odpadnięciu nie przeszła na inne miejsce skóry [1].
Co czujesz w trakcie zabiegu
Terapeuta przykłada pijawki, a one zaczynają żerować. Przez pierwsze kilka minut możesz odczuwać dyskomfort, zwykle jak szczypanie [1]. Potem nieprzyjemne odczucia mijają: ślina pijawki zawiera substancje, które tłumią reakcje organizmu na ukąszenie, w tym ból i obrzęk [7].
Część osób obawia się pijawek przed pierwszym zabiegiem. Takie obawy zwykle mijają po pierwszej serii zabiegów [1].
Ile trwa sesja
Czas przystawienia pijawki bywa różny, najczęściej to 40-50 minut. W niektórych miejscach ciała zabieg trwa krócej, około 20 minut. Czasem pijawkę zostawia się tak długo, jak żeruje, do jej samoistnego odpadnięcia, co może trwać nawet ponad 2 godziny.
W trakcie ssania pijawka powiększa się, a z jej ciała mogą wypływać krople przezroczystego płynu. To nadmiar wody z krwi, którą pijawka usuwa, żeby zagęścić krwinki w przewodzie pokarmowym [1, 8]. Terapeuta cały czas obserwuje pijawki, bo mogą szukać innego miejsca albo po najedzeniu się spaść obok [1].
Bańka po pijawce
Czasem po hirudoterapii stawia się bańkę ogniową, tak zwaną krwawą bańkę. Wtedy pijawka pracuje krócej, około 20-25 minut, a po jej zdjęciu nad krwawiącą ranką przystawia się szklaną bańkę na kolejne 20-25 minut.
Opatrunek na 24 godziny
Po zabiegu na ranki zakłada się trzy warstwy opatrunku. Ranka może się sączyć jeszcze do 24 godzin [1], dlatego opatrunku nie zdejmuje się ani nie luzuje przez dobę. Opatrunki są dość duże i grube, więc na zabieg ubierz się luźno i włóż wygodne buty.
Po zabiegu pijawkę uśmierca się w alkoholu i wyrzuca jako odpad biologiczny [1]. Ponowne użycie pijawki jest zabronione, bo groziłoby przeniesieniem chorób przez krew [2].
Co robić z ranką, swędzeniem i opatrunkiem w kolejnych dniach, opisuje wpis po zabiegu hirudoterapii.
Ile trwa wizyta i ile potrzeba zabiegów
Pierwsza wizyta z hirudoterapią trwa około 90 minut, a kolejne około 60 minut. Liczba sesji zależy od zaawansowania problemu: im świeższy stan, tym mniej wizyt. W stanach przewlekłych często potrzeba kilkunastu sesji.
W badaniach przy chorobie zwyrodnieniowej kolana, stawu kciuka i łokciu tenisisty już po pojedynczym zabiegu ból zmniejszał się bardziej niż w grupie stosującej żel z diklofenakiem [3, 4, 5]. Pijawki badano też w przewlekłym bólu odcinka lędźwiowego [6].
Precyzja ważniejsza niż liczba pijawek
Dawniej stosowano zbyt wiele pijawek przez zbyt długi czas, co nasilało nieprzyjemne objawy po zabiegu. Dziś w hirudoterapii większe znaczenie przypisuje się precyzyjnemu doborowi miejsc i czasu sesji niż samej liczbie pijawek.
Najtrudniejszy jest wybór właściwego miejsca przystawienia. Dlatego pijawki powinien stawiać wykwalifikowany hirudoterapeuta.
Najczęstsze pytania
Jak pijawka odpada po zabiegu?
Czasem sama, gdy się naje, a czasem terapeuta zdejmuje ją po zaplanowanym czasie [1]. Do tego czasu terapeuta nad nią czuwa, a po zabiegu pijawkę się uśmierca i wyrzuca [1].
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Każdy ból wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Źródła
- Mumcuoglu KY. Recommendations for the use of leeches in reconstructive plastic surgery. Evid Based Complement Alternat Med. 2014;2014:205929. doi:10.1155/2014/205929. PMID: 24653746
- Sig AK, Guney M, Uskudar Guclu A, Ozmen E. Medicinal leech therapy-an overall perspective. Integr Med Res. 2017;6(4):337-343. doi:10.1016/j.imr.2017.08.001. PMID: 29296560
- Michalsen A, Klotz S, Lüdtke R, Moebus S, Spahn G, Dobos GJ. Effectiveness of leech therapy in osteoarthritis of the knee: a randomized, controlled trial. Ann Intern Med. 2003;139(9):724-730. doi:10.7326/0003-4819-139-9-200311040-00006. PMID: 14597456
- Michalsen A, Lüdtke R, Cesur Ö, Afra D, Musial F, Baecker M, Fink M, Dobos GJ. Effectiveness of leech therapy in women with symptomatic arthrosis of the first carpometacarpal joint: a randomized controlled trial. Pain. 2008;137(2):452-459. doi:10.1016/j.pain.2008.03.012. PMID: 18407413
- Bäcker M, Lüdtke R, Afra D, Cesur O, Langhorst J, Fink M, Bachmann J, Dobos GJ, Michalsen A. Effectiveness of leech therapy in chronic lateral epicondylitis: a randomized controlled trial. Clin J Pain. 2011;27(5):442-447. doi:10.1097/AJP.0b013e318208c95b. PMID: 21368667
- Hohmann CD, Stange R, Steckhan N, Robens S, Ostermann T, Paetow A, Michalsen A. The Effectiveness of Leech Therapy in Chronic Low Back Pain. Dtsch Arztebl Int. 2018;115(47):785-792. doi:10.3238/arztebl.2018.0785. PMID: 30636672
- Hildebrandt JP, Lemke S. Small bite, large impact-saliva and salivary molecules in the medicinal leech, Hirudo medicinalis. Naturwissenschaften. 2011;98(12):995-1008. doi:10.1007/s00114-011-0859-z. PMID: 22069059
- Lent CM, Fliegner KH, Freedman E, Dickinson MH. Ingestive behaviour and physiology of the medicinal leech. J Exp Biol. 1988;137:513-527. doi:10.1242/jeb.137.1.513. PMID: 3209972
