Baza wiedzy · Metody terapii
Kompresjoterapia
Inne nazwy: compression therapy, terapia uciskowa, leczenie uciskowe, pończochy uciskowe, bandażowanie uciskowe, przerywana kompresja pneumatyczna
Kompresjoterapia (ang. compression therapy) to leczenie stałym albo przerywanym uciskiem wywieranym z zewnątrz na kończynę: pończochami, bandażami lub mankietami pneumatycznymi. Stosuje się ją głównie w chorobach żył i układu chłonnego; nie zastępuje rozpoznania przyczyny obrzęku.

Spis treści (8)
Na czym polega
Kompresjoterapia ma dwie główne formy:
- ucisk stały: medyczne pończochy uciskowe (podkolanówki, pończochy, rajstopy) i bandaże [1, 2],
- ucisk przerywany, czyli presoterapia: zakłada się specjalne mankiety, na przykład na nogi, a urządzenie cyklicznie napełnia je powietrzem i opróżnia [3].
W pończochach ucisk jest największy przy kostce i słabnie ku górze [1]. W presoterapii mankiet składa się z kilku komór, które napełniają się kolejno, od stopy w górę, i delikatnie „wyciskają” płyn w stronę serca. W badaniach zabieg trwał zwykle 20-30 minut [4], a w gabinecie trwa około 40 minut. Leżysz wygodnie, a ucisk przypomina mocny, rytmiczny masaż.
Jak wygląda zabieg presoterapii
Przed pierwszym zabiegiem fizjoterapeuta pyta o choroby serca, nerek i żył, przebytą zakrzepicę, ciążę i przyjmowane leki. Potem kładziesz się wygodnie, a na nogi zakłada się mankiety przypominające długie spodnie albo buty, zwykle na cienką odzież. Fizjoterapeuta ustawia siłę ucisku i czas zabiegu, a urządzenie zaczyna rytmicznie napełniać kolejne komory. W tym czasie możesz odpoczywać, czytać albo po prostu leżeć z zamkniętymi oczami. Po zakończeniu mankiety się zdejmuje i możesz od razu wrócić do zwykłych zajęć.
Pończochy uciskowe
Pończochy medyczne dzieli się na klasy ucisku, od łagodnego do mocnego [1]. Dobiera się je po zmierzeniu nóg, bo źle dopasowana pończocha uciska nierówno [7]. Zakłada się je najlepiej rano, zanim nogi zaczną puchnąć. Inne są pończochy przeciwzakrzepowe dla osób leżących, na przykład w szpitalu [1, 7].
Presoterapia a drenaż limfatyczny
Drenaż limfatyczny (limfodrenaż) wykonuje się dłońmi, a w presoterapii ucisk wywiera aparat [3, 5]. Obie metody wspierają odpływ chłonki i krwi żylnej i bywają łączone, na przykład drenaż dłońmi okolic, których nie obejmują mankiety, a potem presoterapia nóg. W leczeniu obrzęku limfatycznego ucisk jest jednym z elementów terapii przeciwobrzękowej, obok drenażu, pielęgnacji skóry i ćwiczeń [5].
Mechanizm działania: hipotezy i dowody
Ucisk zmniejsza średnicę żył, co przyspiesza przepływ krwi i utrudnia jej zastój [1]. Wspiera też pompę mięśniowo-żylną łydki, czyli mechanizm, w którym mięśnie przy każdym kroku wypychają krew w górę [6]. Ucisk z zewnątrz utrudnia też przesiąkanie płynu do tkanek, dlatego skutecznie zmniejsza obrzęk [6].
W presoterapii rytmiczne napełnianie komór ma przesuwać płyn z tkanek w stronę naczyń chłonnych i żył. Dlatego po zabiegu nogi są zwykle lżejsze, a obrzęk mniejszy.
Wskazania
Kompresjoterapię stosuje się przede wszystkim [1]:
- przy uczuciu ciężkich, zmęczonych i obrzękniętych nóg w przewlekłej chorobie żylnej [1],
- zapobiegawczo u osób narażonych na obrzęk nóg, na przykład w długiej podróży albo w pracy stojącej [1],
- przy owrzodzeniach żylnych i w zapobieganiu ich nawrotom [1],
- w obrzęku limfatycznym, w fazie utrzymania efektu leczenia [1],
- w zapobieganiu zakrzepicy u osób unieruchomionych, na przykład w szpitalu [7].
