Dolegliwości · 9 min czytania
Ergonomia przy biurku: jak ustawić stanowisko i jak często wstawać
Jak ustawić krzesło, biurko i monitor, co wiadomo o postawie i przerwach oraz jak uwzględnić ruch w pracy. Kiedy ból wymaga konsultacji.
Opublikowano

W skrócie
- Ustaw krzesło, blat i monitor tak, żeby barki były opuszczone, a głowa nie wysuwała się do ekranu.
- Idealnej postawy nie ma: każda pozycja utrzymana godzinami męczy, więc zmieniaj ją często.
- Wstawaj albo zmieniaj pozycję co 30-60 minut; w badaniach najlepiej wypadały aktywne przerwy ze zmianą pozycji [3].
- U pracowników biurowych z bólem szyi badano korzyści ćwiczeń wzmacniających [7]. Nie jest to bezpośrednie porównanie każdego programu ćwiczeń z każdym rodzajem wyposażenia.
- Narastające osłabienie ręki albo drętwienie, które nie mija po zmianie pozycji, to powód do konsultacji lekarskiej, a nie do zmiany krzesła.
Spis treści (8)
Ergonomia pracy przy biurku to przede wszystkim ustawienie, w którym możesz siedzieć bez napięcia: stopy na podłodze, przedramiona oparte, monitor na wysokości oczu. Badania pokazują jednak, że samo stanowisko słabo chroni przed bólem [1]. Zmiana pozycji i aktywność poza pracą są osobnymi elementami planu; nie należy obiecywać, że jedno ustawienie stanowiska usunie ból.
Jak ustawić krzesło, biurko i monitor
Zacznij od krzesła, bo od niego zależy reszta. Stopy stoją całą powierzchnią na podłodze albo na niskim podnóżku, uda są mniej więcej poziomo, a między krawędzią siedziska a dołem kolanowym mieszczą się dwa-trzy palce. Oparcie podpiera dolną część pleców; jeśli krzesło nie ma podparcia lędźwiowego, wystarczy zwinięty ręcznik.
Potem blat. Kiedy opuścisz barki i zegniesz łokcie mniej więcej pod kątem prostym, dłonie powinny leżeć na klawiaturze bez unoszenia ramion. Przedramiona najlepiej oprzeć o blat albo podłokietniki. Mysz trzymaj blisko klawiatury, żeby nie sięgać ręką daleko w bok.
Na końcu monitor:
- górna krawędź ekranu na wysokości oczu albo lekko poniżej,
- odległość mniej więcej długości wyprostowanej ręki,
- ekran na wprost, a nie z boku, jeśli pracujesz na nim większość dnia,
- przy dwóch monitorach główny na wprost, drugi obok, pod lekkim kątem,
- przy laptopie podstawka pod komputer i osobna klawiatura z myszą, bo inaczej głowa przez cały dzień patrzy w dół.
Te ustawienia to przede wszystkim wygoda. Przegląd Cochrane z 2018 roku, który zebrał badania nad zmianami ergonomicznymi w pracy biurowej, znalazł niespójne dowody dla podpórek pod przedramię i innych modeli myszy, a dla pozostałych zmian sprzętu brak dowodów, że zapobiegają bólowi szyi i kończyn górnych [1]. Nie znaczy to, że stanowisko jest bez znaczenia. Znaczy tyle, że dobre krzesło nie zastąpi ruchu.
Czy istnieje idealna pozycja do siedzenia?
Nie. Przekonanie, że plecy bolą od „złego” siedzenia, jest bardzo popularne, ale mocnych dowodów na nie brakuje; zwracają na to uwagę autorzy komentarza w czasopiśmie JOSPT z 2019 roku [4]. Przegląd przeglądów systematycznych z 2020 roku znalazł związki między pozycjami ciała, długim siedzeniem czy dźwiganiem a bólem odcinka lędźwiowo-krzyżowego (potocznie bólem krzyża), ale nie potwierdził, że to one są jego przyczyną [5].
W praktyce oznacza to dwie rzeczy. Po pierwsze, nie musisz przez osiem godzin pilnować wyprostowanych pleców: siedzenie z lekko zaokrąglonymi plecami przez kwadrans nie jest błędem. Po drugie, każda pozycja, także ta podręcznikowa, po godzinie bez zmiany zaczyna męczyć.
Lepiej traktować siedzenie jak zestaw pozycji, między którymi się przechodzi: raz oparty, raz pochylony nad dokumentem, raz na stojąco przy telefonie.
Ile siedzieć bez przerwy i jak robić przerwy
Przegląd badań nad przerwami w pracy biurowej pokazał, że najlepiej wypadają przerwy aktywne ze zmianą pozycji [3]: wstanie, przejście się, kilka ruchów. Dowody dla takich przerw w zmniejszaniu bólu i dyskomfortu są umiarkowanej jakości, a przerwy nie obniżały wydajności pracy [3]. W badaniach przerwy miały bardzo różną długość, od kilkunastu sekund do pół godziny [3], więc jednej złotej liczby nie ma.
