Dolegliwości · 9 min czytania
Łokieć tenisisty: objawy, ćwiczenia i ile trwa powrót do sprawności
Łokieć tenisisty: jak rozpoznać objawy, od czego zależy dobór ćwiczeń i obciążenia, co wiadomo o przebiegu oraz kiedy skonsultować ból łokcia.
Opublikowano

W skrócie
- Typowe objawy: ból przy podnoszeniu kubka, podawaniu ręki, wkręcaniu, pracy z myszą i tkliwość kostnego guzka po zewnętrznej stronie łokcia.
- Drętwienie palców albo ból szyi promieniujący do ręki wskazują, że przyczyna może leżeć gdzie indziej.
- W gabinecie podstawą są terapia manualna, suche igłowanie, akupunktura i pinoterapia; ćwiczenia to uzupełnienie, zwykle do domu.
- Zastrzyk sterydowy daje szybką ulgę, ale w badaniach wiązał się z częstszymi nawrotami [3, 4]; w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach zaburzał wytwarzanie i ułożenie kolagenu w ścięgnie [9].
- Obciążenie dobiera się do drażliwości objawów i wymagań pracy lub sportu; kolejne etapy nie mają jednego kalendarza dla wszystkich [1].
Spis treści (9)
Łokieć tenisisty objawia się bólem po zewnętrznej stronie łokcia przy chwytaniu, podnoszeniu i obracaniu przedramienia, często z osłabieniem chwytu. W metaanalizie badań suche igłowanie zmniejszało ból i ograniczenie funkcji, najwyraźniej w krótkim okresie [8]. Przebieg bywa różny, od szybkiej poprawy po miesiące dolegliwości, a nawroty są częste [1, 6].
Łokieć tenisisty: objawy
Łokieć tenisisty to przeciążenie przyczepu mięśni prostujących nadgarstek do kości ramiennej po zewnętrznej stronie łokcia. Mimo nazwy nie trzeba grać w tenisa: w badaniu populacyjnym ryzyko rosło przy pracy łączącej powtarzalne ruchy rąk z wysiłkiem siłowym [5]. Samą chorobę szczegółowo opisuje hasło łokieć tenisisty, a ogólnie przeciążenia ścięgien hasło tendinopatia.
Typowe objawy:
- ból po zewnętrznej stronie łokcia przy chwytaniu, zwłaszcza z wyprostowanym łokciem,
- ból przy podnoszeniu kubka, czajnika, torby, przy podawaniu ręki i wykręcaniu ścierki,
- tkliwość kostnego guzka po zewnętrznej stronie łokcia i mięśni tuż pod nim,
- ból promieniujący wzdłuż przedramienia w stronę nadgarstka,
- słabszy chwyt, na przykład trudność z utrzymaniem pełnej butelki.
Objawami, które nie pasują do łokcia tenisisty, są drętwienie i mrowienie palców, ból głównie po wewnętrznej stronie łokcia albo ból łokcia, który wyraźnie zmienia się przy ruchach szyi. O innych przyczynach bólu łokcia piszę we wpisie ból łokcia.
Kto choruje i dlaczego
W fińskim badaniu populacyjnym łokieć tenisisty miało 1,3% osób w wieku 30-64 lat, najczęściej między 45. a 54. rokiem życia. Ryzyko rosło przy połączeniu powtarzalnych ruchów rąk z wysiłkiem siłowym, u palaczy i osób z otyłością [5].
Warto przypomnieć sobie, czy przed bólem nie było okresu większego obciążenia ręki: przeprowadzki, remontu, nowego sportu, większej liczby godzin z myszą albo noszenia małego dziecka.
Kiedy do lekarza
Przy tych objawach nie czekaj na fizjoterapię, tylko zgłoś się do lekarza, a przy niektórych od razu na SOR:
- ból po upadku albo uderzeniu, obrzęk, niemożność wyprostowania łokcia: SOR,
- nowy, gorący, bolesny i obrzęknięty staw łokciowy, zwłaszcza z zaczerwienieniem lub gorączką: zgłoś się niezwłocznie na SOR, aby wykluczyć zakażenie stawu [7],
- drętwienie palców, osłabienie mięśni dłoni: lekarz w ciągu kilku dni,
- ból łokcia z bólem w klatce piersiowej, dusznością albo poceniem się: numer alarmowy 112,
- brak jakiejkolwiek poprawy po 3 miesiącach leczenia zachowawczego: konsultacja ortopedyczna.
Jak dobiera się ćwiczenia na łokieć tenisisty
W gabinecie ćwiczenia są uzupełnieniem terapii, zwykle do domu i nie zawsze. Przegląd kliniczny podkreśla potrzebę dopasowania postępowania do objawów i ograniczeń [1], a programy ćwiczeń w badaniach bardzo się od siebie różniły [2]. Nie wynika z tego jeden plan, w którym każdy zaczyna obciążanie w drugim tygodniu, a wraca do sportu w szóstym.
