Dolegliwości · 11 min czytania
Bóle głowy: co pomaga, kiedy do lekarza, a kiedy do fizjoterapeuty
Najczęstsze rodzaje bólu głowy, co na nie pomaga, które objawy wymagają pilnej pomocy i kiedy ból głowy z karku warto skonsultować z fizjoterapeutą.
Opublikowano

W skrócie
- Najczęstszy jest napięciowy ból głowy (ma go mniej więcej co czwarta osoba), drugi w kolejności migrena (co siódma) [3].
- Nagły, najsilniejszy w życiu ból, ból z gorączką i sztywnym karkiem albo z objawami neurologicznymi to sytuacja na numer 112.
- Leki przeciwbólowe przyjmowane przez wiele dni w miesiącu mogą same podtrzymywać ból głowy.
- Przy bólu napięciowym i szyjnopochodnym zaczynam od wywiadu i oceny szyi. Przy utrzymujących się bólach tego typu wytyczne OPTIMa zalecają rozważyć ćwiczenia mięśni szyi i łopatek, a przy bólu szyjnopochodnym także terapię manualną [9]. Migrenę rozpoznaje i leczy lekarz.
Spis treści (8)
Przy większości bólów głowy warto zacząć od prostych rzeczy: przerwa od ekranu, sen, regularne posiłki, woda i ruch. Pilnej pomocy wymaga ból nagły i bardzo silny, z gorączką, zaburzeniami widzenia, mowy lub czucia albo po urazie głowy.
Rodzaje bólu głowy: które są najczęstsze
Lekarze dzielą bóle głowy na pierwotne, czyli takie, w których ból jest samą chorobą (napięciowy, migrena), i wtórne, będące objawem innego problemu, na przykład infekcji, urazu czy nadciśnienia [1]. Tylko mniejszość osób z bólem głowy ma ból wtórny [2]. Według przeglądu badań z całego świata ból głowy w ciągu roku ma około połowy dorosłych, napięciowy ból głowy 26%, a migrenę 14%; każdego dnia boli głowa mniej więcej co szóstą osobę [3].
Napięciowy ból głowy
Najczęściej obustronny, uciskający, opisywany jak „obręcz” albo „ciasna czapka” [1]. Jest łagodny lub umiarkowany, nie nasila się przy chodzeniu po schodach i nie daje nudności [1]. U części osób mięśnie wokół czaszki są bolesne przy ucisku [1].
Migrena
Ból zwykle jednostronny, pulsujący, średni lub silny, nasilający się przy zwykłej aktywności. Towarzyszą mu nudności albo nadwrażliwość na światło i dźwięki, a napad trwa od 4 do 72 godzin [1]. U części osób przed bólem pojawia się aura, najczęściej zaburzenia widzenia, na przykład migoczące plamy lub zygzaki; każdy objaw aury trwa zwykle od 5 do 60 minut [1].
Migrena jest chorobą neurologiczną. Według obecnej wiedzy mózg osoby z migreną inaczej przetwarza bodźce czuciowe, a za drogę bólu uważa się włókna czuciowe nerwu trójdzielnego, które unerwiają oponę twardą i jej naczynia [6]. Uważa się, że w mechanizmie migreny ważne jest pobudzenie i uwrażliwienie zakończeń tego nerwu w oponach mózgowych oraz uwalnianie z nich neuropeptydów, między innymi CGRP; z tych badań wyrosły nowsze leki, przeciwciała skierowane przeciw CGRP i jego receptorowi [7].
Szyjnopochodny ból głowy
Ból, którego źródłem jest szyja. Pomagają go odróżnić: ból stale po tej samej stronie, rozchodzący się od tyłu głowy ku przodowi i wywoływany przez ruchy głowy albo ucisk mięśni karku [1]. Potocznie mówi się o nim „ból głowy od kręgosłupa”.
Ból głowy z nadużywania leków
Jeśli ból głowy pojawia się przez 15 lub więcej dni w miesiącu, a leki przeciwbólowe bierzesz przez wiele z tych dni od ponad trzech miesięcy, same leki mogą go podtrzymywać [1, 4]. Leczenie zaczyna się od rozmowy z lekarzem i ograniczenia leków doraźnych, a nie od ich odstawienia na własną rękę.
