Baza wiedzy · Bark, łokieć i ręka
Staw barkowo-obojczykowy
Inne nazwy: acromioclavicular joint, AC joint, staw AC, articulatio acromioclavicularis, staw barkowo obojczykowy
Staw barkowo-obojczykowy (ang. acromioclavicular joint, AC) to niewielki staw na szczycie barku, w którym zewnętrzny koniec obojczyka łączy się z wyrostkiem barkowym łopatki. Przenosi siły z ręki na tułów i pozwala łopatce poruszać się przy unoszeniu ręki. Jest częstym źródłem bólu na górze barku.
Budowa
Staw barkowo-obojczykowy tworzą boczny koniec obojczyka i wyrostek barkowy łopatki [1]. To staw płaski, w którym powierzchnie stawowe przesuwają się względem siebie [1]. Otacza go torebka stawowa z błoną maziową, a między kośćmi leży krążek z chrząstki włóknistej [1]. Powierzchnie stawowe pokrywa chrząstka włóknista, a nie szklista, jak w większości stawów [1].
Miejsce stawu łatwo wyczuć: to niewielkie zgrubienie na szczycie barku, w miejscu, gdzie kończy się obojczyk.
Więzadła
Staw stabilizują trzy główne struktury więzadłowe [1]:
- więzadło barkowo-obojczykowe, które otacza staw i zapewnia stabilność w poziomie,
- więzadło kruczo-obojczykowe, złożone z więzadła stożkowatego i czworobocznego, które łączy wyrostek kruczy łopatki z dolną powierzchnią obojczyka,
- więzadło kruczo-barkowe.
Więzadło kruczo-obojczykowe jest głównym stabilizatorem stawu od zewnątrz [1]. Choć nie przechodzi przez sam staw, utrzymuje właściwą odległość między obojczykiem a wyrostkiem barkowym [1]. O wyrostku kruczym mowa w haśle wyrostek kruczy łopatki.
Unerwienie i unaczynienie
Staw unerwiają gałęzie stawowe nerwu nadłopatkowego, pachowego i piersiowego bocznego, wszystkie pochodzące ze splotu ramiennego [1]. Ból ze stawu barkowo-obojczykowego może promieniować do szyi, okolicy mięśnia czworobocznego, bocznej części ramienia i barku [1]. Dlatego ból tego stawu bywa mylony z bólem karku.
Krew doprowadzają gałęzie tętnicy nadłopatkowej i tętnicy piersiowo-barkowej [1].
Funkcja
Staw barkowo-obojczykowy pozwala łopatce poruszać się względem obojczyka, co ułatwia unoszenie ręki w bok i do przodu [1]. Przez ten staw przechodzą też siły z ręki na tułów [1].
Za ruch i stabilizację tej okolicy odpowiadają głównie mięśnie przyczepiające się do łopatki: zębaty przedni, czworoboczny, równoległoboczne i obły większy [1]. Dlatego przy bólu stawu warto ocenić także pracę mięśni łopatki. Więcej w hasłach mięsień zębaty przedni i dyskineza łopatki.
Znaczenie kliniczne
Ból stawu barkowo-obojczykowego
Ból z tego stawu jest zwykle odczuwany punktowo na szczycie barku i nasila się przy ruchach ręki [1]. W badaniu fizjoterapeuta sprawdza tkliwość stawu przy ucisku i wykonuje testy prowokacyjne [1].
Najczęściej stosuje się test przywodzenia horyzontalnego: wyprostowaną rękę przenosi się w poprzek ciała, przed klatką piersiową, w stronę drugiego barku [1]. Ból na szczycie barku oznacza wynik dodatni [1]. W badaniu osób z przewlekłym uszkodzeniem stawu ten test wykrywał 77% przypadków, a połączenie kilku testów dawało trafniejszą ocenę niż jeden test [2].
Zmiany zwyrodnieniowe
Zmiany zwyrodnieniowe stawu barkowo-obojczykowego są bardzo częste i przybywa ich z wiekiem [1, 3]. W przeglądzie badań zmiany zwyrodnieniowe widoczne w rezonansie magnetycznym miało 70% osób bez dolegliwości barku [3].
Dlatego opis „zwyrodnienie stawu AC” w wyniku badania nie oznacza, że to ono boli [3]. Autorzy przeglądu przestrzegają przed zbyt pochopnym rozpoznawaniem objawowego zwyrodnienia, bo może prowadzić do niepotrzebnej operacji [3].
Urazy
Urazy stawu barkowo-obojczykowego stanowią ponad 40% wszystkich urazów barku [1]. Najczęściej dochodzi do nich przy upadku na bok barku albo na wyprostowaną rękę [1]. Lżejsze urazy leczy się zachowawczo, między innymi fizjoterapią i stopniowym powrotem do aktywności, a cięższe wymagają konsultacji ortopedycznej [1]. Po urazie z wyraźnym zniekształceniem barku trzeba najpierw wykonać RTG [1].
W gabinecie
W koncepcji FRSc, z której pochodzi pinoterapia, za szczególnie ważne dla ruchu ręki uważa się staw barkowo-obojczykowy i mostkowo-obojczykowy, dlatego przy bólu barku ocenia się też te okolice. W gabinecie stosuje się terapię manualną, pinoterapię, suche igłowanie i kinezjotaping, a ćwiczenia do domu pomagają utrzymać ruchomość obręczy barkowej. O drugim końcu obojczyka mowa w haśle staw mostkowo-obojczykowy.
W gabinecie: terapia manualna.
Praktyczne wnioski:
- staw barkowo-obojczykowy leży na szczycie barku, tam gdzie kończy się obojczyk [1],
- ból z tego stawu może promieniować do szyi i ramienia [1],
- zmiany zwyrodnieniowe tego stawu ma w rezonansie większość osób bez bólu [3],
- w badaniu przydaje się kilka testów naraz, a nie jeden [2].
Najczęstsze pytania
Gdzie boli staw barkowo-obojczykowy?
Najczęściej na samym szczycie barku, w miejscu, gdzie da się wyczuć koniec obojczyka [1]. Ból może promieniować do szyi, okolicy karku i bocznej części ramienia, a nasila się przy ruchach ręki, zwłaszcza w poprzek ciała [1].
Czy zwyrodnienie stawu barkowo-obojczykowego trzeba operować?
Zwykle nie. Zmiany zwyrodnieniowe tego stawu są częste także u osób bez żadnych dolegliwości [3]. O tym, czy to one powodują ból, decyduje badanie, a leczenie zaczyna się od metod zachowawczych.
Wizyta w gabinecie
Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.
- Pierwsza wizyta (diagnostyka + terapia)60 min240 zł
Powiązane hasła
Na blogu
Źródła
- La Rose J, Tiwari V. Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Acromioclavicular Joint. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. PMID: 29763033
- Chronopoulos E, Kim TK, Park HB, i wsp. Diagnostic value of physical tests for isolated chronic acromioclavicular lesions. Am J Sports Med. 2004;32(3):655-61. doi:10.1177/0363546503261723. PMID: 15090381
- Rossano A, Manohar N, Veenendaal WJ, i wsp. Prevalence of acromioclavicular joint osteoarthritis in people not seeking care: A systematic review. J Orthop. 2022;32:85-91. doi:10.1016/j.jor.2022.05.009. PMID: 35638093
Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.