Praktyczna zasada, którą proponuję pacjentom: co 30-60 minut wstań na 1-2 minuty. Możesz to połączyć z czynnościami, które i tak robisz: rozmowę telefoniczną prowadź na stojąco, po wodę idź do dalszej kuchni, na spotkanie krótkie idź piechotą zamiast pisać wiadomość.
A biurko do pracy na stojąco? Przegląd Cochrane pokazał, że biurka z regulacją wysokości skracały czas siedzenia w pracy średnio o około 100 minut dziennie w pierwszych miesiącach, przy niskiej jakości dowodów i bez danych z dłuższej obserwacji [2]. Stanie cały dzień też męczy, więc biurko z regulacją ma sens wtedy, gdy naprawdę zmieniasz pozycję kilka razy w ciągu dnia.
Co robić podczas przerwy od siedzenia
Przerwa pozwala zmienić obciążenie i pozycję. Może oznaczać wstanie, przejście po wodę albo wykonanie części rozmowy na stojąco. Nie trzeba wykonywać identycznej sekwencji ruchów szyi i pleców ani odliczać obowiązkowej liczby powtórzeń.
Jeśli masz indywidualnie dobrane ćwiczenia, ustal, które z nich można włączyć do dnia pracy. Przy nawracającym bólu karku, drętwieniu dłoni albo promieniowaniu do nogi przypadkowy zestaw z internetu nie zastępuje oceny przyczyny i tolerancji ruchu.
Warto sprawdzić, co faktycznie ułatwia organizację przerw: zmiana rodzaju zadania, przypomnienie w kalendarzu czy ustawienie potrzebnych rzeczy dalej od biurka. Badania nad przerwami stosowały różne schematy, dlatego podanych odstępów czasu nie należy traktować jak dawki leczenia [3].
Ruch po pracy: ile go potrzeba
Światowa Organizacja Zdrowia zaleca dorosłym 150-300 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo (na przykład szybki marsz, rower) albo 75-150 minut intensywnego, do tego ćwiczenia wzmacniające mięśnie co najmniej dwa razy w tygodniu i ograniczanie czasu spędzanego w bezruchu [6]. To zalecenia ogólnozdrowotne, a nie gwarancja zapobiegania każdemu bólowi przy pracy biurowej.
Jeśli przy pracy biurowej boli Cię szyja, szczególnie warto wzmacniać mięśnie szyi, łopatek i ramion. Metaanaliza badań z udziałem pracowników biurowych z bólem szyi wykazała klinicznie znaczące zmniejszenie bólu po ćwiczeniach wzmacniających w porównaniu z brakiem ćwiczeń [7]. O tym, jak rozluźnić napięty kark, piszę we wpisie jak rozluźnić kark.
Kiedy do lekarza, a kiedy do fizjoterapeuty
Ból pleców, karku czy nadgarstków przy pracy biurowej zwykle nie jest groźny. Są jednak objawy, przy których najpierw potrzebny jest lekarz:
- drętwienie, mrowienie albo osłabienie ręki lub nogi, które nie mija po zmianie pozycji: lekarz w ciągu kilku dni, a przy szybko narastającym osłabieniu tego samego dnia,
- ból pleców albo karku z gorączką, niezamierzonym chudnięciem albo u osoby, która chorowała na nowotwór, zwłaszcza gdy budzi w nocy i nie zmienia się przy zmianie pozycji: lekarz w ciągu kilku dni; przy gorączce tego samego dnia, a po chorobie nowotworowej w ciągu doby,
- nagły, bardzo silny ból głowy albo zaburzenia widzenia, mowy lub równowagi: numer alarmowy 112,
- ból w klatce piersiowej, duszność, ból promieniujący do żuchwy albo lewej ręki: numer alarmowy 112.
Sam ból, który budzi Cię w nocy, zwykle nie jest powodem do niepokoju. Pojedynczy objaw alarmowy rzadko przesądza o poważnej chorobie, dlatego ocenia się je łącznie [8]. Jeśli ból budzi Cię w nocy, a nie ma innych objawów z tej listy, powiedz o tym na wizycie: to informacja, którą biorę pod uwagę przy doborze terapii.
Jeżeli takich objawów nie ma, a ból wraca mimo przerw i ćwiczeń, wizyta u fizjoterapeuty pomoże ustalić, co go wywołuje. Na pierwszej wizycie w gabinecie na Mokotowie pytam o to, jak wygląda Twój dzień pracy, badam ruchomość i siłę, a potem pracuję terapią manualną, suchym igłowaniem, akupunkturą albo pinoterapią, zależnie od wyniku badania. Jeśli ćwiczenia są w Twoim przypadku potrzebne, dostajesz też plan ćwiczeń do domu dopasowany do tego, ile czasu realnie masz.
U osób pracujących przy biurku sprawdzam w badaniu między innymi siłę mięśni pośladkowych i brzucha oraz napięcie zginaczy stawu biodrowego (mięśnia biodrowo-lędźwiowego) i prostowników grzbietu w odcinku lędźwiowym. Wynik oceniam razem z wywiadem i resztą badania.