Ból z tyłu głowy, z boku, na czole: co może oznaczać
Miejsce bólu podpowiada kierunek, ale samo nie wystarcza do rozpoznania. Ból z tyłu głowy może towarzyszyć bólowi napięciowemu i szyjnopochodnemu; ten drugi zwykle zaczyna się właśnie z tyłu głowy [1]. Jednostronny, pulsujący ból w okolicy czoła i skroni, z nudnościami, częściej pasuje do migreny [1]. Ból na czole i w okolicy nosa przy katarze bywa związany z zatokami.
Są jednak sytuacje, w których miejsce bólu ma mniejsze znaczenie niż to, jak ból się zaczął i co mu towarzyszy. Te opisuję w następnej sekcji.
Kiedy do lekarza
Wtórne bóle głowy dotyczą mniejszości osób [2], ale niektóre wymagają pilnej diagnostyki. Neurolodzy używają listy objawów alarmowych SNNOOP10 [2]. Najważniejsze z nich dla Ciebie:
- nagły ból, który w kilka sekund lub minut osiąga największe natężenie („najsilniejszy ból w życiu”): numer alarmowy 112,
- ból z gorączką, sztywnym karkiem, wysypką albo splątaniem: numer alarmowy 112 lub SOR,
- ból z osłabieniem ręki lub nogi, opadającym kącikiem ust, zaburzeniami mowy, widzenia, czucia lub równowagi: numer alarmowy 112,
- ból po urazie głowy, zwłaszcza u osoby przyjmującej leki przeciwzakrzepowe: SOR,
- ból bolesnego, zaczerwienionego oka z zaburzeniami widzenia: SOR okulistyczny tego samego dnia,
- nowy ból głowy, który pojawił się pierwszy raz w starszym wieku (w liście SNNOOP10: po 65. roku życia), ból zmieniający charakter albo narastający z tygodnia na tydzień: lekarz w ciągu kilku dni,
- ból nasilający się przy kaszlu, kichaniu albo wysiłku, ból w ciąży lub po porodzie, ból u osoby z nowotworem w wywiadzie: lekarz.
Jeśli masz nadciśnienie, a ból głowy pojawia się z bardzo wysokimi wartościami ciśnienia, zmierz je i skontaktuj się z lekarzem. Ból głowy nie jest też dobrym wskaźnikiem ciśnienia: nadciśnienie zwykle nie boli, więc mierz je regularnie.
Co na bóle głowy: co możesz zrobić sam
Przy bólu głowy bez niepokojących objawów wiele zależy od codziennych nawyków. Nie każdy punkt zadziała u każdego, dlatego warto przez kilka tygodni prowadzić prosty dzienniczek: kiedy boli, jak długo, co było wcześniej (sen, posiłki, stres, praca przy ekranie, alkohol, miesiączka) i co pomogło.
Co zwykle pomaga:
- regularny sen, także w weekendy, i regularne posiłki,
- woda w ciągu dnia i umiarkowana ilość kawy, bez nagłego odstawiania,
- przerwy od ekranu co 30-60 minut i ustawienie monitora na wysokości oczu, więcej we wpisie o ergonomii przy biurku,
- regularny wysiłek tlenowy (szybki marsz, rower, pływanie); w metaanalizie sześciu badań u osób z migreną zmniejszał liczbę dni z migreną średnio o 0,6 dnia w miesiącu [5].
Leki przeciwbólowe nie są pierwszym krokiem. Sięgaj po nie tylko wtedy, gdy ból bardzo utrudnia funkcjonowanie, zgodnie z ulotką i nie przez wiele dni w miesiącu; lepiej najpierw skonsultuj ból z fizjoterapeutą albo lekarzem. Przy częstym bólu porozmawiaj z lekarzem o leczeniu zapobiegawczym.
Jeśli ból zaczyna się w karku, pomaga ruch szyi i łopatek w zakresie bez bólu, ciepły prysznic na kark i ćwiczenia opisane we wpisie jak rozluźnić kark. Więcej o przeciążeniu szyi przy pracy z telefonem i komputerem (tzw. tech neck): artykuł FRSc.