Presoterapię wykorzystuje się też po wysiłku: mogła zmniejszać bolesność mięśni i wspierać regenerację [4].
Przeciwwskazania i działania niepożądane
Działania niepożądane są zwykle łagodne: podrażnienie skóry, świąd, dyskomfort [6]. Przed zabiegiem fizjoterapeuta zbiera krótki wywiad, żeby wykluczyć przeciwwskazania.
Przeciwwskazania bezwzględne (nie można korzystać z presoterapii):
- ostre stany zapalne,
- infekcje i gorączka,
- świeże rany i zmiany skórne w obszarze zabiegu,
- aktywna choroba nowotworowa.
Przeciwwskazania względne (najpierw konsultacja z lekarzem):
- ciąża: zabieg bywa wskazany, ale najlepiej za zgodą lekarza,
- zapalenie naczyń chłonnych, róża: o zabiegu decyduje lekarz,
- zakrzepica: lekarz decyduje, czy i kiedy można wykonywać drenaż,
- choroby serca, zwłaszcza ciężka niewydolność serca [6],
- choroby nerek.
Przy stałym ucisku pończochami ważna jest też ocena krążenia tętniczego, zwłaszcza u osób z cukrzycą i chorobą tętnic [6].
Skuteczność w świetle przeglądów systematycznych
Przeglądy badań potwierdzają korzyści z ucisku:
- owrzodzenia żylne goją się szybciej przy ucisku, a ucisk zmniejsza też ból [2]; presoterapia może przyspieszać gojenie w porównaniu z brakiem ucisku [3],
- pończochy w długich lotach zmniejszają ryzyko zakrzepicy i obrzęk nóg [8],
- w obrzęku limfatycznym ręki presoterapia dodana do terapii przeciwobrzękowej dawała dodatkową poprawę [9],
- u osób operowanych kompresja pneumatyczna razem z lekami zmniejszała częstość zakrzepicy bardziej niż same leki [10],
- po wysiłku presoterapia mogła zmniejszać bolesność mięśni [4].
Kiedy zgłosić się do fizjoterapeuty
Gdy masz uczucie ciężkich nóg, obrzęki pod koniec dnia albo potrzebujesz wsparcia regeneracji po wysiłku. Nowy, jednostronny albo narastający obrzęk nogi, zwłaszcza bolesny, najpierw wymaga wizyty u lekarza, żeby wykluczyć zakrzepicę [11]. W gabinecie na Mokotowie dostępny jest sprzętowy drenaż limfatyczny kończyn dolnych: 40-minutowy zabieg aparatem do presoterapii, przed pierwszym razem poprzedzony krótkim wywiadem w kierunku przeciwwskazań; opis w części drenaż limfatyczny.
Najczęstsze pytania
Czy presoterapia boli?
Nie. Ucisk jest mocny, ale przyjemny, podobny do rytmicznego masażu. Siłę ucisku dobiera się do Twoich odczuć; jeśli jest za mocny, wystarczy o tym powiedzieć. Po zabiegu wiele osób czuje, że nogi są lżejsze i mniej zmęczone.
Czy presoterapię można robić przy żylakach?
Przy przewlekłej chorobie żylnej, z uczuciem ciężkich nóg i obrzękami, ucisk jest jednym z podstawowych sposobów łagodzenia objawów [1]. Ważne, żeby wcześniej wykluczyć zakrzepicę: przy bolesnym, jednostronnym obrzęku albo zaczerwienieniu łydki najpierw idź do lekarza [11]. Przy zaawansowanej chorobie tętnic i ciężkiej niewydolności serca ucisk wymaga ostrożności [6].
Co robić po zabiegu?
Najlepiej wstać spokojnie i przejść się kilka minut, żeby pompa mięśniowa łydek dalej wspierała odpływ krwi i chłonki [6]. W ciągu dnia pomaga ruch, częste zmiany pozycji i unikanie długiego stania bez przerw, a wieczorem odpoczynek z nogami uniesionymi nieco powyżej serca.