Punkt wyjścia: chwyt i codzienne zadania
Do rozmowy przygotuj przykłady czynności: podnoszenie czajnika, praca z narzędziem, korzystanie z myszy albo trening. Istotne jest, kiedy pojawia się ból, czy utrudnia utrzymanie przedmiotu oraz jak długo trwa po obciążeniu. Uwzględnij także zmianę ilości pracy w ostatnim czasie.
W ocenie postępu warto śledzić tę samą czynność, nie tylko bolesność przy uciskaniu łokcia. Zmniejszenie bólu spoczynkowego nie musi jeszcze oznaczać gotowości do pełnego obciążenia w pracy.
Różne formy obciążania
W planach wykorzystuje się między innymi napięcie mięśni bez ruchu, ruch z oporem oraz ćwiczenia odpowiadające pracy lub sportowi [1, 6]. Wybór zależy od badania i tolerancji obciążenia. Ćwiczenie izometryczne nie jest obowiązkowym pierwszym etapem u każdej osoby, a rozciąganie nie zastępuje całego planu.
Podczas konsultacji można ustalić konkretny opór, liczbę powtórzeń i częstotliwość. Te parametry mają sens dopiero wraz z instrukcją wykonania oraz informacją, jak reagować na pogorszenie.
Kiedy zmienić plan
Obserwuj reakcję podczas aktywności, później tego dnia i przy kolejnych zadaniach. Nie traktuj jednej sztywnej „reguły bólu” jako zgody na ćwiczenie mimo dowolnych objawów. Przy narastającym bólu, słabnącej ręce lub drętwieniu potrzebna jest ponowna ocena, w tym rozważenie innej przyczyny dolegliwości.
Powrót do większego obciążenia uwzględnia także ilość pracy poza ćwiczeniami. Ciężki dzień z narzędziami i trening przedramienia obciążają tę samą okolicę, dlatego ocena samej sesji ćwiczeń może nie wyjaśniać pogorszenia.
Łokieć tenisisty: leczenie domowe
Na co dzień pomaga:
- chwytanie przedmiotów dłonią zwróconą do góry i blisko ciała,
- przerwy w pracy z myszą co 30-45 minut i mysz ustawiona blisko,
- opaska na przedramię tuż poniżej łokcia w czasie czynności, które nasilają ból,
- chłód po wysiłku przy świeżym bólu, ciepło przy sztywności,
- sen z ręką ułożoną swobodnie, bez podkładania dłoni pod poduszkę.
A co z zastrzykiem sterydowym? W badaniu z 2006 roku zastrzyk dawał szybką ulgę, ale u większości osób, którym pomógł, ból wracał, a po roku wyniki były gorsze niż po fizjoterapii [3]. W innym badaniu zastrzyk sterydowy wiązał się z gorszymi wynikami po roku niż zastrzyk pozorowany [4].
W przeglądzie systematycznym 50 badań, w większości na zwierzętach i na komórkach ścięgien, miejscowo podany steryd zmniejszał wytwarzanie kolagenu i namnażanie komórek ścięgna, a włókna kolagenu układały się mniej regularnie [9]. Decyzja o zastrzyku należy do lekarza, ale te dane warto znać.
Ile trwa łokieć tenisisty
Łokieć tenisisty bywa opisywany jako schorzenie, które mija samo, ale wytyczne fizjoterapeutyczne z 2022 roku zwracają uwagę na częste nawroty i długie zwolnienia lekarskie [6]. W badaniu z 2006 roku po roku większość osób czuła się dobrze także bez leczenia, a fizjoterapia dawała lepsze wyniki niż czekanie w pierwszych sześciu tygodniach [3]. Przebieg jest bardzo różny: od szybkiej poprawy po prostych radach do dolegliwości trwających wiele miesięcy [1].
Jak pomaga fizjoterapia
Zaczynam od wywiadu. Najważniejszy jest dla mnie ból znamionowy: gdzie dokładnie boli, przy jakiej czynności ból się pojawia, co go nasila i co łagodzi. Sprawdzam też nadgarstek, bark i szyję, bo ból łokcia bywa promieniujący. Jeśli coś wskazuje na ucisk nerwu, zakażenie albo uszkodzenie stawu, kieruję do lekarza.
Podstawą terapii są terapia manualna łokcia i przedramienia, w tym mobilizacje z ruchem, suche igłowanie, akupunktura i pinoterapia. Metody dobieram po wywiadzie i badaniu, a ich celem jest zmniejszenie bólu, żeby chwytanie i praca ręką były mniej bolesne. Czasem dokładam kinezjotaping na okres pracy i treningu.
W metaanalizie 7 badań (320 osób) suche igłowanie punktów spustowych zmniejszało ból i ograniczenie funkcji w porównaniu z grupami porównawczymi, najwyraźniej w krótkim okresie [8]. W badaniu z 2006 roku fizjoterapia łącząca mobilizację łokcia z ćwiczeniami była lepsza od czekania w pierwszych sześciu tygodniach [3].