Kiedy ból głowy może mieć związek z szyją
Ten artykuł pomaga rozróżnić sytuacje, w których pojawia się ból głowy. Definicje konkretnych rozpoznań znajdziesz w hasłach napięciowy ból głowy i szyjnopochodny ból głowy. Samo współistnienie napięcia karku nie wystarcza, by uznać szyję za źródło każdego bólu.
Głowa i szyja są ze sobą powiązane także przez układ nerwowy. W badaniu na szczurach włókna czuciowe z opony twardej i z karku docierały do tych samych neuronów w górnym odcinku szyjnym rdzenia kręgowego, a pobudzenie włókien opony zwiększało reakcję tych neuronów na bodźce z głębokich mięśni karku [8]. Autorzy wiążą to z przenoszeniem bólu z obszaru unerwianego przez nerw trójdzielny na szyję i z nadwrażliwością karku w migrenie [8]. Dlatego bolesny kark przy bólu głowy sam nie przesądza, że źródło bólu leży w szyi.
Przed konsultacją warto prowadzić notatki: dni z bólem, czas trwania, objawy towarzyszące, stosowane leki i ograniczenia aktywności. Taka informacja pomaga w ocenie także wtedy, gdy ból akurat nie występuje podczas wizyty.
Co robię w gabinecie przy bólu głowy
Zaczynam od wywiadu. Pytam o objawy alarmowe i o to, jak wygląda Twój ból: gdzie się zaczyna, kiedy się pojawia, co go wywołuje, co go łagodzi i jak wiąże się z pozycją, pracą i snem. Ten opis bólu, z którym przychodzisz (ból znamionowy), jest dla mnie ważniejszy niż długa seria testów. Pomaga odróżnić ból z szyi od migreny i bólu napięciowego oraz zdecydować, czy najpierw potrzebna jest konsultacja lekarska.
Potem sprawdzam ruchomość odcinka szyjnego i piersiowego, napięcie mięśni karku i obręczy barkowej oraz to, czy ruch szyi albo ucisk mięśni karku odtwarza znany Ci ból głowy. Ta ostatnia cecha należy do opisu szyjnopochodnego bólu głowy w klasyfikacji ICHD-3 [1].
Metody dobieram po badaniu. Przy bólu z karku pracuję terapią odcinka szyjnego oraz terapią manualną tkanek i stawów, a także suchym igłowaniem, akupunkturą albo pinoterapią; ich celem jest zmniejszenie bólu i ograniczeń ruchu, jakie badanie wiąże z szyją. Nadwrażliwe miejsca w mięśniach, które przy ucisku odtwarzają ból, bywają opisywane jako punkty spustowe.
Ćwiczenia szyi i łopatek do domu zadaję wtedy, gdy są potrzebne. Kanadyjskie wytyczne OPTIMa zalecają przy utrzymujących się bólach głowy związanych z bólem szyi najpierw wykluczyć inne przyczyny, w tym migrenę, a potem rozważyć ćwiczenia mięśni szyi i łopatek o małym obciążeniu, przy bólu szyjnopochodnym trwającym ponad 3 miesiące także terapię manualną odcinka szyjnego i piersiowego [9].
Migrenę rozpoznaje i leczy lekarz; fizjoterapia nie zastępuje tego leczenia ani diagnostyki nowego bólu głowy. Zakres konsultacji w gabinecie opisuje strona bóle głowy i szyi. Pierwsza wizyta w gabinecie na Mokotowie trwa około 60 minut: wywiad, badanie, terapia i zalecenia. Wolny termin sprawdzisz w Booksy (otwiera się w nowej karcie).
Najczęstsze pytania
Gdzie uciskać, jak boli głowa?
Przy bólu napięciowym i bólu z karku wiele osób czuje ulgę po delikatnym masażu mięśni karku tuż pod potylicą, mięśni skroni i okolicy między łopatkami. To przynosi krótkotrwałe rozluźnienie, a nie leczy przyczyny. Uciskaj łagodnie przez 30-60 sekund i przerwij, jeśli ból się nasila.
Jak pozbyć się bólu głowy w 5 minut?
Nie ma sposobu, który zadziała na każdy ból w 5 minut. Przy bólu napięciowym szybko pomagają przerwa od ekranu, kilka spokojnych oddechów, szklanka wody, krótki spacer i rozluźnienie barków. Lek przeciwbólowy bez recepty zaczyna działać zwykle po kilkudziesięciu minutach. Przy migrenie najlepiej działa leczenie ustalone z lekarzem, przyjęte na początku napadu.