Jak często można robić presoterapię?
To zależy od celu. Przy obrzękach i uczuciu ciężkich nóg zabiegi wykonuje się zwykle seriami, a po wysiłku po treningu albo zawodach [4]. Częstotliwość ustala fizjoterapeuta po wywiadzie.
Wizyta w gabinecie
Gabinet Hello Fizjo, ul. Cybernetyki 7E, lok. U1, 02-677 Warszawa (Mokotów). Czas i cena regularna według Booksy.
- Drenaż limfatyczny kończyn dolnych40 min60 zł
Powiązane hasła
Źródła
- Rabe E, Partsch H, Hafner J, i wsp. Indications for medical compression stockings in venous and lymphatic disorders: An evidence-based consensus statement. Phlebology. 2018;33(3):163-184. doi:10.1177/0268355516689631. PMID: 28549402
- Shi C, Dumville JC, Cullum N, i wsp. Compression bandages or stockings versus no compression for treating venous leg ulcers. Cochrane Database Syst Rev. 2021;7(7):CD013397. doi:10.1002/14651858.CD013397.pub2. PMID: 34308565
- Nelson EA, Mani R, Thomas K, i wsp. Intermittent pneumatic compression for treating venous leg ulcers. Cochrane Database Syst Rev. 2011;(2):CD001899. doi:10.1002/14651858.CD001899.pub3. PMID: 21328252
- Maia F, Nakamura FY, Sarmento H, i wsp. Effects of lower-limb intermittent pneumatic compression on sports recovery: A systematic review and meta-analysis. Biol Sport. 2024;41(4):263-275. doi:10.5114/biolsport.2024.133665. PMID: 39416507
- Ezzo J, Manheimer E, McNeely ML, i wsp. Manual lymphatic drainage for lymphedema following breast cancer treatment. Cochrane Database Syst Rev. 2015;2015(5):CD003475. doi:10.1002/14651858.CD003475.pub2. PMID: 25994425
- Rabe E, Partsch H, Morrison N, i wsp. Risks and contraindications of medical compression treatment - A critical reappraisal. An international consensus statement. Phlebology. 2020;35(7):447-460. doi:10.1177/0268355520909066. PMID: 32122269
- National Institute for Health and Care Excellence. Venous thromboembolism in over 16s: reducing the risk of hospital-acquired deep vein thrombosis or pulmonary embolism (NG89). 2018, aktualizacja 2019. https://www.nice.org.uk/guidance/ng89
- Clarke MJ, Broderick C, Hopewell S, i wsp. Compression stockings for preventing deep vein thrombosis in airline passengers. Cochrane Database Syst Rev. 2021;4(4):CD004002. doi:10.1002/14651858.CD004002.pub4. PMID: 33878207
- Hou S, Li Y, Lu W, i wsp. Efficacy of intermittent pneumatic compression on breast cancer-related upper limb lymphedema: a systematic review and meta-analysis in clinical studies. Gland Surg. 2024;13(8):1358-1369. doi:10.21037/gs-24-123. PMID: 39282029
- Kakkos S, Kirkilesis G, Caprini JA, i wsp. Combined intermittent pneumatic leg compression and pharmacological prophylaxis for prevention of venous thromboembolism. Cochrane Database Syst Rev. 2022;1(1):CD005258. doi:10.1002/14651858.CD005258.pub4. PMID: 35089599
- National Institute for Health and Care Excellence. Venous thromboembolic diseases: diagnosis, management and thrombophilia testing (NG158). 2020, aktualizacja 2023. https://www.nice.org.uk/guidance/ng158
Hasło ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u fizjoterapeuty ani konsultacji lekarskiej. Opisuje stan wiedzy z dnia ostatniej aktualizacji; każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Treść nie jest poradą medyczną, a autorka nie odpowiada za jej nieprawidłową interpretację ani za skutki samodzielnego stosowania opisanych zaleceń. Jeśli ból się nasila, nie mija albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
Bibliografia pozwala dotrzeć do wykorzystanych źródeł. O autorce.