Na wizycie rzadko ćwiczymy. Ćwiczenia do domu z planu ćwiczeń zadaję czasem, gdy mają sens, bo bez nich powrót do sprawności może trwać dłużej [2]. Omawiamy też, jak zmniejszyć przeciążenie w pracy i w treningu.
Najczęstsze pytania
Czy z łokciem tenisisty można pracować przy komputerze?
Zwykle tak, z kilkoma zmianami: mysz blisko ciała, przedramię oparte na blacie, nadgarstek w linii z przedramieniem, przerwy co 30-45 minut. Część osób dobrze reaguje na mysz pionową albo zmianę ręki obsługującej mysz. Jeśli ból narasta z każdym dniem pracy, potrzebna jest modyfikacja zadań i konsultacja.
Czy przy łokciu tenisisty można grać w tenisa albo chodzić na siłownię?
Można, ale z mniejszym obciążeniem. W tenisie skróć czas gry, unikaj mocnych uderzeń z bekhendu i sprawdź naciąg rakiety. Na siłowni zmniejsz ciężar w ćwiczeniach z mocnym chwytem, na przykład w podciąganiu i wiosłowaniu.
Zakres powrotu do treningu ustal według tolerancji obciążenia i reakcji po wysiłku. Pogorszenie z kolejnych dni jest powodem do ponownej oceny planu.
Czy łokieć tenisisty może wrócić?
Tak, nawroty są częste, a łokieć tenisisty bywa przyczyną długich zwolnień lekarskich [6]. Dlatego po poprawie warto stopniowo zwiększać obciążenie w pracy i sporcie, a nie wracać od razu do pełnego. Zastrzyk sterydowy wiązał się w badaniach z częstszymi nawrotami [3, 4].
Czy ćwiczenia na łokieć tenisisty mogą boleć?
Dopuszczalną reakcję trzeba ustalić indywidualnie. Sam fakt, że ćwiczenie obciąża ścięgno, nie uzasadnia narastającego bólu. Zapisz, po jakim ruchu pojawiają się objawy, jak długo trwają i czy wpływają na chwyt następnego dnia. Nowe drętwienie lub osłabienie ręki wymaga konsultacji.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Każdy ból wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Wizyta w gabinecie
Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.
- Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł
- Kolejna wizyta fizjoterapeutyczna45 min220 zł
Źródła
- Coombes BK, Bisset L, Vicenzino B. Management of Lateral Elbow Tendinopathy: One Size Does Not Fit All. J Orthop Sports Phys Ther. 2015;45(11):938-949. doi:10.2519/jospt.2015.5841. PMID: 26381484
- Karanasios S, Korakakis V, Whiteley R, i wsp. Exercise interventions in lateral elbow tendinopathy have better outcomes than passive interventions, but the effects are small: a systematic review and meta-analysis of 2123 subjects in 30 trials. Br J Sports Med. 2021;55(9):477-485. doi:10.1136/bjsports-2020-102525. PMID: 33148599
- Bisset L, Beller E, Jull G, i wsp. Mobilisation with movement and exercise, corticosteroid injection, or wait and see for tennis elbow: randomised trial. BMJ. 2006;333(7575):939. doi:10.1136/bmj.38961.584653.AE. PMID: 17012266
- Coombes BK, Bisset L, Brooks P, Khan A, Vicenzino B. Effect of corticosteroid injection, physiotherapy, or both on clinical outcomes in patients with unilateral lateral epicondylalgia: a randomized controlled trial. JAMA. 2013;309(5):461-469. doi:10.1001/jama.2013.129. PMID: 23385272
- Shiri R, Viikari-Juntura E, Varonen H, Heliövaara M. Prevalence and determinants of lateral and medial epicondylitis: a population study. Am J Epidemiol. 2006;164(11):1065-1074. doi:10.1093/aje/kwj325. PMID: 16968862
- Lucado AM, Day JM, Vincent JI, i wsp. Lateral Elbow Pain and Muscle Function Impairments. J Orthop Sports Phys Ther. 2022;52(12):CPG1-CPG111. doi:10.2519/jospt.2022.0302. PMID: 36453071
- Arumalla N, et al. Management of septic arthritis in adults with a hot swollen joint: British Society for Rheumatology guideline scope. Rheumatol Adv Pract. 2025;9(3):rkaf058. doi:10.1093/rap/rkaf058. PMID: 40524816
- Navarro-Santana MJ, Sanchez-Infante J, Gómez-Chiguano GF, i wsp. Effects of trigger point dry needling on lateral epicondylalgia of musculoskeletal origin: a systematic review and meta-analysis. Clin Rehabil. 2020;34(11):1327-1340. doi:10.1177/0269215520937468. PMID: 32576044
- Dean BJF, Lostis E, Oakley T, Rombach I, Morrey ME, Carr AJ. The risks and benefits of glucocorticoid treatment for tendinopathy: a systematic review of the effects of local glucocorticoid on tendon. Semin Arthritis Rheum. 2014;43(4):570-576. doi:10.1016/j.semarthrit.2013.08.006. PMID: 24074644