Pierwsza wizyta trwa około 60 minut: wywiad, badanie funkcjonalne, terapia i zalecenia. Wolne terminy pokazuje kalendarz w Booksy (otwiera się w nowej karcie).
Najczęstsze pytania
Czy piłka zamiast krzesła jest zdrowsza dla kręgosłupa?
Piłka zmusza do ciągłych drobnych ruchów, co części osób odpowiada. Nie ma jednak podstaw, by uważać ją za zdrowszą od krzesła: przeglądy nie potwierdziły, że konkretne pozycje ciała powodują ból dolnej części pleców [5]. Po kilkudziesięciu minutach łatwo i tak zacząć się na niej garbić. Jeśli lubisz piłkę, używaj jej na zmianę z krzesłem, na przykład przez pół godziny po każdej przerwie.
Czy siedzenie ze skrzyżowanymi nogami szkodzi?
Przegląd przeglądów systematycznych nie potwierdził, że określone pozycje ciała są przyczyną bólu odcinka lędźwiowo-krzyżowego [5]. Problemem jest raczej długie trwanie w dowolnej pozycji bez zmiany. Jeśli po skrzyżowaniu nóg drętwieje Ci stopa albo boli biodro, zmień pozycję. Jeśli nic nie dolega, możesz siedzieć tak, jak Ci wygodnie, byle nie godzinami bez ruchu.
Czy muszę kupić krzesło ergonomiczne?
Nie musisz. Wystarczy krzesło z regulacją wysokości i oparciem, które da się dopasować podkładką albo zwiniętym ręcznikiem. Droższe krzesło bywa wygodniejsze, a wygoda ma znaczenie przy wielogodzinnej pracy. Badania nie pokazują jednak, żeby sam sprzęt zapobiegał bólowi, jeśli nadal siedzisz bez przerw [1].
Jak ustawić laptop, gdy pracuję w domu przy stole?
Postaw laptop na podstawce albo stosie książek tak, żeby górna krawędź ekranu była na wysokości oczu, i podłącz osobną klawiaturę i mysz. Jeśli stół jest za wysoki, podnieś siedzisko poduszką, a pod stopy podłóż niski stołek. Bez osobnej klawiatury podniesienie ekranu zmusi Cię do unoszenia barków.
Ile przerw w pracy to wystarczająco?
Nie ma jednej liczby, bo badania testowały bardzo różne schematy przerw [3]. Rozsądny punkt wyjścia to 1-2 minuty ruchu co 30-60 minut siedzenia plus dłuższa przerwa w połowie dnia. Ważniejsze od liczby jest to, żeby przerwa była aktywna: wstań, przejdź się, zmień pozycję.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Każdy ból wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Wizyta w gabinecie
Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.
- Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł
Źródła
- Hoe VC, Urquhart DM, Kelsall HL, Zamri EN, Sim MR. Ergonomic interventions for preventing work-related musculoskeletal disorders of the upper limb and neck among office workers. Cochrane Database Syst Rev. 2018;10:CD008570. doi:10.1002/14651858.CD008570.pub3. PMID: 30350850
- Shrestha N, Kukkonen-Harjula KT, Verbeek JH, i wsp. Workplace interventions for reducing sitting at work. Cochrane Database Syst Rev. 2018;12:CD010912. doi:10.1002/14651858.CD010912.pub5. PMID: 30556590
- Waongenngarm P, Areerak K, Janwantanakul P. The effects of breaks on low back pain, discomfort, and work productivity in office workers: A systematic review of randomized and non-randomized controlled trials. Appl Ergon. 2018;68:230-239. doi:10.1016/j.apergo.2017.12.003. PMID: 29409639
- Slater D, Korakakis V, O'Sullivan P, Nolan D, O'Sullivan K. "Sit Up Straight": Time to Re-evaluate. J Orthop Sports Phys Ther. 2019;49(8):562-564. doi:10.2519/jospt.2019.0610. PMID: 31366294
- Swain CTV, Pan F, Owen PJ, Schmidt H, Belavy DL. No consensus on causality of spine postures or physical exposure and low back pain: A systematic review of systematic reviews. J Biomech. 2020;102:109312. doi:10.1016/j.jbiomech.2019.08.006. PMID: 31451200
- Bull FC, Al-Ansari SS, Biddle S, i wsp. World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Br J Sports Med. 2020;54(24):1451-1462. doi:10.1136/bjsports-2020-102955. PMID: 33239350
- Louw S, Makwela S, Manas L, i wsp. Effectiveness of exercise in office workers with neck pain: A systematic review and meta-analysis. S Afr J Physiother. 2017;73(1):392. doi:10.4102/sajp.v73i1.392. PMID: 30135909
- Finucane LM, Downie A, Mercer C, i wsp. International Framework for Red Flags for Potential Serious Spinal Pathologies. J Orthop Sports Phys Ther. 2020;50(7):350-372. doi:10.2519/jospt.2020.9971. PMID: 32438853