Czy ból głowy może być od kręgosłupa?
Tak. Szyjnopochodny ból głowy ma źródło w strukturach szyi: zwykle jest stale po jednej stronie, rozchodzi się od tyłu głowy ku przodowi i nasila przy ruchach głowy albo ucisku mięśni karku [1]. Rozpoznanie wymaga badania, bo podobnie może wyglądać migrena albo ból napięciowy. Przy bólu szyjnopochodnym trwającym ponad 3 miesiące wytyczne OPTIMa zalecają rozważyć ćwiczenia mięśni szyi i łopatek o małym obciążeniu oraz terapię manualną odcinka szyjnego i piersiowego [9].
Czy częste bóle głowy są groźne?
Większość bólów głowy to bóle pierwotne, a nie objaw innej choroby [2], ale częste bóle obniżają jakość życia i warto je leczyć. Niepokój powinny budzić: nowy ból głowy w starszym wieku, zmiana charakteru bólu, ból narastający z tygodnia na tydzień albo z objawami neurologicznymi [2]. Jeśli ból pojawia się przez więcej niż kilka dni w miesiącu, skonsultuj go z lekarzem.
Czy ból z tyłu głowy to ciśnienie?
Rzadko. Nadciśnienie często długo nie daje żadnych objawów, a ból z tyłu głowy może wiązać się z napięciem karku albo szyjnopochodnym bólem głowy. Ból głowy może jednak towarzyszyć bardzo wysokiemu ciśnieniu. Jeśli masz ciśnieniomierz, zmierz ciśnienie w czasie bólu; wysokie wartości z bólem głowy, zaburzeniami widzenia lub dusznością to powód do pilnego kontaktu z lekarzem.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Każdy ból wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Wizyta w gabinecie
Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.
- Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł
Źródła
- Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS). The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition. Cephalalgia. 2018;38(1):1-211. doi:10.1177/0333102417738202. PMID: 29368949
- Do TP, Remmers A, Schytz HW, i wsp. Red and orange flags for secondary headaches in clinical practice: SNNOOP10 list. Neurology. 2019;92(3):134-144. doi:10.1212/WNL.0000000000006697. PMID: 30587518
- Stovner LJ, Hagen K, Linde M, Steiner TJ. The global prevalence of headache: an update, with analysis of the influences of methodological factors on prevalence estimates. J Headache Pain. 2022;23(1):34. doi:10.1186/s10194-022-01402-2. PMID: 35410119
- Diener HC, Holle D, Solbach K, Gaul C. Medication-overuse headache: risk factors, pathophysiology and management. Nat Rev Neurol. 2016;12(10):575-583. doi:10.1038/nrneurol.2016.124. PMID: 27615418
- Lemmens J, De Pauw J, Van Soom T, i wsp. The effect of aerobic exercise on the number of migraine days, duration and pain intensity in migraine: a systematic literature review and meta-analysis. J Headache Pain. 2019;20(1):16. doi:10.1186/s10194-019-0961-8. PMID: 30764753
- Goadsby PJ, Holland PR, Martins-Oliveira M, i wsp. Pathophysiology of Migraine: A Disorder of Sensory Processing. Physiol Rev. 2017;97(2):553-622. doi:10.1152/physrev.00034.2015. PMID: 28179394
- Ashina M, Hansen JM, Do TP, i wsp. Migraine and the trigeminovascular system-40 years and counting. Lancet Neurol. 2019;18(8):795-804. doi:10.1016/S1474-4422(19)30185-1. PMID: 31160203
- Bartsch T, Goadsby PJ. Increased responses in trigeminocervical nociceptive neurons to cervical input after stimulation of the dura mater. Brain. 2003;126(Pt 8):1801-1813. doi:10.1093/brain/awg190. PMID: 12821523
- Côté P, Yu H, Shearer HM, i wsp. Non-pharmacological management of persistent headaches associated with neck pain: A clinical practice guideline from the Ontario protocol for traffic injury management (OPTIMa) collaboration. Eur J Pain. 2019;23(6):1051-1070. doi:10.1002/ejp.1374. PMID: 30707486
